Το παραμύθι της γυναίκας που μιλούσε στο δέντρο

Μια μέρα μια γυναίκα βγήκε στο δρόμο κι άρχισε να μιλάει σε ένα δέντρο κι όταν οι περαστικοί της είπαν πως «οι άνθρωποι δεν μιλούνε στα δέντρα», εκείνη τους απάντησε «δεν μιλώ στο δέντρο, στον άντρα μου που πέθανε μιλώ».

***
ο πίνακας είναι του Paul Delvaux

Το παραμύθι της γυναίκας που έκοβε τις σκιές

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια γυναίκα που ζούσε μόνη – ή έτσι νόμιζαν οι άλλοι γύρω της.  Όλοι την έβλεπαν να κάνει ακατανόητες πράξεις, να βάφει τοίχους ή να περπατάει σε δρόμους, να κόβει τα φύλλα των δέντρων ή να ακούει τους ανθρώπους που μιλούσαν γύρω της. Όταν κάποτε τη ρώτησαν τι κάνει, απάντησε πως οι σκιές είναι οι ρίζες των ανθρώπων στο άφατο. Που πρέπει να κοπούν.

***

Ο πίνακας είναι του Νίκου Κεσσανλή

Το παραμύθι του άντρα που ελευθέρωνε τις σκιές

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας άντρας που ζούσε μόνος – ή έτσι νόμιζαν οι άλλοι γύρω του.  Όλοι τον έβλεπαν να κάνει ακατανόητες πράξεις, να ξύνει τοίχους με τα νύχια του ή να σκάβει σε δρόμους, να σηκώνει τα πεσμένα στο έδαφος φύλλα των δέντρων ή να μιλάει στους σιωπηλούς ανθρώπους. Όταν κάποτε τον ρώτησαν τι κάνει, απάντησε πως ελευθερώνει τις σκιές των χαμένων ανθρώπων. «Οι σκιές μάς χρειάζονται» τους είπε και συνέχισε να ψάχνει.

***

ο πίνακας είναι του Νίκου Κεσσανλή

Το παραμύθι των Κυθήρων

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας άνθρωπος που ζούσε μόνος του. Έμπαινε στη θάλασσα και μετρούσε ώρες ατελείωτες τα χαλίκια κι ύστερα ανέβαινε στα βουνά και μιλούσε στις σεμπρεβίβες, τα μικρά ξανθά λουλουδάκια των Κυθήρων που ζουν παντοτινά. Οι άνθρωποι λένε πως "είχε παραδοθεί στην ομίχλη": ένα απόγευμα του Ιουλίου πριν από χρόνια η προβέντζα κάθισε πάνω στον Ποταμό κι εκείνος αντί να χαθεί εντός της, άνοιξε το στόμα του και με μια βαθιά ανάσα τη ρούφηξε όλη.

Οι άνθρωποι δεν συγχωρούν τους ακατάληπτους συμβολισμούς των ανόητων πράξεων, γι' αυτό συνήθως τους κλείνουν στα παραμύθια - εκεί υπάρχει μια σχετική ελευθερία.

Τα ποιήματα είναι σταφύλια

Τα ποιήματα είναι

κείμενα που κρέμ

ονται σαν σταφύλ

ια από κληματαρι

ές που σκεπάζουν

τα καλοκαίρια μα

ς

Σήκωσε το χέρι κ

αι κόψε ένα – αν

το φτάσεις οι λέξ

εις του θα εκρήγν

υνται μέσα στο σ

τόμα σου διαρκώ

ς

Αν δεν το φτάσει
ς πες πως ήταν α
γουρίδα

Εμείς μπρε, είμαστε με την απλή αναλογική (του Αντρέα)

Της Ρένας Π.

Δεκαετία του ’80. Κατά τύχη βρέθηκα να δουλεύω σε δημοσκοπική εταιρεία. Η διαφήμιση εκείνης της εποχής περιλάμβανε έντυπες, ραδιοφωνικές, τηλεοπτικές καταχωρίσεις και γιγαντοαφίσες. Τότε δεν υπήρχε διαδίκτυο και η ιδιωτική τηλεόραση δεν ξέρω αν ετοιμαζόταν στο μυαλό κάποιων.

