Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2015

Για τα πεντάχρονα του Future Library


Εορτάστηκαν αυτές τις μέρες τα πεντάχρονα του Future Library, της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας που ιδρύθηκε από το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» και συγκρότησε ένα «δίκτυο βιβλιοθηκών» τα πρώτα χρόνια της Κρίσης στη χώρα μας. Το δίκτυο αυτό έφερε κοντά ανθρώπους των δημόσιων/λαϊκών και δημοτικών βιβλιοθηκών μας, τους εκπαίδευσε, τους ενθάρρυνε, τους συντόνισε, τους κατεύθυνε και τους ενίσχυσε να στραφούν στην εξωστρεφή και δυναμική παρουσία των βιβλιοθηκών τους στις τοπικές κοινωνίες. Ένα από τα στοιχεία που σχολιάστηκαν ιδιαίτερα αυτά τα χρόνια σε σχέση με το Ίδρυμα και την τακτική του είναι η επικοινωνιακή πολιτική του γύρω και πάνω από το έργο αυτό, η δυνατότητα σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων το «α-σήμαντο» να κοινωνείται ως «σημαντικό», πιο «σημαντικό» και από την ίδια την ύπαρξη, τη χρηματοδότηση και το περιεχόμενο των βιβλιοθηκών.

Για την τρέχουσα δημοσιογραφική αφήγηση όσοι αμφισβήτησαν τις προθέσεις και έκριναν τα αποτελέσματα του Future Library είμαστε περίπου «ελάχιστοι, αλλά λίαν καχύποπτοι εχθροί». Σε συνέντευξή του στη Lifo στις 27/11/2015 ο Δημήτρης Πρωτοψάλτου, επικεφαλής του δικτύου, απαντάει στην «εξ αριστερών» κριτική αναφέροντας την πρόσφατη δράση λίγων βιβλιοθηκών υπέρ των προσφύγων (έρανοι, χρήματα, ρούχα – η «αλληλεγγύη» είναι άγνωστη λέξη προφανώς) ως απόδειξη της χωρίς «οδηγίες από τα πάνω» δράσης τους. Ο κύριος Πρωτοψάλτου αφού προφανώς ορίζει τον εαυτό του ως «από τα πάνω» εμφανίζει το προφανές – την αυτονομία των δημόσιων και δημοτικών βιβλιοθηκών- ως μη αυτονόητο. Το ότι 5 βιβλιοθήκες μάζεψαν ρούχα για τους πρόσφυγες αποδεικνύει για τον επικεφαλής του Future Library ότι οι βιβλιοθήκες του αυτενεργούν! Ο κος Πρωτοψάλτου επιστρέφει ερωτήματα στους επικριτές του και με πολιτικάντικη λογική λέει πως «κανείς δεν αναρωτήθηκε αν οι δράσεις (προς τους πρόσφυγες) συνάδουν ή όχι με τον ρόλο των βιβλιοθηκών».


Είναι μια ικανοποίηση οι ελάχιστοι, αλλά λίαν καχύποτοι εχθροί του Future Library να υπάρχουμε πλέον στις αναφορές και τις συνεντεύξεις των ανθρώπων του, έστω και στρεβλά, έστω και δαιμονοποιημένοι, στα χαζοχαρούμενα και νεοφιλελεύθερα δημοσιογραφικά φύλλα της «άλλης πλευράς». Βέβαια τώρα που το Ίδρυμα έχει φύγει από το πλάνο, κάτι τέτοιο είναι εύκολο. Η μισο-δημόσια Εθνική Βιβλιοθήκη έχει αναλάβει το συντονισμό του δικτύου και η δημοκρατία ανακαλύπτεται σε όσα γράφονται και λέγονται για το Future Library.

