Δίκτυο βιβλιοθηκών του Ελσίνκι: πώς χτίζεται ένας πολιτισμός φανατικών αναγνωστών βιβλίων

της Anna G.

Συχνά ακούμε πόσο καλά – ή καλύτερα – είναι τα Φινλανδικά σχολεία και γενικότερα το Σύστημα Εκπαίδευσης της βόρειας αυτής χώρας, συγκριτικά με όλο τον κόσμο και βεβαίως με την Ελλάδα.

Πολύ σπάνια όμως θα ακούσει κανείς το πόσο μεγάλο ρόλο παίζουν οι βιβλιοθήκες σε αυτό το αποτέλεσμα. Ίσως εάν ξέραμε περισσότερα σχετικά με τις βιβλιοθήκες του Ελσίνκι, να είχαμε την πλήρη εικόνα.

Στο Ελσίνκι υπάρχει ένα μεγάλο δίκτυο βιβλιοθηκών που ονομάζεται Helmet. Αποτελείται από 39 περιφερειακές βιβλιοθήκες μέσα στην πόλη του Ελσίνκι, 27 επιπλέον στην ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή (των συνολικά 4 δήμων με πληθυσμό περίπου ένα εκατομμύριο), συν 3 κινητές βιβλιοθήκες. Συνολικά, το δίκτυο απασχολεί 900 άτομα και δανείζει 17 εκατομμύρια τεμάχια ετησίως.

Παράλληλα, έχει εγκριθεί και έχει ξεκινήσει το χτίσιμο μίας νέας, μεγάλης μητροπολιτικής κεντρικής

βιβλιοθήκης στο κέντρο της πόλης, η οποία όταν ολοκληρωθεί το 2018 θα Aποτελεί το κέντρο του δικτύου Helmet. Ο προϋπολογισμός για αυτό το έργο των 16 χιλιάδων τ.μ. είναι ήδη στα 98 εκατομμύρια ευρώ, για ένα υπέροχο ξύλινο κτήριο που θα διαθέτει ακόμα και σάουνα.

Πέραν του δημοτικού δικτύου βιβλιοθηκών υπάρχουν πολλές ακόμα: οι μικρές αλλά όχι αμελητέες σχολικές, οι υπερσύγχρονες Πανεπιστημιακές, η Εθνική βιβλιοθήκη και αρκετές οι οποίες δεν εντάσσονται σε αυτό το δίκτυο. Για παράδειγμα, στην καρδιά του Ελσίνκι βρίσκεται η “Nordic Library & Culture Point” στόχος της οποίας είναι η διάδοση του κοινού πολιτισμού των βορείων χωρών – τις οποίες συχνά εμείς αποκαλούμε Σκανδιναβικές.

Κάρτες και διαδίκτυο

Κάθε κάτοικος, Φινλανδός ή αλλοδαπός, μπορεί να πάει σε μία από τις παραπάνω βιβλιοθήκες και να αποκτήσει μία κάρτα μέλους. Η κάρτα είναι δωρεάν και το μόνο που απαιτείται για την έκδοσή της είναι το αντίστοιχο του “ΑΜΚΑ” (henkilötunnus, δηλαδή τον αριθμό με τον οποίο είναι καταγεγραμμένος στο ληξιαρχείο ο κάτοικος). Η κάρτα διαθέτει πάνω ένα bar code και ο κάτοχός της επιλέγει έναν αριθμό PIN.

Ο καθένας μπορεί να μπει στην ιστοσελίδα του συστήματος Helmet με τον αριθμό της κάρτας του και το αντίστοιχο PIN. Από εκεί μπορεί να αναζητήσει το υλικό που θέλει, να δει σε ποια βιβλιοθήκη βρίσκεται, εάν είναι στο ράφι ή πότε περιμένει να επιστραφεί και βεβαίως, να το παραγγείλει για να έρθει (εντός 2 εργάσιμων ημερών) στη βιβλιοθήκη της περιοχής του. Μέχρι πρόσφατα αυτή η υπηρεσία μεταφοράς είχε μία χρέωση 50 λεπτών ανά βιβλίο (με εξαίρεση τα παιδικά βιβλία για τα οποία ήταν δωρεάν), η οποία έχει πλέον καταργηθεί για όλα τα βιβλία.

Όταν επισκέπτεται κάποιος τη βιβλιοθήκη, αφού επιλέξει το υλικό που θέλει να δανειστεί, τοποθετεί την κάρτα του σε έναν υποδοχέα που διαβάζει το bar code, εισάγει το PIN του, και στη συνέχεια σκανάρει το υλικό. Η όλη διαδικασία είναι γρήγορη, ασφαλής και εύκολη. Όταν τελειώσει, ο χρήστης αφαιρεί την κάρτα από τον υποδοχέα και επιλέγει εάν θέλει γραπτή απόδειξη ή όχι.

Η διαδικασία επιστροφής είναι ακόμα πιο απλή και δεν απαιτεί καν κάρτα. Ο χρήστης βάζει το υλικό που επιστρέφει σε μία υποδοχή όπου μία ακτίνα laser διαβάζει το bar code του υλικού και το αφαιρεί από τον λογαριασμό όπου φαινόταν “χρεωμένο”. Η επιστροφή μπορεί να γίνει σε οποιαδήποτε βιβλιοθήκη του δικτύου.

Στο πλαίσιο της απλοποίησης των υπηρεσιών, τους τελευταίους μήνες μελετάται η κατάργηση της κάρτας βιβλιοθήκης και η αντικατάστασή της από την κάρτα συγκοινωνιών που κουβαλά πάνω του σχεδόν κάθε κάτοικος του Ελσίνκι. Η δεύτερη δουλεύει με τεχνολογία RFID, περιέχει τα στοιχεία του κατόχου της και έτσι μπορεί εύκολα να λειτουργήσει ως τρόπος ταυτοποίησης.

Μία ακόμη καινοτομία του δικτύου, είναι η παροχή live βοήθειας online μέσα από ένα chat box, με απευθείας απαντήσεις από τους ευγενέστατους βιβλιοθηκονόμους. 

Μιλώντας με αριθμούς

Κάθε μέλος της βιβλιοθήκης μπορεί να δανειστεί μέχρι 25 βιβλία ταυτόχρονα. Το όριο για τα παιδιά είναι μικρότερο. Η περίοδος δανεισμού διαρκεί συνήθως 4 εβδομάδες, ενώ μπορεί κανείς εύκολα να την ανανεώσει μέχρι 5 φορές μέσα από την ιστοσελίδα του Helmet. Δύο μέρες πριν τη λήξη της περιόδου δανεισμού, λαμβάνει κανείς ηλεκτρονικό μήνυμα (email) για τα βιβλία των οποίων ο δανεισμός πρόκειται να λήξει. Έτσι έχει την ευκαιρία είτε να τα επιστρέψει, είτε να ανανεώσει τον δανεισμό χωρίς χρέωση.

Η καθυστέρηση στην επιστροφή ενός βιβλίου χρεώνεται με 20 λεπτά ανά ημέρα. Κάποιος που χρωστάει το ποσό των 15 ευρώ, δεν μπορεί να δανειστεί νέα βιβλία μέχρι να αποπληρώσει το χρέος του. Εφόσον ένα μέλος της βιβλιοθήκης χάσει ή καταστρέψει ένα βιβλίο, χρεώνεται με κάποιο ποσό για την αντικατάστασή του.

 Υλικά όπως κινηματογραφικές ταινίες, μουσική κλπ, μπορεί να έχουν μικρότερο χρόνο δανεισμού (μία ή δύο εβδομάδες). Οι διαθέσιμες συλλογές είναι εκτεταμένες κι έτσι δικαίως, πολλοί Φινλανδοί προτιμούν το δανεισμό αντί του παράνομου κατεβάσματος ταινιών ή μουσικής από το διαδίκτυο. Σύντομα σκοπεύουν να διαθέτουν το υλικό προς θέαση μέσω διαδικτύου (streaming) ώστε να μην χρειάζεται να πάει κανείς ως το ράφι για να βρει την αγαπημένη του ταινία.

Τα ωράρια λειτουργίας των βιβλιοθηκών διαφέρουν, ωστόσο υπάρχει κάτι κοινό σε όλες: τα Σάββατα κλείνουν όλες στις 4μ.μ. Οι περισσότερες είναι ανοικτές μέχρι τις 8μ.μ από Δευτέρα μέχρι Πέμπτη, ενώ πολλές είναι ανοικτές ακόμα και την Κυριακή.

 Κέντρα πολιτισμού

Πρέπει κανείς να καταλάβει ότι δεν πρόκειται για ξερά ράφια και ίσως κάποια αναγνωστήρια. Η σπουδαιότερη λειτουργία των βιβλιοθηκών του Ελσίνκι είναι ότι φιλοδοξούν να είναι – συχνά επιτυχώς – κέντρα πολιτισμού. Συχνά οι βιβλιοθήκες είναι στρατηγικά τοποθετημένες δίπλα σε κέντρα νεότητας και άλλες υποδομές όπου συχνάζουν νέοι.

Η μεγάλη πλειοψηφία των βιβλιοθηκών διοργανώνει εκδηλώσεις που ενδιαφέρουν τα μέλη τους. Από παρουσιάσεις βιβλίων, ντοκυμαντέρ και ομιλίες σχετικά με σύγχρονα ζητήματα, μέχρι τμήματα εκμάθησης Φινλανδικής γλώσσας για αλλοδαπούς, γκρουπ για πλέξιμο, νέους γονείς, ή συναντήσεις για παιδιά Πακιστανικής / Σομαλικής / Σουηδικής / Ισπανικής κλπ καταγωγής. Η βιβλιοθήκη του Ελσίνκι θέλει τον κόσμο κοντά της και κάνει τα πάντα για να το αποδείξει.

