Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου 2014

La Faim

[Αναδημοσίευση του άρθρου του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Αυγή της Κυριακής" 7/9/2014]


«Μεταμορφώθηκα  κι έγινα τρύπα, κενό, και όλοι οι κόποι, όλες μου οι προσπάθειες στόχο είχαν να καταργήσουν να γεμίσουν, να αποστομώσουν αυτό το κενό που δεν έπαυε να μου ζητά». Είναι μια από τις φράσεις του Ίμρε Κέρτες, του κορυφαίου Ούγγρου συγγραφέα, στο βιβλίο του «το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο» (Καστανιώτης, 2010. μετ. Γιώτα Λαγουδάκου). Περιγράφει τις σκέψεις και την αγωνία του έγκλειστου στο στρατόπεδο συγκέντρωσης να νικήσει το κυρίαρχο μαρτύριο του εγκλεισμού του, την πείνα.

«… ζούμε σε μια αγωνία διαρκούς πείνας που προκαλεί ναυτία…. Πρέπει να προσπαθήσουμε να κυριαρχήσουμε στην πραγματική πείνα, την άμεση, να τη δαμάσουμε, με την ιδέα της πείνας που πρόκειται να ακολουθήσει, της εικονικής τώρα ακόμη, αλλά που ξεσκίζει τα σωθικά…». Ο Ισπανός συγγραφέας Χορχέ Σεμπρούν στο βιβλίο του «Ο νεκρός που μας χρειάζεται» (Εξάντας, 2003. μετ. Οντέτ Βαρών-Βασάρ) τεμαχίζει την πείνα του στο Μπούχενβαλντ σε εφήμερες πείνες που δεν θα τον μετατρέψουν σε «μουσουλμάνο», όρο που αποδίδει στη στρατοπεδική ορολογία τον παραιτημένο πια έγκλειστο, το άψυχο και άβουλο σώμα που μένει γονατισμένο στη γη περιμένοντας το θάνατο.

Στο ευφυές και διεισδυτικό μοναδικό του μυθιστόρημα «το ανθρώπινο είδος» (Εστία, 2008, μετ. Τερέζα Βεκιαρέλλη, Σάρα Μπενβενίστε) ο Γάλλος  Ρομπέρ Αντέλμ έρχεται και επανέρχεται στο αίσθημα της πείνας στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης. Τυχεροί όσοι γειτονεύουν με έναν μελλοθάνατο: «αν πεθάνει χωρίς να δώσει το ψωμί, κάποιος θα βρεθεί πρώτος και θα το πάρει. Αλλά συνήθως θα το έχουν δει κι άλλοι, και τότε θα ξεσπάσει ένας σύντομος καυγάς, χαμηλόφωνα, γιατί το αχυρόστρωμα όπου κείται ο νεκρός δεν είναι μακριά.
-        Ήταν φίλος μου. Το ψωμί μου ανήκει…».

Η πείνα ήταν μέσο ελέγχου και εξουσίας στο ναζιστικό σύστημα των στρατοπέδων. Δεν ήταν μοιρασμένη «ισότιμα» στους έγκλειστους και αυτό ήταν επίσης σχεδιασμένο. Οι έγκλειστοι που συμμετείχαν στο σύστημα εξουσίας των SS (κυρίως ποινικοί) πεινούσαν λιγότερο, έκλεβαν το φαγητό των υπολοίπων, ήταν «όμορφοι», έμοιαζαν κανονικοί. Η ταξική διαστρωμάτωση ήταν απόλυτη και η πείνα κατανεμημένη ανάλογα. Αυτό είναι πιο φανερό εκεί, από όσο στην κοινωνία έξω – και ας είναι εξίσου δεδομένο εκεί.

Μοιάζει βεβήλωση στη μνήμη των θυμάτων, όμως τα βιβλία είναι τραίνα που συναντιούνται στους σταθμούς των αναγνωστικών ταξιδιών μας. Έρχεται στο νου σου η «πείνα» του Κνουτ Χάμσουν, το κορυφαίο έργο του «αμαρτωλού» (λόγω του συγχρωτισμού του με το φασισμό) Νορβηγού συγγραφέα. Τη διάβασες μικρός. Πρώτη φορά πείνασες διαβάζοντας για την πείνα. Και όλα ετούτα τα έφερε μια μέρα που τυχαία στη βιβλιοθήκη καταλογογράφησες την πρώτη γαλλική μετάφρασή της του 1895. Σκέφτηκες πως η πείνα θα διαφεντεύει τον κόσμο όσο θα υπάρχουν συστήματα εξουσίας και ύστερα συνέχισες τη δουλειά σου.

5 σχόλια:

Τσαλαπετεινός είπε...

"Το σκοτάδι έχει πέσει στο σοκάκι μας και πρέπει να ανάψουμε κερί. Η μαμά αναγκάζεται να μας δώσει το τσάι μας και το ψωμοτύρι γιατί είμαστε τόσο πεινασμένοι, που δεν μπορούμε να αντέξουμε ούτε λεπτό παραπάνω."

Οι Στάχτες της Άντζελας, Φρανκ Μακ Κορτ, μτφ Αλ. Καλοφωλιάς. Λιβάνης 1998

Katerina Toraki είπε...

Να προσθέσω το βιβλίο που συμπτωματικά διαβάζω τώρα: "Οι άγγελοι της πείνας" της Χέρτα Μίλερ. Η πείνα ως μέσο ελέγχου και εξουσίας, όπως γράφεις.

Katerina Toraki είπε...

Ο άγγελος της πείνας, είναι ο σωστός τίτλος. "Πώς κυκλοφορεί κανείς στον κόσμο όταν δεν μπορεί να πει για τον εαυτό του τίποτε άλλο παρά μόνο ότι πεινάει."

γρηγόρης στ. είπε...

Ήταν και παραμένει η πείνα μέσο ελέγχου και εξουσίας -δυστυχώς-.

Γιώργος Κατσαμάκης είπε...

Θα ήταν ενδιαφέρον θέμα "η πείνα στη λογοτεχνία" Τι κρίμα που δεν έχουμε το χρόνο να το μεγαλώσουμε σαν πεδίο. Πάντως το βιβλίο του Αντέλμ είναι το ίδιο διεισδυτικό με του Αμερύ. Κατερίνα είναι καιρός που σκέφτομαι και τα γκουλάγκ και τη δική τους γραμματεία. το βιβλίο μοιάζει ενδιαφέρον και μπαίνει στα υπόψιν. Πάντως είναι πολύ ενδιαφέρουσα η μελέτη της Applebaum "Γκουλάγκ: η αληθινή ιστορία" (Ιωλκός, 2009)