Τη χώρα κυβερνούσε το ΠΑΣΟΚ και ο Ανδρέας Παπανδρέου που είχε τη φαεινή ιδέα να αλλάξει τον εκλογικό νόμο γιατί τα κουκιά δεν έβγαιναν.

Και ο μεγάλος λαοπλάνος ανακάλυψε το σύστημα απλής αναλογικής. Έπρεπε όμως να δούμε τι λέει και ο λαός.

Παρήγγειλε, λοιπόν, το ΠΑΣΟΚ μια δημοσκοπική έρευνα που αφορούσε τον εκλογικό νόμο και τη διάθεση του κόσμου, μιας και το ΠΑΣΟΚ είχε εξαγγείλει την απλή αναλογική ως το μόνο δίκαιο εκλογικό σύστημα.

Με στέλνουν, λοιπόν, για δημοσκοπική έρευνα στην Κρήτη, το λεγόμενο "πράσινο νησί".

Έμεινα μία εβδομάδα στη λεβεντογέννα για τη δημοσκόπηση ρωτώντας για μακαρόνια αλεύρια κλπ. και στο τέλος πιάναμε τον εκλογικό νόμο (τα διαφημιστικά έντυπα περιείχαν ερωτήματα για μακαρόνια, σερβιέτες, άλευρα, παιχνίδια μαζί με τον εκλογικό νόμο).

Οι περιοχές που είχα αναλάβει να διεξάγω την έρευνα ήταν τα Τεμένια Ηρακλείου και δύο χωριά στο Ηράκλειο, Αρκαλοχώρι και Τύλισος.

Οι μουστακαλήδες απαντούσαν σε όλες τις ερωτήσεις και όταν φτάναμε στον εκλογικό νόμο έλεγαν: "εμείς, μπρε, είμαστε με την απλή αναλογική". Μόλις το έλεγαν όμως, ήθελαν διευκρίνιση: "εμείς μωρέ θέμε την απλή αναλογική που λέει ο Αντρέας. Έτσι ακριβώς." Όχι, τη μοναδική απλή αναλογική, αλλά αυτή που λέει ο Αντρέας. Στις προσπάθειές μου να εξηγήσω ότι η απλή αναλογική είναι μία και δεν έχει συστήματα και δεν μπορεί η ψήφος του ενός να έχει μεγαλύτερη αξία από του άλλου ήταν ανένδοτοι. "Αυτή που λέει ο Αντρέας."

Τι πήγα και θυμήθηκα, μέρες που ‘ναι. 

Από τη δεκαετία του ’80 που μου μπήκε το σαράκι της πολιτικής στο μυαλό μου, λέω αυτό το πράγμα. Η ψήφος του καθενός έχει την ίδια αξία με την ψήφο του άλλου. Είναι πολλά τα χρόνια για να αλλάξω…

Σφραγίδες βιβλιοπωλείων σε βιβλία

Οι συναλλαγές σπάνια αφήνουν σημάδια μέσα στους αιώνες, δεν συνηθίζουμε να τις απαθανατίζουμε. Αν κάτι τέτοιο συμβαίνει καμιά φορά είναι γιατί άλλες προθέσεις άθελά τους μας αποκαλύπτουν τελικά το σημείο, το είδος, τους μετέχοντες της πράξης. Στις βιβλιοθήκες αν θες, μπορείς να βρεις τέτοια ίχνη των συναλλαγών, έχουμε γράψει για τα επισήματα των βιβλιοδετών που βρίσκει κανείς στις άκρες της μέσα πλευράς των εξωφύλλων. Σήμερα θα περιηγηθούμε φωτογραφικά στις σφραγίδες των βιβλιοπωλών, οι οποίοι συνήθιζαν να σφραγίζουν τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου με την επωνυμία και τη διεύθυνση της επιχείρησής τους τα βιβλία που πουλούσαν. Με τον τρόπο αυτό προφανώς διαφήμιζαν το βιβλιοπωλείο τους, αλλά προστάτευαν επίσης από μεταπώληση, επομένως αυξημένη τιμή, τους αναγνώστες. Αυτή η πρόθεση έχει αφήσει το αποτύπωμά της σε κάποια βιβλία, τα οποία πλέον μαρτυρούν όσα σάρωσε εν τω μεταξύ ο χρόνος, ο πόλεμος κι ο θάνατος: μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε ένα βιβλιοπωλείο στην Αλεξάνδρεια, την Κωνσταντινούπολη, την Αθήνα, την Άρτα, τη Σύρο, το Παγκράτι... Μια μέρα μπήκε στο βιβλιοπωλείο μια γυναίκα ή ένας άντρας, περιηγήθηκε στα ράφια, διάλεξε ένα βιβλίο και το αγόρασε. Λίγο πριν φύγει, ο υπάλληλος το σφράγισε και το βιβλίο βγήκε στη βουή του κόσμου.