Στη διάρκεια της εβδομάδας του ετήσιου Gay Pride του Ελσίνκι, οι βιβλιοθήκες ντύνονται με τα χρώματα του ουράνιου τόξου, διοργανώνουν αφιερώματα και τοποθετούν στις προθήκες τους υλικό για την ιστορία του κινήματος των ίσων δικαιωμάτων, για την ιστορία του Gay Pride, διάσημα έργα για την ομοφυλοφιλία κλπ. Μετά την επίθεση στη Charlie Hebdo στο Παρίσι, οι προθήκες στην είσοδο των βιβλιοθηκών διέθεταν σχετικό αφιέρωμα, προβάλλοντας το σχετικό υλικό τους.

Απέναντι από τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό του Ελσίνκι βρίσκεται μία μεγάλη μουσική βιβλιοθήκη όπου μπορεί κανείς να βρει πολύτιμο υλικό: δίσκους από βινύλλιο, CD, DVD, βιβλία μουσικής, βιβλία για μουσικούς, παρτιτούρες και πολλά άλλα.

Καθημερινά

Χιλιάδες κόσμου πάει καθημερινά στη βιβλιοθήκη της γειτονιάς του για να διαβάσει μια μεγάλη συλλογή από περιοδικά και εφημερίδες, Φινλανδικά αλλά και Ευρωπαϊκά, εντελώς δωρεάν. Βρίσκει κανείς εκεί μαθητές που βγάζουν τα παπούτσια τους και βολεύονται πάνω σε άνετες πολυθρόνες αλλά και γιαγιάδες που ψάχνουν μια παρέα για να μην διαβάζουν μόνες στο σπίτι.

Κάθε βιβλιοθήκη διαθέτει υπολογιστές που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο κόσμος δωρεάν – όμως για περιορισμένο χρόνο – εκτυπωτές, φωτοτυπικά κλπ. Οι πρώτες 5 εκτυπώσεις κάθε μήνα είναι δωρεάν, ενώ για κάθε επόμενη υπάρχει χρέωση 40 λεπτών ανά σελίδα.

Στις βιβλιοθήκες υπάρχει επίσης δωρεάν wifi κι έτσι όποιος θέλει να φέρει τον υπολογιστή του μαζί για να εργαστεί, μπορεί άνετα να το πράξει.

Προσφορές και ανταλλαγές

Όταν διαπιστώσουν ότι κάποιο υλικό τους έχει παλιώσει, πουλάνε τα αντίτυπα που δεν τους είναι πλέον χρήσιμα σε εξευτελιστικές τιμές (1-2 ευρώ ανά βιβλίο). Παράλληλα, διαθέτουν σημεία ανταλλαγής, όπου μπορεί κανείς να φέρει ένα δικό του βιβλίο και να λάβει σε αντάλλαγμα ένα άλλο που θέλει να διαβάσει. Αυτό το τελευταίο βεβαίως ισχύει και σε άλλα σημεία, εκτός των βιβλιοθηκών: για παράδειγμα, σε χώρους αναμονής νοσοκομείων.

Από παιδική ηλικία

Κάθε μία από τις βιβλιοθήκες του δικτύου διαθέτει παιδική γωνιά. Στις μεγαλύτερες πρόκειται για ολόκληρο τμήμα με παιδικά τραπεζάκια, παιχνίδια, μηχανές προβολής, καναπέδες, μαξιλάρια στο πάτωμα κλπ. Τα παιδιά μπορούν ανενόχλητα – αφού βγάλουν τα παπούτσια τους και τα καταπιεστικά μπουφάν – να παίξουν, να ακούσουν παιδική μουσική, να επιλέξουν τα βιβλία που τα ενδιαφέρουν και να τα αφήσουν στα τραπεζάκια για να τα φροντίσουν οι αεικίνητοι βιβλιοθηκονόμοι.

Κάθε βιβλιοθήκη διαθέτει παιδικά βιβλία σε άλλες γλώσσες.  Αγγλικά, ρωσικά και σουηδικά βιβλία βρίσκονται παντού, ενώ μία – τουλάχιστον – εξ αυτών διαθέτει και συλλογή Ελληνικών παιδικών βιβλίων για όλες τις ηλικίες. Ο Ευγένιος Τριβιζάς έχει την τιμητική του σε αυτή τη συλλογή, ενώ εντοπίζει κανείς πολλούς σύγχρονους συγγραφείς.

Στα πολυκαταστήματα

Αρκετές βιβλιοθήκες βρίσκονται μέσα σε πολυκαταστήματα – τα γνωστά μας Malls – τα οποία απέχουν πολύ από το χαρακτηρισμό τους ως κέντρα πολιτισμού αλλά αποτελούν σημεία όπου συρρέει η νεολαία. Κι έτσι, ενώ οι γονείς μπορούν να κάνουν τα ψώνια της εβδομάδας στα τεράστια σούπερ μάρκετ, τα παιδιά μπορούν να περάσουν την ώρα τους μέσα στη βιβλιοθήκη.

Οι έφηβοι δίνουν ραντεβού εκεί για να κάνουν παρέα με τους συμμαθητές τους, ειδικά τους παγωμένους μήνες του χειμώνα. Εξίσου βολικό είναι και για τους ενήλικες, οι οποίοι μπορούν να συνδυάσουν τα ψώνια τους με μία βόλτα στη βιβλιοθήκη, μέσα στο ίδιο κτήριο.

Ναι, αλλά τα κέρδη;

Όλα αυτά τα δωρεάν που περιγράφονται εδώ, δεν χωράνε σε ένα νεοφιλελεύθερο μοντέλο όπου για να έχει λόγο ύπαρξης κάτι πρέπει να είναι παραγωγικό, αποδοτικό, κερδοφόρο και βεβαίως, ιδιωτικό.

Κι όμως, η δυτική και παραδοσιακά νεοφιλελεύθερη Φινλανδία παρόλο που βρίσκεται σε πυρετό

περικοπών και λιτότητας, δεν διανοείται να κόψει ούτε ευρώ από τις βιβλιοθήκες της. Κανένας πολιτικός χώρος δεν έχει τολμήσει να εκστομίσει κάτι τέτοιο, επειδή η τεράστια δημοφιλία τους θα προκαλούσε άμεση κατακραυγή.

Εξάλλου, τα μη-μετρήσιμα, μη ποσοτικά οφέλη των βιβλιοθηκών για τη χώρα είναι πολλαπλά. Θα μπορούσε κανείς να τους αποδώσει από τη μείωση της εγκληματικότητας μέχρι αύξηση δεικτών κοινωνικής ειρήνης, και αυτό θα έπρεπε να το αντιλαμβάνεται ακόμα και ο πιο τελειωμένος Θατσερικός. 

Πηγές:

http://helmet.fi  

https://en.wikipedia.org/wiki/Helsinki_Central_Library

http://www.archdaily.com/390181/helsinki-central-library-winning-proposal-ala-architects/

http://competition.keskustakirjasto.fi/competition-result/

***

Μια τυχαία αφορμή με έφερε σε επαφή με την Anna G.: η ανάρτηση στο fb της μικρής ιστορίας ενός βιβλίου που υπάρχει στη βιβλιοθήκη μας. Πιάσαμε διαδικτυακά την κουβέντα, μου αποκάλυψε πως ζει κι εργάζεται στο Ελσίνκι. Δεν αντιστέκεσαι λοιπόν σε ένα τέτοιο δεδομένο και ζητάς να σου γράψει ό,τι μπορεί για τις βιβλιοθήκες της Φινλανδίας από άμεση εμπειρία. Όσα έχει να πει έγιναν ποστ, και πολύ την ευχαριστώ γι' αυτό.

Είμαι η αλήθεια που κρύβω

Σκέψου αν αντί για συμβολικές συγκεντρώσεις, συμβολικές διαμαρτυρίες, συμβολικές καταλήψεις, σύμβολα του αγώνα, συμβολοποιήσεις και μηνύματα που παίρνουν τη θέση της ζωής που χάνεται

Βγαίναμε μια μέρα στο δρόμο με μπλούζες που θα έγραφαν τα μικρά ή μεγάλα μας μυστικά – τότε ο συμβολισμός θα είχε ένα κόστος, αλλά και μια δικαίωση για όσους σκότωσε ο ρατσισμός και η μικροαστική ηθική. Τότε εμείς θα ήμασταν τα σύμβολα, όχι οι νεκροί.