Για να δούμε όμως τι λέγεται. Σε τι αντιδράσαμε και αντιδρούμε οι… «συφοριασμένοι»; Μήπως στον «τεχνολογικό προσανατολισμό» των δράσεων; Αυτό εννοεί ο Άρης  Μαραγκόπουλος στο υπέροχο κείμενό του στην Αυγή λέγοντας «Μια βιβλιοθήκη αποκλειστικά προέκταση του Διαδικτύου. Μια βιβλιοθήκη - παιχνιδότοπος, μια βιβλιοθήκη video game, μια βιβλιοθήκη όπου ο χρήστης θα είναι υποψήφιος πελάτης και δωρεάν εργάτης στο διαδικτυακό αποθεματικό κεφάλαιο της όποιας Google και Vodafone.»; Ή μήπως αυτά λέμε με την Ειρήνη Δαφέρμου στην εκπομπή "Ρεπεράζ" του ΜεταΔεύτερου και του Παναγιώτη Φραντζή; Μήπως η κριτική μας εξαντλείται στο ελάχιστα ουσιώδες «μετατρέπετε τις βιβλιοθήκες σε χώρους διασκέδασης, αλλά όχι ανάγνωσης»; Δεν θα περίμενε κανείς να χωρέσει η οπτική μας σε ένα επιμνημόσυνο (και όχι πανηγυρικό) άρθρο για τα πεντάχρονα του project στη Lifo.

Μια αναφορά ακόμη αξίζει πάντως σε όσα αναφέρονται στην απολογιστική συνέντευξη του επικεφαλής του Future Library στη Σταυρούλα Παπασπύρου. Η αγωνία για τους… βλαχοδήμαρχους. «Κάναμε τόσα, αλλά δεν πείσαμε τους βλαχοδήμαρχους» λέει περίπου ο κος Πρωτοψάλτου. Μα εκεί υπάρχει ένα από τα βασικά προβλήματα του σχεδιασμού που έγινε, εντοπίστηκε από εμάς τους «καχύποπτους εχθρούς» εξαρχής: «ο σχεδιασμός και οι δράσεις δεν επιχειρούν τη δομική στήριξη του θεσμού των βιβλιοθηκών, αλλά χτίζουν στα σαθρά του θεμέλια». Το να ενισχύσεις το θεσμό, ακόμη και ως χορηγός, είναι σαφώς πιο σύνθετο και δύσκολο από τις έτοιμες λύσεις των παιδικών εκδηλώσεων και των media labs. Ποτέ δεν ενδιέφερε ουσιαστικά ο θεσμός το Ίδρυμα, ίσα-ίσα που οι «βλαχοδήμαρχοι» εξυπηρετούσαν την επιδιωκόμενη επικοινωνιακά απαξίωση του Δημοσίου. Θα μπορούσε κανείς να κρίνει ως υποκριτική την αγωνία που εκφράζει η κρίση για τους δημάρχους, αν και κατά πάσα πιθανότητα είναι μια εύλογη πικρία, αφού οι μεταξωτές κορδέλες δεν έλυσαν το πρόβλημα. Πώς θα μπορούσαν εξάλλου;


Θα μπορούσε κανείς να κρίνει την ιστορία του Future Library, του χορηγικού αυτού εγχειρήματος, από ποικίλες και αντιθετικές οπτικές. Έχει φτάσει όμως η ώρα και για μια συνθετική: το εγχείρημα αυτό αποτέλεσε μια κατά κάποιο τρόπο συνέχεια του ΕΚΕΒΙ, ήρθε να καλύψει το κενό της τυπικής και ουσιαστικής του κατάργησης. Δεν θέλησε και δεν μπόρεσε να το καλύψει ουσιαστικά, αλλά επικοινωνιακά το υπερκάλυψε. Όπως καθετί επιφανειακό δεν μπορεί να έχει διάρκεια, κάτι που οι σχεδιαστές του το ήξεραν και το είχαν ανακοινώσει εξαρχής. Άφησε κάτι θετικό πίσω του; Σαφώς και άφησε: ό,τι κερδήθηκε από τη συνέργεια και τη συλλογικότητα, ότι τροφοδοτήθηκε από τον ενθουσιασμό και την ενθάρρυνση των εκατοντάδων βιβλιοθηκονόμων της χώρας. Χωρίς την πατρική φιγούρα του Χορηγού θα πρέπει τώρα να στραφούμε μαζί στη διεκδίκηση, στις συλλογικές επεξεργασίες που θα προτείνουν και θα διεκδικούν τα δομικά στοιχεία της ύπαρξης και του ρόλου μας. Ο μόνος στόχος μας πρέπει να είναι με όχημα τις γνώσεις και τον ενθουσιασμό μας να κερδίσουμε από το κράτος το σεβασμό, την ελευθερία και τη φροντίδα για όσα θέλουμε και πρέπει να κάνουμε για την κοινωνία μας. Από ένα κράτος και μία κυβέρνηση που φαίνεται να αρνείται το διακηρυγμένο ρόλο της, ακουμπώντας ράθυμα στη χορηγική προσφορά και αδιαφορώντας στην ουσία για την πολιτική των βιβλιοθηκών, του βιβλίου και της ανάγνωσης. Παρά τις περί του αντιθέτου προεκλογικές εξαγγελίες της.