1. Ελληνικόν Βιβλιοπωλείον "ο Φοίνιξ" Αριστ. Γ. Νταφώτη (Αλεξάνδρεια Αιγύπτου)

Daphotis Freres, Librairie hellenique "Le Phenix", Alexandrie (Egypte), Rue Mosquee Attarine no 10

2. Βιβλιοπωλείον Γεωρ. Ι. Βασιλείου. Αθήναι - Οδός Σταδίου 42

3. Βιβλιοπωλείον και Χαρτοπωλείον Αλέξανδρου Ζάρα (εν Άρτη)

4. Βιβλιοχαρτοπωλείον Βιβλιοδετείον Λιγιόση, Χρεμωνίδου 4 (;), Παγκράτι

5. Βιβλιοπωλείον Π. Γ. Μαίμου εν Σύρω

6. Βιβλιοπωλείον Λ. Χατζηλουκά, εν Αθήναις

7. Ελλ. Βιβλιοπωλείον Θ. Δημητριάδου, Εν Σμύρνη

8. Βιβλιοπωλείον Αναγέννησις Κων. Α. Θεοχαρίδη, τηλ. 20864, Ιπποκράτους 1, Αθήναι

9. Βιβλιοπωλείον Ευθυμίου Δ. Τριανταφυλλόπουλου, 57 Ακαδημίας - Αθήναι

10. Βιβλιοπωλείον Αναπλάσεως εν Αθήναις 1901

11. Φοιτητικόν Βιβλιοπωλείον Αλεξάνδρας Λ.Κοϊτσάνου, Σόλωνος 86[;] Αθήναι

12. Βιβλιοπωλείον Γ. Ι. Βασιλείου & Ε. Κουκλάρα, οδός Σταδίου αριθ. 42, Αθήναι

Δείτε ακόμη: 

Βιβλιοπωλεία της Κωνσταντινούπολης: σφραγίδες και επισήματα του 19ου και του 20ου αιώνα

Βιβλιοδέτες και βιβλιοπωλεία του Πειραιά: επισήματα και σφραγίδες

Βιβλιοδέτες της Αθήνας: διαφημιστικά επισήματα

Πλατεία Παπαδιαμάντη

Είναι η στρογγυλή πλατεία – μια μικρούλα γη η στρογγυλή πλατεία μας, όπως όλες οι πλατείες σε αυτή τη χώρα, με τη μαρμάρινη προτομή της σε μια άκρη και το λερό και μίζερο σιντριβάνι της στη μέση και το δρόμο που την κυκλώνει και τ’ αυτοκίνητα που ρέουν γύρω από το παιδομάνι που λυσσομανά, τις μαμαδούλες που τρέχουν πίσω από τα ετοιμόρροπα βρέφη τους, τις γριές που σαν δικαστές κάθονται στα παγκάκια και κρίνουν τον κόσμο, το χθες και το αύριο. Είναι η στρογγυλή πλατεία με τον κόσμο που συζητά, διαφωνεί και αναλύει στις ταβέρνες και τα ψητοπωλεία τριγύρω, τα τραπέζια τους έχουν καταλάβει ένα μέρος της, με τις μυρωδιές από θεσπέσια φαγητά να σε καλούν σε κολασμένες γαστρονομικές απολαύσεις, με το κρυφτό πίσω από τα δέντρα και τους θάμνους, το κρυφτό της ζωής από το θάνατο (αυτές τις μέρες του καλοκαιριού).