ΕΙΜΑΙ ΠΟΥΣΤΗΣ

ΕΙΜΑΙ ΚΟΝΤΟΣ

ΕΧΩ ΜΙΚΡΟ ΠΟΥΤΣΟ

ΜΙΣΩ ΤΗ ΜΑΝΑ ΜΟΥ

ΕΙΜΑΙ ΓΥΦΤΟΣ

ΕΧΩ ΤΡΙΑ ΒΥΖΙΑ

ΕΧΩ ΚΑΡΚΙΝΟ

ΕΙΜΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΑ ΑΝΙΚΑΝΟΣ

ΕΙΜΑΙ ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ

ΕΙΜΑΙ ΜΟΝΟΣ ΜΟΥ

ΕΙΜΑΙ ΠΑΡΘΕΝΟΣ

ΕΧΩ ΑΚΡΑΤΕΙΑ

ΕΙΜΑΙ ΜΥΩΠΑΣ

ΕΧΩ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ

ΕΙΜΑΙ ΑΝΕΡΓΟΣ

ΕΙΜΑΙ ΑΣΤΕΓΟΣ

ΕΙΜΑΙ ΘΥΜΑ ΒΙΑΣΜΟΥ

ΕΧΩ ΒΑΣΑΝΙΣΕΙ

ΕΧΩ ΧΤΥΠΗΣΕΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΟΥ

ΕΧΩ ΧΤΥΠΗΣΕΙ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΟΥ

Το παραμύθι της σκηνής

Θέλω μια μέρα να ανέβω στη σκηνή ενός θεάτρου όλα γύρω να είναι μαύρα μόνο ένα φως κάθετα να φωτίζει τη σκηνή να βγάλω τα ρούχα μου και να γίνω γυμνός και να πω το παραμύθι της ζωής μου

Μια φορά ήταν ένας άνθρωπος που μεγάλωνε όσο μεγάλωνε κρύωνε όσο κρύωνε ντυνόταν ολοένα και με περισσότερα ρούχα

Το παραμύθι δεν θα έχει συνέχεια ούτε κάποιο απροσδόκητο τέλος μόνο η ζωή τελειώνει τα παραμύθια ποτέ

Στο τέλος όμως της παράστασης τα φώτα θα κλείσουν θα με τυλίξει το μαύρο γύρω μου  σαν μήτρα και θα αρνηθώ τη γέννησή μου κι αυτό θα είναι μια κορυφαία πράξη αντίστασης

Οι θεατές δεν είναι απαραίτητοι

***

ο πίνακας είναι του Daniel Barkley

Η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και τα Χορηγικά Ιδρύματα

Έχει ήδη περάσει ένας μήνας από το σχηματισμό της κυβέρνησης της Αριστεράς. Διάχυτη είναι η αίσθηση της αναμονής αλλά και της απαίτησης να τηρηθεί η υπόσχεση της ανατροπής των πολιτικών και των αποφάσεων της προηγούμενης μνημονιακής περιόδου. Οι αντιδράσεις των πολιτών, ιδιαίτερα σε αυτή την περίοδο της καθοριστικής οικονομικής διαπραγμάτευσης με τους λεγόμενους «εταίρους» του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, ποικίλουν, από την ανήσυχη κριτική ως την παροχή αναγκαίου χρόνου. Αυτό που σαφώς χαρακτηρίζει τη βεντάλια των τοποθετήσεων είναι η προσδοκία της αποτελμάτωσης, της αποκατάστασης των αδικιών, της δημιουργικής επανεκκίνησης.

Ακόμη και αν δεχθούμε ως θεμελιώδη για την πορεία των πραγμάτων την οικονομική συνθήκη που αυτές της μέρες επανακαθορίζεται, δεν μπορούμε ωστόσο να δεχθούμε πως θα συνεχίσουμε να βιώνουμε μια κυβέρνηση που θα παράγει μόνο το εκτελεστικό και νομοθετικό έργο που θα απαιτούν ή θα εγκρίνουν οι δανειστές – φαινόμενο που κατά κοινή άποψη διακρίναμε στο «έργο» της προηγούμενης κυβέρνησης τον τελευταίο τουλάχιστον χρόνο. Με δυο λόγια οι προσδοκίες (οι οποίες εν πολλοίς τροφοδοτήθηκαν από αντίστοιχες υποσχέσεις) αφορούν και σε δεκάδες άλλους τομείς, όπως εμφατικά μπορούμε να αναφέρουμε την παιδεία και το περιεχόμενό της, την υγεία και τις δομές της, τον πολιτισμό και τους θεσμούς του.

Δεκανίκι των πολιτικών διάλυσης που εφαρμόστηκαν τα τελευταία 5 χρόνια αποτέλεσε η εμφάνιση χορηγικών προγραμμάτων από πανίσχυρα ιδιωτικά Ιδρύματα που ήρθαν να προσφέρουν «αναλγητική» δράση διοχετεύοντας τεράστια ποσά στους τομείς του πολιτισμού, της παιδείας και της κοινωνικής πρόνοιας που χτυπήθηκαν από τις μνημονιακές πολιτικές. Η παρουσία και η δράση των Ιδρυμάτων απασχόλησε την αριστερή αρθρογραφία που για μια ακόμη φορά άσκησε εμπεριστατωμένη και διεισδυτική κριτική σε αντίθεση με το κλίμα αποδοχής των χορηγιών από μεγάλο μέρος της κοινωνίας και βέβαια των ΜΜΕ.

Τι γίνεται όμως όταν από την εύστοχη κριτική πρέπει να περάσουμε στις εύστοχες πράξεις; Ποιος θα είναι ο ρόλος των ιδρυμάτων την επόμενη περίοδο και σε ποια πεδία θα υπάρξει κυβερνητική παρέμβαση; Χωράνε (και για πόσο ακόμη) τα Χορηγικά Ιδρύματα στα σχολεία, τις βιβλιοθήκες, τα νοσοκομεία; Γνωρίζει επαρκώς η κυβέρνηση τους όρους που έχουν συμφωνηθεί στα μνημόνια που τα ιδρύματα έχουν υπογράψει με τις κυβερνήσεις; Ποιες νομικές και πολιτικές δυνατότητες έχει να παρέμβει και να αλλάξει ή να ακυρώσει συμφωνίες. Θέλει κάτι τέτοιο; Αν φύγουν οι χορηγοί και σταματήσει η δράση τους ποιες κρατικές πολιτικές και πρακτικές θα  έρθουν στη θέση τους την επόμενη στιγμή;

Σε ό,τι έχει να κάνει ιδιαίτερα με τις βιβλιοθήκες, την Εθνική Βιβλιοθήκη, τις δημόσιες και δημοτικές, τις πανεπιστημιακές, σχολικές, νοσοκομειακές, ερευνητικές και άλλες, πρέπει επιτέλους να συγκροτηθεί ένας μηχανισμός που θα επεξεργαστεί τον κεντρικό σχεδιασμό της πολιτικής βιβλιοθηκών. Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να ζητηθεί από το Υπουργείο Παιδείας, θα πρέπει να αξιοποιεί το μεγαλύτερο δυνατό δυναμικό των ειδικών, βιβλιοθηκονόμων και αρχειονόμων, που θέλουν και μπορούν να δουλέψουν προς αυτή την κατεύθυνση και άμεσα θα πρέπει να συγκληθεί και να αρχίσει τη δουλειά. Μόνο ο σχεδιασμός και η υλοποίησή του θα έρθουν να γιατρέψουν τον άρρωστο πολιτισμό μας βάζοντας και τους χορηγούς και τις σκοπιμότητές τους στη θέση τους.

Βαρσοβία (booking)

Καθόμαστε με τους φίλους καθόμαστε και γελάμε που υπάρχει ένα δωμάτιο στη Βαρσοβία με κόκκινα τριαντάφυλλα υπάρχει στους τοίχους και γελάμε που ανθίζουν ψεύτικα τριαντάφυλλα στους τοίχους των ξενοδοχείων της Βαρσοβίας ανθίζουν.

Λίγα μέτρα από το τείχος του Γκέτο.

Το παραμύθι του καθρέπτη

(Μόνο) μια φορά ήταν ένας καθρέπτης μικροαστός, ενσυνείδητος επιστροφέας ειδώλων, τυπικός, εργατικός, ανά πάσα στιγμή στη διάθεση του οποιουδήποτε ήθελε να γίνει δύο: αυτός που είναι και αυτός που φαίνεται. Όλα διαβεβαίωναν, για την ακρίβεια δεν είχαν λόγο να αμφιβάλλουν, ότι ήταν ένας κανονικός καθρέπτης που σέβεται τη φύση του και τους κανόνες. Κάποια στιγμή όμως τα πράγματα άλλαξαν. Ο ενσυνείδητος καθρέπτης θεώρησε άδεια τη ζωή του ή μάλλον γεμάτη με τις ζωές των άλλων που δεν του άφηναν χώρο να έχει το δικό του πρόσωπο. Κουράστηκε να επιβεβαιώνει ρυτίδες, να εικονοποιεί φαντασιώσεις, να καθησυχάζει κοσμιότητες ή να παρακολουθεί πρόβες εξομολογήσεων (που ούτε καν σε αυτόν απευθύνονταν).

Καιρό τον απασχολούσε ο τρόπος διαφυγής. Στην αρχή σκέφτηκε έναν «διάλογο» με τους ανθρώπους που του απευθύνονταν. Ανέστρεφε κι επέστρεφε τη μορφή τους αλλαγμένη: άλλοτε τους έκανε πιο όμορφους, τα παιδιά τα έκανε μεγάλους, έκρυβε ρυτίδες και μαύριζε μαλλιά, διόρθωνε χαμόγελα. Οι άνθρωποι έμοιαζε να αντιδρούν, ένιωσε πως βρήκε έναν τρόπο να επικοινωνεί μαζί τους. Όμως γρήγορα συνήθισαν τη νέα τους όψη, ήταν αυτό που έβλεπαν και αυτό ήταν πια μια κανονικότητα. Ο καθρέπτης ήξερε πως και αντίστροφα να λειτουργούσε, αν έκανε πιο άσχημους τους ανθρώπους, αν έκανε μωρά τα παιδιά, αν τόνιζε ρυτίδες και άσπριζε μαλλιά, αν χαλούσε τα χαμόγελα των ανθρώπων, εκείνοι θα συνήθιζαν την εικόνα τους και πάλι.