2 σχόλια:

GT είπε...

Γιώργο, ομολογώ ότι πρώτα διάβασα την ανάρτηση σου​ και μετά τη συνέντευξη του κ. Πρωτοψάλτου στη Lifo (απλά τη Lifo δεν τη διαβάζω, αλλά έπρεπε να ξέρω σε τι αναφέρεσαι). Βασισμένος στις θέσεις και των δύο σας, μερικές παρατηρήσεις από εμένα, για οποίον φυσικά ενδιαφέρεται.
α) Θεωρώ άστοχο, έως και προσβλητικό, τον χαρακτηρισμό “λιαν καχύποπτοι εχθροί” για όσους αρθρώνουν κάποιον λόγο κριτικής. Ο καχύποπτος δεν είναι κατ’ ανάγκην εχθρός, συν ότι ο όρος υπονοεί διχασμό, που θα μου προκαλούσε έκπληξη αν τον αναγνωρίζει η κ. Παπασπύρου που επιμελείται τη συνέντευξη. Εκτός κι αν ξέρει τόσο καλά το τοπίο της ελληνικής βιβλιοθηκονομίας και δεν το γνωρίζω, οπότε, αν την συναντούσα, θα την παρακαλούσα να με ενημερώσει που κατατάσσομαι. Αλλά εχθροί, από που κι ως που; Δεν είδα κανέναν να πετροβολάει το FL, εκτός κι αν έχασα κάποια ανάρτηση της Lifo (πιθανό).
β) Θεωρώ εξαιρετική πρωτοβουλία το FL. Ως ένα σημείο όμως. Η δική μου η κριτική, αν μου την επιτρέπουν και οι συνάδελφοι που συμμετέχουν, είναι ότι η επένδυση του ήταν εμπροσθοβαρής, ήτοι δυναμικοί πρώτοι κύκλοι επιμόρφωσης του προσωπικού (απαραίτητο) και σημαντικές επενδύσεις σε χώρους (επιθυμητό). Στη συνέχεια το εγχείρημα έχει ατονήσει (δεν μπαίνω σε ανίχνευση αιτίων). Ποτέ δεν μπήκε στο πεδίο των συλλογών, των ώριμων υπηρεσιών και των τεχνολογιών. Αλλά μόνο και μόνο που έχει αναδείξει μερικούς καλούς συναδέλφους που τιμούν τον χώρο των Βιβλιοθηκών, για μένα έχει θετικό πρόσημο. Και μιλάω με πάσα ειλικρίνεια.
γ) Το εγχείρημα της επέκτασης στα Βαλκάνια, εν είδη πολιτιστικού/οργανωτικού/πεστοοπωςθές ιμπεριαλισμού και βιβλιοθηκονομικής φωτοδότησης, είναι καλό εάν κι εφόσον πληρούνται ορισμένες συνθήκες στο εσωτερικό. Ο συνάδελφος από το Aarhus όταν έρχεται για να επιδείξει την αριστεία του στον τομέα του, έχει καλύψει πριν τις βασικές βιβλιοθηκονομικές ανάγκες του, βλ. στοιχειώδης ανάπτυξη συλλογών, πολιτικές κλπ. Εδώ έχουμε βιβλιοθήκες με ετήσιους προϋπολογισμούς των 5-10.000 Ευρώ. Επίσης, ο Δανός συνάδελφος έχει συνεργαστεί με τους εντός των τειχών, εκτός κι αν έχει κι αυτός “λίαν καχύποπτους εχθρούς” να του σκοτίζουν τον έρωτα, οπότε πάω πάσο.