Κι είναι μια παρέα νεοεισερχόμενων πιτσιρικάδων στην εφηβεία που συνεχίζουν μια παράδοση χρόνων στην περιοχή και κάθονται «στα σκαλάκια», στην είσοδο μιας πολυκατοικίας δίπλα στην πλατεία και ερωτοτροπούν ώρες ατελείωτες. Είναι που χρόνια οι πρώτοι έφηβοι ερωτοτροπούν στα σκαλάκια, έχοντας φύγει από την πλατεία, αλλά όχι πολύ μακριά, ψηλαφώντας τα πρώτα ρίγη και την αδημονία του έρωτα, μέχρι να μεγαλώσουν λίγο και να αφήσουν πίσω τους για χρόνια τη στρογγυλή πλατεία – ο έρωτας θα βρει νέα στέκια, το πάθος θα φλογίζει όλα τα μέλη του σώματος. Στη στρογγυλή πλατεία θα ζουζουνίζουν άλλα ετοιμόρροπα βρέφη και στα σκαλάκια θα έχει αλλάξει η φρουρά (υπό το άγρυπνο βλέμμα της προτομής)…

***

ο πίνακας είναι του Γιώργου Βακαλό

Οι προτιμήσεις των λέξεων

Ιδρωμένες μέρες και παντζούρια κλειστά που τεμαχίζουν το αδυσώπητο φως σε λωρίδες. Τσαλακωμένα σεντόνια, παιδικά καλοκαίρια χωρίς σχολείο, θάλασσα, βερίκοκο, βιβλία ανοιχτά, γυμνά μέλη. Λέξεις αποδράσεων, που δραπετεύουν κι αυτές. Γιατί οι λέξεις, αν τις ρωτούσες, θα προτιμούσαν να είναι ελεύθερες, να μην τις δεσμεύεις σε μια προσδοκία, γιατί δεν θα ζήσουν για πολύ σε ένα χαρτί ή σε μια υπόσχεση. Προτιμώ να μην σκέφτομαι, ξαπλώνω και κοιμάμαι αμέσως μην με προλάβει η λύπη. Ο κόσμος έχει θολώσει ή το βλέμμα μου. Θα γυρίσω τα μάτια προς τα μέσα μου – διπλό το όφελος.

Τα καλοκαίρια πάντα είχαν μια αφόρητη σωματικότητα - εύθραυστη κι ευάλωτη στο χρόνο.

***
ο πίνακας είναι του Χρήστου Παλλαντζά

Ακαδημίας

Κάθονταν στην τελευταία σειρά καθισμάτων του αστικού λεωφορείου. Εκείνος είχε απλώσει το δεξί του χέρι και την είχε αγκαλιάσει από πίσω, είχε σκύψει προς το μέρος της και κάτι της έλεγε. Τον έβλεπα από το αυτοκίνητο που ακολουθούσε για αρκετή ώρα κι ήταν σαν μια κινηματογραφική οθόνη που κάπως πρόβαλλε μια ιδιωτική στιγμή. Μέχρι που το λεωφορείο ανέπτυξε ταχύτητα και χάθηκε στην ανηφόρα της μέρας.

Μέσα στο παλιό, κόκκινο μίνι κούπερ: ο μπαμπάς οδηγάει, δίπλα του κάθεται η μαμά και πίσω δυο γιοι. Το αυτοκίνητο ασφυκτιά σαν ένα γέλιο έτοιμο να εκραγεί. Είναι νωρίς το πρωί. Προφανώς πάνε τα παιδιά τελευταία μέρα στο σχολείο πριν το καλοκαίρι.

Σκέφτομαι πως κάτι συμβαίνει – δεν ξέρω τι – και κάποιες στιγμές η ψυχή μου αιχμαλωτίζεται σε κάποια κοινότοπα στιγμιότυπα της ζωής που εύκολα περνάνε και χάνονται. Και είναι παράδοξο πόση ευτυχία με πλημμυρίζουν αδιάφορα στην υπόλοιπη τοξικότητα των ανθρώπινων σχέσεων.