Μια μέρα αποφάσισε να μην επιστρέψει πίσω την μορφή των ανθρώπων και η απόφασή του αυτή προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση. Οι άνθρωποι έρχονταν ανήσυχοι μπροστά του και δεν έβρισκαν το πρόσωπο, τα χέρια, το κορμί τους. Το γεγονός συσσώρευσε πολλούς περίεργους, που έρχονταν να επιβεβαιώσουν το παράξενο φαινόμενο να μην καθρεπτίζονται σε έναν καθρέπτη, κι ο μέσα κόσμος του καθρέπτη γέμισε σχήματα απορίας που άρχισαν να στριμώχνονται, είδωλα εγκλωβισμένα που θορυβούσαν, μια αλλοπρόσαλλη και αποκρουστική Βαβέλ που πολύ τον τάραξε. Έτσι, ένα βράδυ άφησε τα είδωλα να φύγουν κι έμεινε πάλι άδειος κι ευρύχωρος.

Τα χρόνια πέρασαν και οι παραξενιές του καθρέπτη ξεχάστηκαν. Κι εκείνος κατάλαβε πως δεν μπορεί να ξεφύγει από τη φύση του και με τον καιρό έμαθε να αγαπάει αυτό που κάνει. Με έναν τρόπο ήσυχο και στωικό επέστρεφε στους ανθρώπους τα είδωλά τους γράφοντας παράξενες ιστορίες σαν παραμύθια.

***

Το χαρακτικό είναι του Χριστόφορου Κατσαδιώτη

Όταν νυχτώνουνε οι δρόμοι

ο Μάρκος μια καρδιά που καίει

μα η Αμέρικα μακραίνει στην άλλη όχθη της σελήνης

Άννα με το βλέμμα που σβήνει

σαν κωμωδία αμερικάνικη πέρασε κι ετούτη η εβδομάδα

άρρωστο φεγγάρι στο δρόμο χύνεται

ο Μάρκος ονειρεύεται άλλα μέρη

***

οι φωτογραφίες είναι από τα Προσφυγικά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, Κυριακή 1 Μάρτη (αργά)

Το παραμύθι του αναγνώστη*

Μια φορά κι έναν καιρό ένας συγγραφέας παραμυθιών στέγνωσε μέσα του από παραμύθια. Ένας αέρας επίμονος έπιασε να φυσά, σύννεφα σκέπασαν τον ουρανό της ψυχής του και μια αλλόκοσμη σκοτεινιά άρχισε να εισβάλλει στις ρωγμές της φαντασίας του. Τα λουλούδια των ιστοριών του ξεράθηκαν πρώτα, ύστερα τα δέντρα απογυμνώθηκαν από το φύλλωμά τους, τελευταία έφυγαν τα ζώα μην έχοντας να φάνε. Οι ανεμοθύελλες σήκωναν τεράστια σύννεφα σκόνης, τα βράχια έχασκαν πλέον σαν τα τραύματα της παιδικής μας ηλικίας, χωρίς επούλωση, μολυσμένα και επίμονα. Καμιά φορά έβλεπες κάποιον σκυφτό περαστικό να περνάει τυλιγμένος με μισοσκισμένα ρούχα, με τον καιρό ακόμη και οι κακοί των παραμυθιών έφυγαν και πλέον ο συγγραφέας έγινε ένα μεγάλο νεκροταφείο, μια τρομακτική ερημιά.

Όλοι αναρωτήθηκαν τι συνέβη. Γιατί τελείωσαν τα παραμύθια. Κάποιοι που τους αρέσει να λένε πως τα ξέρουν όλα αρθρογράφησαν στις εφημερίδες υποστηρίζοντας πως πάντα τα παραμύθια τελειώνουν. Ύστερα κάποιοι άλλοι είπαν πως τα παραμύθια είναι για μικρά παιδιά και πως πια ο κόσμος μεγάλωσε. Όπως και να ‘ναι με τον καιρό το θέμα ξεχάστηκε, το σκέπασε η σκόνη του χρόνου.

Μια μέρα στη φαντασία του συγγραφέα παρουσιάστηκε τελείως αναίτια ένας αναγνώστης – ένας νεαρός όμορφος άντρας (παλιότερα θα τον έλεγαν Πρίγκηπα) που έμοιαζε να ψάχνει απελπισμένος στον έρημο κόσμο ιστορίες. Κι ένα δάκρυ συμπόνιας κύλησε στη ψυχή του δημιουργού που ύστερα έγινε βροχή και πότισε τον μέσα κόσμο του κι ο ουρανός καθάρισε και τα κλαδιά των δέντρων μπουμπούκιασαν και φύτρωσαν χόρτα κι η σκόνη κάθισε πάλι στη γη σκεπάζοντας τα βράχια και τα τραύματα της παιδικής μας ηλικίας κι ύστερα ήρθαν τα ζώα, και οι άνθρωποι, ακόμη κι οι κακοί των παραμυθιών.

Δεν χρειάστηκε πολλά για να αρχίσει πλέον να γράφει πάλι παραμύθια ο συγγραφέας παραμυθιών. Μόνο που τώρα ήξερε πως τα παραμύθια τα γεννούν οι αναγνώστες τους, γι’ αυτούς γράφονται και πάντα θα υπάρχει κάπου ένας που θα τους ανοίγει την πόρτα της ψυχής του, θα τα φιλοξενεί, θα τα ταΐζει και θα τους στρώνει να κοιμηθούν.

* αφιερωμένο στον Νίκο.

***

το χαρακτικό είναι του Χριστόφορου Κατσαδιώτη

2η καρτ-ποστάλ στο Χαμένο Επεισόδιο

Αγαπητέ Γιώργο,

έξω χιονίζει κι εγώ σου στέλνω χειμωνιάτικη καρτ-ποστάλ, κυρίως γιατί μας αρέσουν τα εσωτερικά τοπία αυτής της εποχής, η γειτνίαση με τα μύχια της ψυχής μας τα κάνει πιο σοφά, πιο στοχαστικά έστω. Σε αντίθεση με αυτά του καλοκαιριού με τον απρόσκλητο ερωτισμό τους, τη χειροπιαστή σωματικότητά τους, τις απόλυτα διακριτές σκιές τους.

Ένας φίλος που λες, μοιάζει να παίζει αυτές τις μέρες με τις ερωτήσεις, αποζητώντας αποχρώσες απαντήσεις. Νομίζω όμως πως οι πιο επιτυχημένες ερωτήσεις δεν γεννούν απαντήσεις, αλλά απορίες, ρωγμές, ασάφειες, αντανακλάσεις. Ο φίλος αυτός λοιπόν μάς ρώτησε «τι είναι εκείνο που μας κάνει να νιώθουμε ότι η ζωή μας έχει νόημα». Στην απορία του ετοιμάστηκα να απαντήσω «αυτά που έχω». Ήταν το πρώτο που σκέφτηκα. Ύστερα σταμάτησα να σκέφτομαι και προσπάθησα να θυμηθώ. Νόημα στη ζωή μού δίνουν βέβαια αυτά που έχω, που έφτιαξα, που κέρδισα. Αλλά και αυτά στα οποία απέτυχα, σε όσα έγιναν και δεν διορθώνονται, σε όσα έχασα, σε όσα πόθησα.

 Θα έχεις περάσει ίσως έξω από ένα σχολείο ώρες και μέρες που δεν λειτουργεί. Θα έχεις αναρωτηθεί πού πάνε οι φωνές των παιδιών όταν το σχολείο αδειάζει. Θα έχεις περπατήσει ίσως στους άδειους δρόμους μιας ξένης πόλης. Θα έχεις ψαύσει απελπισμένα ένα σώμα που έφυγε στα τσαλακωμένα σεντόνια κάποιου κρεβατιού. Θα έχεις εξερευνήσει ίσως ένα παλιό εγκαταλελειμμένο στρατόπεδο και θα έχεις φανταστεί φαντάρους να περνούν χαλαροί ή με στρατιωτικό βήμα, να κάνουν αγγαρείες, σκοπιές, γυμνάσια, να βαράνε προσοχές. «Έχω την τιμή να αναφέρω»…Το στρατόπεδο αυτό θα έχει χορταριάσει, τα τολ θα έχουν ίσως γκρεμιστεί, σκουπίδια από τους ντόπιους θα έχουν σωρευτεί σε κάποιες απόκρυφες γωνιές, θα έχουν συληθεί όλοι οι χώροι με πράγματα  στοιχειώδους αξίας. Κάπου θα βρεις ίσως παλιές τσόντες με κιτρινισμένα γυμνά κορίτσια να χαϊδεύουν τα στήθη τους. Το βλέμμα τους θα έχει θολώσει από τη βροχή και τη βρώμα, όμως αυτές θα μένουν εκεί εγκλωβισμένες στον πόθο που τις αναζήτησε, μέχρι το χαρτί να λιώσει τελείως ή μέχρι κάποιο τρωκτικό να τις κάνει χαρτοπόλεμο στη φωλιά του. Η πύλη του παλιού στρατοπέδου θα έχει παραβιαστεί, η δεξαμενή του νερού θα στέκει άδεια και εγκλωβισμένη στην άκρη του στρατοπέδου. Θα ανέβεις ίσως τη σκουριασμένη σκάλα, θα φτάσεις ψηλά κι από εκεί πάνω θα δεις πάλι τον κόσμο σαν έφηβος

Λοιπόν καθώς αφήνομαι στην ανάμνηση αυτή, ενώ υποτίθεται πως άλλα είχα στο νου μου να σου πω, σκέφτομαι πως ίσως όχι αυτά που έχουμε, αλλά αυτά που χάσαμε ή ποτέ δεν κερδίσαμε δίνουν νόημα στη ζωή μας. Όχι η ικανοποίηση, αλλά η απουσία, όχι η ευτυχία, αλλά ο πόνος. Είναι λίγο άδικο όλο αυτό βέβαια. Αλλά από τη συγκίνηση που μου προκαλεί αυτό που λείπει νομίζω πως τις περισσότερες φορές αντιλαμβάνομαι την αξία αυτού που ποθώ. Γι' αυτό ίσως μου αρέσουν τα σημάδια της απουσίας, η ηχώ της ζωής.