δ) Στρατηγικά υπάρχουν κενά. Στρατηγική απόφαση δεν είναι αν θα κάνουμε ζούμπα ή καποέιρα. Στρατηγικά είναι να ξέρουμε τα προβλήματα των βιβλιοθηκών, ακόμη κι αν κάποιοι τα κρύβουν κάτω από το χαλί, να έχουμε λύσεις και να τις προωθούμε. Δεν περίμενα βέβαια το Future Library να αναλάβει πρωτοβουλίες για το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων, ούτε για τις κύριες βιβλιοθηκονομικές τεχνολογίες, αλλά αν ψάχνει κάτι δημιουργικό, ορίστε. Αλλά αυτά είναι καυτές πατάτες κι εδώ -όλως τυχαίως και άξαφνα- χρειάζεται η πολιτεία ή το κράτος (ό,τι ηχεί καλύτερα στον καθένα).
ε) Μερικές φορές καλό είναι να μετράμε τη γλώσσα μας. 42.000 δανεισμοί είναι περίπου, αν όχι κάτω, όσοι οι δανεισμοί της Παντείου μόνο. Αυτό ομολογεί τη μετάλλαξη των δημοσίων βιβλιοθηκών σε κάτι άλλο, που δεν με ενδιαφέρει τι είναι. Ανοίγω μια παρένθεση: φαντάζομαι την έκπληξη όλων, εάν μπαίναμε σε μια τράπεζα και μας έλεγαν: "Παίδες, αφήστε τις αναλήψεις σήμερα. Σήμερα έχει πλεκτική". Πολύ απλά: ο μετασχηματισμός έχει όρια. Μετά έπεται η παραμόρφωση.
στ) Κλείνω: το “είμαι υπεύθυνος μέχρι το σημείο που γίνομαι ανεύθυνος” βοηθά κάποιους να κάνουν τους παράγοντες και να ρυθμίζουν καταστάσεις όσο τους βολεύει. Η κριτική δεν έρχεται μόνο από αριστερά (άλλο ένα σημείο διχασμού). Το αν ζητούν κάποιοι την ανάληψη των ευθύνων του κράτους δεν είναι γιατί είναι κρατιστές, αλλά γιατί απαιτούν μια βιώσιμη συνέχεια στο ο,τιδήποτε γίνεται προς όφελος της κοινωνίας, έστω και στη ζούμπα. Τα πράγματα λύνονται θεσμικά και αν οι θεσμοί δεν μας αρέσουν παλεύουμε να τους αλλάξουμε, αλλά δεν δουλεύουμε παράλληλα με “υποσχετική απόσυρσης”. Η κάθε πόλη έχει έναν σερίφη κι όχι ο κάθε “σερίφης” τη δική του πόλη.
Από την άλλη, θα μου πει κάποιος: “εαν έχεις φίλε τα χρήματα για την ΕΒΕ, βάλτα”. Κι εκεί θα πω κι εγώ “καλή μέρα σήμερα”. Αυτό το ξέρουν οι ιθύνοντες του FL, οπότε όλα αυτά που γράφτηκαν σε αυτό το ιστολόγιο είναι ψιλή κουβέντα.

Με εκτίμηση (προς όλους)

Γιάννης Τσάκωνας

Κατερίνα Τοράκη είπε...

Νομίζω τα είπες όλα: "Παίδες, αφήστε τις αναλήψεις σήμερα. Σήμερα έχει πλεκτική". Είναι κάτι σαν το ... λάιφ στάιλ (επίτηδες στα ελληνικά). Συμφωνώ απόλυτα με τις αναφορές σου για το όντως αναζωογονητικό, σε ένα βαθμό, πρόγραμμα Future Libraries για κάποιες βιβλιοθήκες. Το ζήτημα δεν είναι να έχει κανείς διαφορετική θεώρηση των πραγμάτων, αλλά να μην έχει θεώρηση. Αυτό είναι που μας λείπει. Όπως μας λείπει και πολιτική βιβλιοθηκών. Μας λείπει, και δεν κάνουμε τίποτα, γιατί βολευόμαστε στο έτοιμο, ούτε καν για να το αποδεχτούμε ως την πολιτική μας δεν έχουμε ασχοληθεί. Καλή σας μέρα.