Περίπου χθες, περίπου αύριο

Ήταν περίπου χθες που ζαλωνόταν μια μεγάλη τσάντα και έμπαινε στο μεγάλο σχολείο – αρκετά ψαρωμένος και πολύ μικρός: μια τσάντα με πόδια. Κι από χθες πέρασαν έξι χρόνια κι εκείνος μεγάλωσε και θα βγει από το μεγάλο σχολείο σε λίγες μέρες κι είναι λίγο άβολο όλο αυτό γιατί βέβαια τίποτα δεν διαρκεί για πάντα κι όσο κι αν αυτό κάνει ενδιαφέρουσα τη ζωή την κάνει και σύντομη. Ξέρω πως τα ορόσημα είναι στα μυαλά τα δικά μας, των ενηλίκων εννοώ. Θα ήθελα ο παππούς του να τον δει στην τελική γιορτή της Έκτης αδιάφορο έφηβο να ετοιμάζεται χωρίς να ξέρει για το γυμνάσιο, να αφήνει πίσω του κάπως αρκετά κομμάτια της παιδικής ζωής. Όμως ο παππούς έφυγε και δεν θα τον δει και σε άλλα ορόσημα της ζωής του, που εκείνος δεν θα ξέρει πως είναι περάσματα σε μια επόμενη φάση και γκρεμισμένες γέφυρες του παρελθόντος. Ζω πάλι αυτή την παιδική ευτυχία, ή αν θες καλύτερα, την ξαναθυμάμαι. Πονάει αυτή η τύχη να έχεις παιδιά και να θυμάσαι την παιδική σου ευτυχία μέσα από τη δική τους ευτυχία. Πονάει γιατί ξέρεις τη μοναδικότητά της και είναι ευλογία (δεν μου αρέσουν διάολε οι μεταφυσικοί όροι – αλλά μου ξεφεύγουν) να την αποχαιρετάς συνειδητά.

Ήταν περίπου χθες, όμως τα χρόνια αυτά ήταν γεμάτα. Ίσως πιο πλούσια από όσο τα πρόβλεψα. Δεν τα αφήσαμε κι εμείς απλά να περάσουν – ξοδέψαμε αν το σκεφτείς πολλές δυνάμεις για να τον προστατέψουμε και να τον δυναμώσουμε, εξαιρώντας τον αρκετά από τους δικούς μας αγώνες και τις αγωνίες αυτής της σακατεμένης εποχής. Δεν τον κλείσαμε στη γυάλα με τα ζαχαρωτά, αλλά τον αφήσαμε να ζήσει αυτά τα χρόνια της ξεγνοιασιάς κλέβοντας το γλυκό μέσα απ΄ το βάζο. Αλλά είπαμε, ok τα ορόσημα είναι η δυστυχία των ενηλίκων. Για εκείνον η συνέχεια έχει ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον. Και για εμάς μαζί του. Και είναι και η μικρή. Που θα συνεχίσει το δημοτικό – έχει άλλα 5 χρόνια μπροστά της.

Εντάξει. Μην πεις τίποτα. Σκέψου μονάχα πως με έπιασε μια στιγμιαία αδυναμία, πως λύγισα για λίγο που ο Κωστής τελειώνει το δημοτικό σχολείο. Σε λίγες μέρες.

Παιδία κυττάζοντα τα γλυκύσματα έξωθεν ζαχαροπλαστείου

Ξέρεις, σκεφτόμουν να σου πω για κάτι υπέροχες γκραβούρες που βρήκα σε ένα από το πρώτα παιδικά περιοδικά, την "Εφημερίδα των Παίδων" (1879-1882). Και κάτι έγινε και στάθηκα σε αυτήν εδώ. Θα μπορούσα να σου πω για την επιθυμία που μας κρατά αιχμαλώτους στην έκθεση του πόθου μας, για τη χαρά να αντικρίζουμε έστω το αντικείμενο της επιθυμίας μας, μας θρέφει η επιθυμία να τραφούμε. Τι νόημα θα είχε ένα "γλύκυσμα" αν δεν εξέθετε η θέα του την επιθυμία να το κάνουμε δικό μας; Κι  άλλα τέτοια. Και ύστερα πάλι κοιτάζω  τα παιδιά που αγκαλιάζονται, φαντάζομαι τα μάτια τους να λάμπουν. Αλλά δεν είναι ούτε αυτό που θέλω να σου πω. Είναι που ο χαράκτης θέλει να φαίνεται πως τα παιδιά κοιτάζουν ένα ζαχαροπλαστείο. Κι έτσι όπως στάθηκαν, αριστερά και δεξιά τους έγραψε τη λέξη "ΖΑΧΑΡΟΠΛΑ-ΣΤΕΙΟΝ", Σαν να τα καθήλωσε αιώνια εκεί να επιθυμούν ένα γλυκό, σαν να έγιναν μια σήμανση κι αυτά της επιθυμίας. Σαν να μην μπορούν ποτέ να φύγουν, γιατί στην πρόσοψη του ζαχαροπλαστείου θα μείνει ένα αναιτιολόγητο κενό. 