Χθες στο κρεβάτι ενός νοσοκομείου εδώ στην Αθήνα, ένας άντρας, λίγο μεγαλύτερός μου, με καρκίνο στον οισοφάγο και στο στομάχι ανάρρωνε από μια εγχείρηση. Δίπλα στο κρεβάτι του είχε μια φωτογραφία με τις κόρες του. Στην κουβέντα με τους διπλανούς ασθενείς και συνοδούς είπε κάποια στιγμή πως η μεγαλύτερη ευτυχία είναι τα παιδιά. Το είπε αβίαστα και νομίζω πως το εννοούσε με έναν τρόπο πιο στοχαστικό. Τα παιδιά είναι μια ευτυχία που δεν σου ανήκει, τη φροντίζεις, την αγαπάς, αλλά δεν είναι δικιά σου, θα φύγει, θα πάρει το δικό της δρόμο. Τα παιδιά είναι ένα κομμάτι που φεύγει στο μέλλον, είναι ελπίδα προφανώς και αγάπη δίχως όρους βέβαια.

Στην ερώτησή σου λοιπόν θα απαντούσα, προσπαθώντας μάταια ίσως να αποφύγω το διδακτισμό, πως νόημα στη ζωή δίνει το παρελθόν και το μέλλον, η διάψευση και η ελπίδα, η απουσία κι ο πόθος, οι άνθρωποι που χάσαμε και οι άνθρωποι που θα κερδίσουμε. Ευτυχώς.

Έξω σταμάτησε να χιονίζει. Και σε αυτή την καρτ-ποστάλ το τοπίο αλλάζει σιγά-σιγά. Ωραία τα τοπία που αλλάζουν.

σε φιλώ,

Γιώργος

***

ο πίνακας είναι του Γιάννη Στεφανάκι

Ερωτευμένος προς υπηρέτριαν

Γιατί να βασανίζεσαι,
Ασπριδερή μου χήνα,
Με λίγδαις και με κάρβουνα,
Μέσα εις την κουζίνα;

Άκου τα πιάτα που βροντούν,
Όταν τα θερμοπλένης
Κι εγώ νομίζω πως σιγά
Τη σκάλα κατεβαίνης

Δεν είναι κρίμα κι άδικο
Σε νεια χαριστωμένη
Στο μαγερειό ξυπόλυτη
Τον τέντζερε να πλένη;

Πάρε με ΑΔΡΙΑΝΑ μου
Να σου βοηθώ στην πλύσι
Και να σου κουβαλώ νερό
Απ' το Βαθρακονήσι

***

σε ένα κολοβό βιβλίο του 19ου αιώνα που με δυσκολία και αβεβαιότητα κάπως ταυτοποίησες (μάλλον πρόκειται για το "Ελληνική Ανθολογία: ήτοι συλλογή των ελληνικών ασμάτων / υπό Ανέστη Κωνσταντινίδου. Εν Αθήναις: Καταστήματα "Ο Κοραής", 1883") βρίσκεις αυτό το ποίημα. Και λίγη ώρα μετά εύκολα ανακαλύπτεις πως είναι τραγούδι που εδώ θα ακούσεις σε μια ηχογράφηση του 1906:

Μαρτυρολόγιο (ΙΙ)

Τα φώτα χαμήλωσαν. Κι εμείς γύρω του. Πήρε την κιθάρα στα χέρια. Τα πρώτα τινάγματα των χορδών της σαν σπασμοί οργασμού, σαν την πρώτη ανάσα μια γέννας. Πλησίασε στο μικρόφωνο κι άρχισε το αργόσυρτο τραγούδι του - σαν τον θάνατο αργόσυρτο.

Ύστερα κατέβηκε (ή εμείς σηκωθήκαμε). Τον κοίταξα και αναρωτήθηκα: "πού πήγε αυτός που ήταν μέσα του;"

*** 

Ένα κοριτσάκι με κοτσιδάκια, η Στέλλα, κι ένα αγοράκι με αμυγδαλωτά μάτια παίζουν κρυφτό

μέχρι τα βαθιά τους γεράματα

***

Μια νύχτα ένα κοπάδι λύκους τους έφαγε ένα πρόβατο.

Κανείς τους δεν το περίμενε!

***

(ο πίνακας είναι του Νίκου Χουλιαρά)

Τεκμήριον φιλίας

Στις 20 Νοεμβρίου του 1915, στη Λυών, ο Έλληνας φοιτητής της Ιατρικής Ευάγγελος Κουταβάς δώρισε στο φίλο και συμφοιτητή του Γιώργο Παπακώστα ένα μικρό βιβλίο. Πρόκειται για μια σύνοψη της μουσικής θεωρίας του Γάλλου μουσικού και παιδαγωγού Adolphe Danhauser, η τριακοστή τέταρτη έκδοσή της, του 1909. 

 Έχουν περάσει σχεδόν 100 χρόνια από τότε - κάτι λίγοι μήνες υπολείπονται. Οι δυο φίλοι, μελετητές της οστεολογίας, έχουν πεθάνει προ πολλού. Το τεκμήριο της φιλίας τους θα μπει κι αυτό στο ράφι της βιβλιοθήκης της Ακαδημίας Αθηνών.

Μια σκέψη για τα χρόνια της Κρίσης

Σκεφτόμουν χθες πως μετά από κάποια χρόνια θα λέω πως τα χρόνια της Κρίσης δεν τα έζησα μόνος, δεν κοίταξα την πάρτη μου, πως υπήρξα ένα κομμάτι των αγώνων που έγιναν και μια από τις δυνάμεις που τα καθόρισαν. Είναι νομίζω καλό κάτι τέτοιο.

Μαρτυρολόγιο (Ι)

Είναι μια γυναίκα μέσα στη νύχτα. Γύρω στα 60. Στέκεται όρθια μπροστά στην πόρτα μιας πολυκατοικίας και κοιτάζει το δρόμο σαν να περιμένει κάποιον που δεν έρχεται. Κρατάει μια πλαστική σακούλα, γεμάτη ρούχα μάλλον, στο ένα της το χέρι. Με το άλλο κλείνει κάπως το πανωφόρι της, ψηλά, κοντά στο λαιμό.

Την άλλη μέρα το πρωί δεν είναι εκεί. 

***

Είναι ένας άντρας που περιφέρεται όλη τη νύχτα γυμνός μέσα στο σπίτι του – το ιδανικό θα ήταν να πούμε πως είναι νεαρός, λεπτός και όμορφος. Είναι ένας γέρος όμως. Τα χέρια του, τον ανδρισμό, το βλέμμα του τα έχει νικήσει ο χρόνος. Μοιάζει να ανησυχεί. Κάθε λίγο πλησιάζει στο παράθυρο, κοιτάζει έξω, στρέφει το βλέμμα του ψηλά, προφανώς στον ουρανό, και ύστερα γυρίζει πάλι την πλάτη.

Σαν ξημερώνει, βγαίνει στο μπαλκόνι και ποτίζει τα λουλούδια του. 

***

Ο Φ. είναι βιβλιοθηκάριος – όλοι ξέρουμε πως δεν είναι πολύ καλά στα μυαλά του. Δουλεύει χρόνια στο αναγνωστήριο. Του ζητάς να σου φέρει ένα βιβλίο με αυτό το συγκεκριμένο ταξιθετικό αριθμό κι εκείνος επιστρέφει ύστερα από λίγο κρατώντας το στο χέρι. Αν σε συμπαθήσει θα σου φέρει συνήθως αυτό που του ζήτησες. Αν είσαι άντρας έχεις αυξημένες πιθανότητες να σε συμπαθήσει. Το πιθανότερο ωστόσο είναι να σου φέρει το διπλανό βιβλίο στο ράφι, σαν να επιμένει πως τίποτα δεν είναι στη θέση του, πως όλα, τα βιβλία και οι άνθρωποι και τα αισθήματα είναι παρατοποθετημένα. Μια μέρα μπήκε στο αναγνωστήριο ένας όμορφος νεαρός άντρας και ζήτησε από τον Φ. ένα βιβλίο.

Ο Φ. του έφερε ένα βιβλίο του 1903 με τίτλο «Ο ντροπαλός ερωτευμένος: κωμωδία εις πράξιν μίαν». Ο νεαρός του είπε πως έκανε λάθος!

***

Ο πίνακας είναι του Δημήτρη Τζαμουράνη

Εδώ Λονδίνο. Στην Ελλάδα τα νεράντζια μυρίζουν υπέροχα

- Μιλάς αγγλικά; Είσαι Έλληνας;

Αργά χθες τη νύχτα ένας Ιταλός κοντά στα τριάντα με υγρά μάτια με πλησιάζει στα Προπύλαια. Κρατάω μια κόκκινη σημαία.

- Μπορείς να μου δώσεις τη σημαία σου; Θέλω να την πάρω μαζί μου.

- Θα στη δώσω αν μου υποσχεθείς ότι θα μου δώσεις τη δικιά σου στη Ρώμη σύντομα

- Θα πάμε πρώτα οι δυο μας στη Μαδρίτη να πάρουμε σημαίες κι εντάξει: μετά στη Ρώμη!

Δεν είναι για εμάς οι εξαλλοσύνες. Εξάλλου μάθαμε σε αυτό το Κόμμα τις χαρές να τις παίρνουμε πάντα με αντικαταβολή. Είμαστε στα Προπύλαια. Ο κόσμος αραιώνει. Στεκόμαστε στο γκαζόν. Και βλέπουμε το Θόδωρο και τη Μαίρη να τρέχουν κατά πάνω μας. Αγκαλιαζόμαστε και οι τέσσερις και κλαίμε. Στα αναφιλητά της η Μαίρη μονολογεί: "για όλους αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους και σήμερα δεν είναι εδώ". Και ύστερα "και για όλους αυτούς που έζησαν να το δουν".

Λίγες ώρες νωρίτερα πάω να ψηφίσω. Βρίσκω έναν γνωστό μου από τον ΚΚΕ και πάω να τον χαιρετίσω. "Καλώς τον εξουσιαστή" μου λέει χολωμένος. Σκατόψυχε!

Ετοιμαζόμαστε για καταμέτρηση. Στην τάξη γύρω-γύρω σχολικές εργασίες. Αναρωτιέμαι πόσοι σήμερα τις πρόσεξαν. Πόσοι σκέφτηκαν πως ψηφίζουν για τις παιδικές ζωγραφιές.

Την Πέμπτη στην Ομόνοια. Ο Παρασκευάς ήρθε πάλι στην Αθήνα. Είναι 93 φέτος. Πάλι συγκινημένος. Ρωτάει και ξαναρωτάει το Γιώργο "λες βρε Γιώργη;". Ο γιος μου τον κοιτάει θαμπωμένος. Νιώθεις πως τον παρακολουθεί σε κάθε του κίνηση, λες πως φοβάται μην σπάσει ο Παρασκευάς. Ίσως να απορεί πώς είναι να είσαι ένας άνθρωπος που πάντα πάλευε για το δίκιο του κόσμου. Ίσως απλά να τον εντυπωσίασαν όσα του είπα για τον Παρασκευά: πως ήταν αντάρτης, πως έχει μπει σε φυλακές κι έχει καταδικαστεί σε θάνατο, πως οι ναζί τον είχαν αιχμάλωτο στην κλούβα μαζί με άλλους μπροστά στο τραίνο για να αποφύγουν δολιοφθορά από όσους αντιστέκοταν στην Κατοχή. Του έχω πει πολλές φορές πως δεν αντιστέκονται οι πολλοί.

Ο Τσίπρας μιλάει στον συγκεντρωμένο κόσμο. Στεκόμαστε δεξιά του, προς την Εθνική Βιβλιοθήκη. Κάτω από μια νεραντζιά. Τον φωτογραφίζω. Στο πλάνο και ο Κοραής. Κάποιος φωτογράφος έχει κάτσει στην αγκαλιά του αγάλματος. Σκέφτομαι εκείνη την ώρα: "Το θέμα βέβαια είναι αυτή η επίμονη σιωπή των αγαλμάτων που θα στέκουν εκεί ακόμη κι όταν τελειώσουν οι πανηγυρισμοί μας".

Λίγο πριν, πάλι εκεί στη νεραντζιά κάποιοι δημοσιογράφοι του BBC. Ρωτάνε την Κ. αν αυτά είναι πορτοκάλια. Τους λέει πως όχι, πως μοιάζουν, αλλά είναι πικρά. Κόβει ένα από το δέντρο, ξύνει με τα νύχια της τη φλούδα λίγο. Και τους το δίνει να το μυρίσουν. Κι εκείνοι εντυπωσιάζονται. Ο Φώτης σχολιάζει χαμηλόφωνα: "Εδώ Λονδίνο. Στην Ελλάδα τα νεράντζια μυρίζουν υπέροχα".

Λίγο πριν φύγουμε. Οι φίλοι μας έχουν σκορπίσει κουρασμένοι. Έχουμε περπατήσει ανάμεσα στους συντρόφους μας που τραγουδούν αντάρτικα, γελούν, αγκαλιάζονται, όλοι αγκαλιάζονται σήμερα. Μια μεγάλη ομάδα Γερμανών πίνουν μπύρες, Ένας Ισπανός πάει κι έρχεται κουνώντας μια τεράστια κόκκινη σημαία. Μονάχος του. Σταματάμε, κοιταζόμαστε και φιλιόμαστε. Κι αγκαλιαζόμαστε κι εμείς. Ώρα να γυρίσουμε σπίτι.

Στη γωνία, το προεκλογικό περίπτερο του ΠΑΣΟΚ. Άδειο. Τσαλακωμένο. 40 τσαλακωμένα χρόνια.

Την Κυριακή διαλέγεις μαλακτικό

(Και βουβαίνεσαι. Για τα δεδομένα σου έστω. Η αναμονή σε κατακλύζει, δεν επιβιώνει καμία άλλη σκέψη. Είναι αναμονή, όχι προσδοκία. Έχουμε εκλογές. Η Αριστερά θα νικήσει. Είναι κρίσιμο να κυβερνήσει αυτοδύναμα. Η δική σου Αριστερά, αυτή με την οποία συντάσσεσαι, στη συλλογικότητα της οποίας ενεργά συμμετέχεις πολλά χρόνια τώρα. Και κρίνεσαι. Και κρίνεις βεβαίως. Θαρρετά κρίνεις. Οι φίλοι σου, οι συνάδελφοί σου, οι γείτονες, οι γονείς στο σχολείο ξέρουν πως είσαι στο ΣΥΡΙΖΑ. Δεν το κρύβεις. Δεν κυριαρχεί στη δημόσια συμπεριφορά σου ως «γραμμή», δεν ζεις σε κομματικό σωλήνα, συμπεριφέρεσαι όμως ως αριστερός, αντιδράς ως τέτοιος, δρας ως τέτοιος. Και κρίνεσαι.

Ας μιλήσουμε τώρα για σένα. Τον άλλο εσένα, όχι εμένα εσένα (όχι αυτόν τον κατασκευασμένο εμένα σε δεύτερο πρόσωπο λόγω ύφους γραφής). Που δεν φαίνεσαι να είσαι κάτι σαφές, ανεξάρτητα τι έχεις ψηφίσει, που δεν βάζεις στην καθημερινότητά σου ούτε τη πολιτική συλλογικότητα, ούτε τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων σου, που περιφέρεσαι στους διαδρόμους ενός πολιτικού σουπερμάρκετ διαλέγοντας κάθε φορά το κομματικό μαλακτικό που θα αγοράσεις. Όχι γιατί το θες, αλλά γιατί πρέπει να ψηφίσεις, γιατί οι τρίχες σου είναι ξηρές και πρέπει να τις μαλακώσεις με μια κρέμα. Που κρίνεις. Δικαίωμά σου λες να κρίνεις. Όντως δικαίωμά σου! Τι εύστοχα που κρίνεις, πιο εύστοχα καταδικάζεις όταν σε πιέσουν να διαλέξεις ποιος θα σε κυβερνήσει, ποιος είναι πιο σταθερός στις απόψεις του, πιο ηθικός. Την Κυριακή διαλέγεις μαλακτικό. Δεν είσαι πολύ σίγουρος. Δεν θες το παλιό πολιτικό προσωπικό, αυτό που διάλεγες τόσα χρόνια. Φοβάσαι τους νέους μην κάνουν τα ίδια που διάλεγες τόσα χρόνια. Η εξουσία διαφθείρει λες. Δεν θες να λερωθείς, να χρεωθείς άλλη μια διάψευση. Δεν σηκώθηκες από τον καναπέ σου, δεν έφαγες δακρυγόνα στο δρόμο, ούτε γκλομπιές στο κεφάλι, δεν αντέδρασες στην αυθαιρεσία της διοίκησης, δεν συγκρούστηκες ποτέ, δεν εκτέθηκες σε μια εκλογή, δεν έγραψες έστω για όλα αυτά για να απευθυνθείς σε κάποιον, να τον προβληματίσεις. Δεν εκτέθηκες γιατί θα κρινόσουν. Είσαι καλύτερος στο να κρίνεις παρά στο να κρίνεσαι, έτσι; Θα σου φανούν σκληρά και άδικα ακόμη τα λόγια μου. Ακόμη κι αν ξέρεις πως σε νοιάζομαι και πως σε αγαπάω.

Πόσο αδύναμος ένιωσα ρε φίλε όμως που δεν ήσουν δίπλα μου όταν αντιδρούσα, όταν αντιστεκόμουν, όταν επέλεγα τη σύγκρουση από την υποταγή. Έλα πες μας την άποψή σου τώρα. Διάλεξε κι επιχειρηματολόγησε για τις ιδιότητες κάθε μαλακτικού.

Να σου πω και το άλλο. Υπάρχουν κι αυτοί με τις ιδεολογικές αναφορές – θες να τις λες παλαιοκομματικές αγκυλώσεις, δικαίωμά σου. Αυτούς τους σέβομαι φίλε – νάτο το πρώτο πρόσωπο. Σε αυτούς αναγνωρίζω μια βάση, μια αρχή – συμφωνώ ή διαφωνώ μαζί της. Μόνο αυτούς σέβομαι. Για να τα λέμε όλα.

Θα βάλω σε δυο παρενθέσεις αυτό το σημείωμα. Γιατί μια παρένθεση είναι (χα!). Η ζωή συνεχίζεται, οι φίλοι θα είναι φίλοι μου, και οι συνάδελφοι, οι γείτονες, οι γονείς στο σχολείο. Θα πάμε σινεμά την άλλη βδομάδα. Να κανονίσουμε και καμιά εκδρομή. Θα μιλήσουμε για τον καιρό, θα ντυθούμε μασκαράδες, θα κάτσουμε στα διπλανά γραφεία. Κι αυτές οι σκέψεις θα είναι ένα μικρό διάλειμμα )

Εγώ κανονικά και η συνεννόησις των εραστών δι' ανθέων

Εσύ κανονικά αυτές τις μέρες θα έπρεπε να γράψεις ένα-δύο πολιτικά κείμενα: μια ανασκόπηση της καταστροφικής πολιτικής των κεντρώων και δεξιών κομμάτων του Μνημονίου (ιδιαίτερα στον πολιτισμό και την παιδεία) και μια οραματική σύνδεση με την προοπτική που απελευθερώνει μέσω των προσεχών εκλογών η νίκη της Αριστεράς.

Όμως τώρα που όλοι ασχολούνται με αυτά, ως αυθεντικός αντικοινωνικός που είσαι σε θέλγουν τα βιβλία σου, η μοναξιά, η ποίηση και ο έρωτας. Ένας φίλος ερωτεύτηκε λέει, και τον παρακολουθώ να ανθίζει.

Στη δουλειά ξέρεις τώρα: απολαμβάνω τα βιβλία που περνάνε από μπροστά μου. Είμαι σταθμός και είναι τραίνα που φεύγουν και πάνε. Σήμερα καταλογογράφησα κάποια: μια "νεκρώσιμο ακολουθία" από το Τυπογραφείο του Ανέστη Κωνσταντινίδη (αρχές 20ου αι.), μια συλλογή  ερωτικών ασμάτων με τον τίτλο "Λιανοτράγουδα" από το Τυπογραφείο του Μιχαήλ Σαλίβερου (κι αυτό αρχές του 20ου προφανώς), μια τεταρτοαυγουστιάτικη έκδοση του 1937 με τίτλο "Το νέον κράτος και η κοινωνική πρόνοια". Έρωτας, θάνατος, πολιτική... καταλαβαίνεις: τα σημαντικά της ζωής μας έρχονται, περνάνε, παίρνουν τη θέση τους στο ράφι και τον κατάλογο.

Κι έρχεται αυτό. Με τη γλώσσα και τα ήθη του. Τόσο παράξενο, παράταιρο, επιτηδευμένο, παλιοκαιρίτικο,

"1. Επιστολή δηλωτική έρωτος

Αξιέραστος δεσποινίς,

ο κάλαμός μου αδυνατεί να περιγράψη το ό,τι αισθάνομαι δι' υμάς. Αδυνατεί να περιγράψη τον έρωτα τον αγνόν και διακαή, ο οποίος από της πρώτης μας συναντήσεως με κατατρώγει ως ο αδηφάγος σκώληξ ο κατατρώγων τον καρπόν εν ω είνε κεκρυμμένος, την καρδίαν μου. Δεσποινίς, αφ' ης στιγμής σας είδον ετρώθην εκ των θελγήτρων σας, θέλω δε είμαι ο ευτυχέστερος των θνητών εάν τα αισθήματά μου συνηντώντο μετά των ιδικών σας..."

Αυτές οι συναντήσεις φίλε μου...

Είναι λοιπόν ένας οδηγός ερωτικής επιστολογραφίας των αρχών του 20ου αιώνα , τυπωμένος από τον Σαλίβερο. Στην ερωτική αλληλογραφία όμως "προσετέθη η Νέα Ανθοδέσμη ή συνεννόησις των εραστών δι' ανθέων"! Ένας ερωτικός κώδικας που ερμηνεύει την ανταλλαγή "ανθέων" μεταξύ των εραστών. Τα λουλούδια γίνονται ερωτικά μηνύματα. Αν της δώσεις ένα φύλλο αγιόκλημα της λες "θα ήσαι ευτυχής αν μ' απολαύσης", αν της δώσεις ένα κλωνάρι αγριελιά θα την προειδοποιείς πως σου είναι ψυχρή. Αν οι κάψες σου δεν σε αφήνουν να κοιμηθείς, δώσε της αφιόνι, αν θες να απορρίψεις τον έρωτά του δώσε του ένα κλωνάρι από αμπέλι, αν προδόθηκε ο έρωτάς σας δώσε μια ανεμώνη.

Το ραντεβού στις 10 μ.μ. είναι ένα φύλλο Άψινθου, στις 11 ένα άνθος δαμασκηνιάς, τα μεσάνυχτα ένα κλαδί ελιάς. Μόνο μη δώσεις βαλεριάνα, γιατί θα τον πληγώσεις βαθιά, αφού σε άλλον θα έχεις υποσχεθεί τον έρωτά σου. Ούτε άνθος βερυκοκιάς να δώσεις. Δεν χρειάζεται να της πεις πως είναι άσχημη. Εκτός αν της το δώσεις με το κλωνάρι μαζί: στην ουσία θα ζητάς προίκα που θα αγοράζει την ασχήμια της! Αν είσαι φτωχός, δώσε ένα βρύο και περίμενε... Θα ήθελες ίσως να του πεις "η εικών σου είναι εγκεχαραγμένη εις την καρδίαν μου". Μπορείς να του δώσεις αντ' αυτού κουφοξυλιά και κανείς δεν θα σας καταλάβει.

Διαβάζω τη λίστα των κρυπτογραφημένων ερωτικών μηνυμάτων, την ερμηνεία των λουλουδιών και καταλαβαίνω πια γιατί οι ερωτευμένοι τρέχουν στα δάση και στους κήπους: ψάχνουν να βρουν το μήνυμα, να το κόψουν να το δώσουν στον ανήσυχο εραστή ή ερωμένο!

Και καθώς αυτό το εντελώς ενθουσιώδες και συνεπαρμένο ποστ τελειώνει, σκέφτομαι πως το μήνυμά του ήταν εξόχως πολιτικό, επαναστατικό, δημοκρατικό, ελεύθερο κι επίκαιρο: αφήστε όλα τα λουλούδια να καυλώσουν!

Το παραμύθι της κληματαριάς

Ένα καλοκαιριάτικο μεσημέρι δυο άνθρωποι κάθονταν στην αυλή κάτω από την κληματαριά κι έτρωγαν αμίλητοι. Ύστερα δεν υπήρχαν. Γιατί είχαν φάει όλο τους το χρόνο.

* ο πίνακας είναι από την Πομπηία

Καβάτζα

Μια φορά και μια νύχτα ένας άντρας ένιωσε μόνος ξαφνικά. Κάθισε κι έγραψε λοιπόν μια ιστορία να του κάνει συντροφιά. Της είπε για τη ζωή του, τα λάθη και τα πάθη του - πρώτη φορά ήταν τόσο ειλικρινής με ιστορία που γράφεται. 

Λίγο καιρό μετά αυτή την ιστορία κάποιος τη διάβασε, κι όπως είναι γνωστό η ανάγνωση είναι μια δεύτερη γραφή. Στην ιστορία άρχισαν πια να υπάρχουν κενά, απορίες, αμφιβολίες, διαφωνίες. Παραλλαγές. 

Ο χωρισμός τους ήταν πια αναπόφευκτος, χάθηκε η εμπιστοσύνη και ιστορία που ραγίζει δεν ξανακολλά. Κι ο άντρας που μια φορά και μια νύχτα έγραψε μια ιστορία να του κάνει συντροφιά, ένιωσε πάλι μόνος.

*ο πίνακας είναι του Μπάμπη Βενετόπουλου

Πρόσωπο του 2014: ένα κορίτσι που μαζεύει βιβλία στη Γάζα

Συνήθως η τελευταία ανάρτηση στο «Βιβλιοθηκάριο» κάθε χρονιά είναι μια αυθαίρετη επιλογή του προσώπου που την σηματοδότησε κάπως. Στο παρελθόν ως τέτοιο πρόσωπο έχω επιλέξει την Ανεργία, τον Χαμιντουλάν Νατζαφί, τον ΑχιλλέαΜ., την ΕΡΤ. Δεν είναι αντικειμενική αυτή η… ανάδειξη, απλά φωτίζει κάπως τα γεγονότα που αυτά τα τελευταία χρόνια έχουν σκορπίσει στις ζωές μας σαν κάποια έκρηξη να τα απελευθέρωσε. Το θέμα βέβαια είναι κάθε φορά πόσο συμβάλλουμε εμείς σε αυτά που συμβαίνουν, πόσο συμμετέχουμε στην ιστορία.

Η χρονιά που φεύγει ξεκίνησε τρομακτικά σε προσωπικό επίπεδο, τελειώνει όμως με νίκη και ελπίδα: ο καρκίνος δεν νίκησε έναν άνθρωπο που αγαπώ και σέβομαι πολύ. Ο καρκίνος θέρισε φέτος όμως άλλους ανθρώπους γύρω μου και βασανίζει ακόμη αρκετούς…

Αυτή την ελπίδα που φέγγει κάπως κι από τα προσωπικά βιώματα σηματοδοτεί και η φετινή επιλογή «προσώπου της χρονιάς»: είναι Ιούλιος του 2014, το Ισραήλ βομβαρδίζει τη Γάζα, εκατοντάδες άνθρωποι σκοτώνονται, βομβαρδίζονται σχολεία, πεθαίνουν παιδιά. Ένα κορίτσι από την Παλαιστίνη μετά από ισχυρό βομβαρδισμό επιστρέφει στο κατεστραμμένο σπίτι του και ψάχνει τα βιβλία του στα χαλάσματα. Ένα κορίτσι που δεν μαζεύει λουλούδια από ανθισμένα λιβάδια, αλλά βιβλία από κατεστραμμένα σπίτια είναι ίσως η ελπίδα που περνάει ανάμεσά μας και μας ενθαρρύνει να συνεχίσουμε να ζούμε. Ή έτσι θα ήθελα να είναι.

Το παραμύθι του τραίνου

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα όμορφο τραίνο. Τα τραίνα ταξιδεύουν – ίσως γι’ αυτό είναι όμορφα. Γνωρίζουν τόπους και το αδιάκοπο πηγαινέλα των επιβατών– η προσδοκία του ταξιδιού κάνει όμορφα τα τραίνα. Και λίγο φαντασμένα ίσως, αφού δεν ξέρουν τι σημαίνει ένα ταξίδι που τελειώνει. Μια μέρα στο σταθμό της μικρής μας πόλης το όμορφο τραίνο συνάντησε έναν νεαρό άντρα. Παραξενεύτηκε λίγο που εκείνος έμεινε στην αποβάθρα, δεν φάνηκε να περιμένει κάποιον επιβάτη, ούτε αποχαιρέτησε κάποιον αγαπημένο – καθώς το τραίνο απομακρυνόταν εκείνος φαινόταν να στέκεται και να το παρακολουθεί. Τη δεύτερη φορά που πέρασε από το σταθμό, ο νεαρός άντρας ήταν πάλι εκεί. Και πάλι δεν επιβιβάστηκε, όμως τώρα πια το τραίνο δεν παραξενεύτηκε. Την Τρίτη φορά ήταν σίγουρο πως θα τον ξανάβλεπε, όπως κι έγινε. Ο χρόνος κυλούσε, οι εποχές άλλαζαν, άνθρωποι έφευγαν κι επέστρεφαν, όμως ο άντρας ήταν πάντα εκεί, στεκόταν στην άκρη του σταθμού, χαμογελούσε όταν το λαμπερό τραίνο σταματούσε και ύστερα έφευγε σκυφτός. Αυτή η συνάντηση έγινε μια συνήθεια και για τους δυο, μια σχέση λίγων λεπτών, χωρίς κουβέντες, χωρίς υποσχέσεις, γεμάτη νοήματα.

Μια μέρα ο άντρας δεν ήταν εκεί. Ούτε την επόμενη. Ούτε ποτέ ξανά. Το τραίνο ξαφνιάστηκε, ύστερα ανησύχησε, στο τέλος πόνεσε. Κι έγινε πιο όμορφο, γιατί η απώλεια ομορφαίνει τα τραίνα. Κι έπαψε να είναι φαντασμένο όταν κατάλαβε πως υπάρχουν και ταξίδια που δεν μπορείς να τα κάνεις.

Διακόσιες βρυσούλες

Είναι Ιανουάριος του 1998. Μπαίνουμε στα λεωφορεία του ΚΤΕΛ καμιά διακοσαριά φαντάροι και από το 6^ο Σύνταγμα Πεζικού της Κορίνθου φεύγουμε για τα Γιάννενα, για ειδικότητα. Στολή εξόδου, λουκάνικο, τηλεκάρτες και πολιτικά σακ-βουαγιάζ η μικρή μας περιουσία. Θέση δίπλα στο παράθυρο, στη δεξιά πλευρά και ο δρόμος αρχίζει να ξετυλίγεται. Στα μισά της διαδρομής, στάση για κατούρημα. Γύρω άδειο τοπίο, βαρύς καιρός και ομίχλη. Εγώ δεν θέλω και κάθομαι στη θέση μου. Τα λεωφορεία αδειάζουν. Διακόσιοι φαντάροι σκορπίζουν σε ένα μεγάλο, οργωμένο χωράφι. Ανοίγουν τα πόδια τους και κατουρούν την ίδια στιγμή. Διακόσιες βρυσούλες ποτίζουν τη γη. Ο αχνός του κάτουρου υψώνεται σαν προσευχή. Τινάζουν τον πούτσο τους και κλείνουν τα φερμουάρ. Μια υπέροχα συντονισμένη χορογραφία. Επιστρέφουν σιγά-σιγά. Το λεωφορείο ξεκινά πάλι για τα Γιάννενα.

Έχουν περάσει 17 περίπου χρόνια από τότε. Συνεχίζω να πιστεύω πως είναι η πιο ωραία εικόνα που έχω δει στη ζωή μου.

Ο χρονομέτρης

Μια μέρα ένας άνθρωπος αποφάσισε να μετράει το χρόνο με τις σταγόνες της βροχής. Όμως κάποια στιγμή η βροχή σταμάτησε κι εκείνος πέθανε. Ένας άλλος σκέφτηκε πως το χρόνο θα τον μετράει με τα φιλιά της καλής του. Όμως εκείνη κάποτε έπαψε να τον αγαπάει κι εκείνος πέθανε. Ένας άλλος βλέποντας όλα αυτά σκέφτηκε να μην μετράει το χρόνο και πέθανε στη στιγμή.

Ένας άλλος τότε άρχισε να μετράει το χρόνο με τους θανάτους των ανθρώπων. Κι ακόμη ζει.

Στη σιωπή απαντάς, στο θάνατο πώς απαντάς;

Πόσο δύσκολο είναι αλήθεια αυτές τις μέρες οι λέξεις μας να στηθούν δίπλα ή απέναντι στην κορυφαία πράξη του Νίκου Ρωμανού! Οι λέξεις είναι άχρηστες. Είναι οι φωνές και οι σιωπές μας. Λένε αυτό που λέγεται και το ανείπωτο. Πόσο κουρασμένες πρέπει να είναι με αυτή τους την αποστολή! Δεν τους επιτρέπουμε να λοξοδρομήσουν, δεν τις αφήνουμε να διαδηλώσουν στο δρόμο,  να γραφτούν σε τοίχους δημοσίων υπηρεσιών, να μιλήσουν έστω μεταξύ τους όταν τυχαία συναντηθούν. Οι λέξεις ίσως μια μέρα αντιδράσουν και αδειάσουν από μέσα τους όλη αυτή τη σιωπή που τις κατατρώει. Ίσως πάψουν μια μέρα να είναι δοχεία σιωπής. Προς το παρόν τίποτα δεν προσθέτουν (δεν θα έπρεπε καν να τολμούν κάτι τέτοιο) και σε τίποτα δεν μπορούν να αντιπαρατεθούν μαζί του. Ό,τι κι αν πούμε, αυτός απαντάει με τη ζωή του. 

Στη σιωπή απαντάς, στο θάνατο πώς απαντάς;

Μένης Κουμανταρέας (1931-2014)

 

Είναι ένα ήσυχο απόγευμα του ΄96 ή του ΄97 σε ένα διαμέρισμα στα προσφυγικά της Αλεξάνδρας. Έχουμε κάνει έρωτα, τα σώματά μας χορτασμένα μπλέκουν το ένα μέσα στο άλλο. Σαν να φωλιάζουν. Μου λέει: σου πήρα ένα βιβλίο. Και θέλω να στο διαβάσω. Αρχίζει. Ακουμπάω στον γυμνό της ώμο και βυθίζομαι στην ανάγνωσή της. Η μέρα έγερνε κι αυτή σιγά σιγά στο πλάι μας. Η πόλη έξω βιαζόταν, για μας ο χρόνος ήταν δικός μας, τον κάναμε ό,τι θέλαμε. Είχε νυχτώσει όταν τελείωσε. Ντυθήκαμε. Βγήκαμε έξω. Στην Αλεξάνδρας "μια γυναίκα κι ένας άντρας". Σηκώνει το χέρι κι ένα ταξί σταματάει. "Καληνύχτα αγάπη μου". "Καληνύχτα" προλαβαίνω να της πω, πριν χαθεί.

 

Έχουν περάσει μάλλον 18 χρόνια από τότε. Άκουσα το πρωί πως ο Κουμανταρέας δολοφονήθηκε. Πήγα στη βιβλιοθήκη, πήρα το βιβλίο. Έχουν κιτρινίσει τα φύλλα του. Κι άρχισα πάλι να το διαβάζω.

 

"Έσμιγαν κάθε βράδυ στις οχτώ. Ο ένας έμπαινε Θησείο, η άλλη Μοναστηράκι. Ο νεαρός φορούσε παντελόνι κοτλέ, πουλόβερ κλειστό ως το λαιμό, και είχε τα μαλλιά του μακριά, άταχτα ριγμένα πίσω. Από το ένα χέρι του κρατούσε τα τσιγάρα του, από το άλλο ένα μάτσο χαρτιά μέσα σε ντοσιεδάκι. Έπιανε την ίδια θέση, γωνιακή, δίπλα στο παράθυρο, αντίθετα στη φορά του τραίνου..."

 

Αντίθετη με τη φορά του τραίνου και η ζωή του, σκέφτομαι...

Ελευθερία

Ντύνουμε τις λέξεις μας με στολές πολεμικές, κράνη κι αρβύλες – μέσα τους αχνίζει το γυμνό σώμα της σιωπής φτιαγμένο για χάδια και έρωτα. Όχι για τον πόλεμο. Τα στήθη τους… αχ τα στήθη των λέξεων!

***

ο πίνακας είναι του Γιώργου Μπουρναζάκη