Ένα ταξίδι στην Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη του Göttingen

της Ελευθερίας Κοσέογλου*

Η εβδομάδα 8 με 14 Μάη δεν ήταν μια συνηθισμένη εβδομάδα, ήταν η εβδομάδα που πήρα την απόφαση να επισκεφτώ την πόλη του Göttingen στο πλαίσιο LLP/ERASMUS Staff Training 2015-2016. Το Göttingen είναι μια μικρή πόλη της Γερμανίας 100.0000 κατοίκων, από τους οποίους 40.000 είναι φοιτητές. Μια καταπράσινη ήρεμη πόλη, ανθρώπινη, πραγματικά σαν ζωγραφιά, ταυτισμένη με το πανεπιστήμιο της και πλημμυρισμένη από ζωντανά χαρούμενα νεανικά πρόσωπα που κινούνται με τα ποδήλατα τους παντού. Φτάνοντας αργά το βράδυ δύο πράγματα μου έκαναν εντύπωση τα άπειρα ποδήλατα και η ερημιά στους δρόμους μια εικόνα που άλλαξε με το πρώτο φως της ημέρας, άλλη μια διαφορά μια που εκεί ο ήλιος σηκώνεται στις πέντε και μένει εκεί μέχρι τις δέκα το βράδυ.

Το πρωί με περίμενε μια πόλη ζωντανή με πολλά καφέ και μπυραρίες, μια πόλη με μεγάλη ιστορία με σπίτια από το 15ο αιώνα και τη συνηθισμένη για τα γερμανικά δεδομένα, όπως μου είπαν, γραφική κεντρική πλατεία, στην οποία δεσπόζει ένα κορίτσι που έχει κλέψει τα φιλιά των περισσοτέρων ανδρών. Η Gänseliesel, "το κορίτσι με τις χήνες", είναι σημείο αναφοράς της πόλης, όλοι οι πτυχιούχοι προσπαθούν να το φιλήσουν, ο μύθος λέει ότι όταν το πανεπιστήμιο ήταν αποκλειστικά αρρένων ήταν το μόνο κορίτσι που μπορούσαν να φιλήσουν. Καθώς πίνεις το καφέ ή την μπύρα σου όλο και θα πετύχεις κάποιον απόφοιτο με τους φίλους του να προσπαθεί να κλέψει το φιλί του κοριτσιού!

Δεύτερο σημείο κατατεθέν της πόλης και σημείο συνάντησης και για τους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα, το πανεπιστήμιο, 40 άτομα από 20 χώρες βρεθήκαμε για μια εβδομάδα στους χώρους του πανεπιστημίου, μοιραστήκαμε εμπειρίες, γνώσεις, παρακολουθήσαμε μαθήματα και διαλέξεις ο καθένας ανάλογα με την ειδικότητα του, γελάσαμε και είδαμε πόσο μοιάζουμε μεταξύ μας πόσα κοινά έχουν οι χώρες μας, πόσα ίδια προβλήματα αντιμετωπίζουμε. Κοινή διαπίστωση όλων ότι είμαστε σε ένα κοινό δρόμο, δύσκολο δρόμο που όμωw πρέπει όλοι μαζί να βαδίσουμε. Ως Έλληνες συγκεντρώσαμε πολλές φορές το ενδιαφέρον των υπολοίπων ερωτήσεις πολλές για την οικονομική κατάσταση, τους μετανάστες το μέλλον της Ευρώπης, απαντήσεις δύσκολες και περίπλοκες .....

Ή ομάδα των βιβλιοθηκονόμων αριθμούσε 10 άτομα από την Ισπανία, Ιταλία, Λιθουανία, Λετονία, Γαλλία, Τσεχία και Ελλάδα.Μετά τη γνωριμία μας με την πανεπιστημιούπολη και την πόλη το πρόγραμμα ξεκίνησε με μια συναρπαστική περιήγηση στο νέο κτήριο της βιβλιοθήκης τους και συνεχίστηκε με διαλέξεις σχετικά με την ανοικτή πρόσβαση, τα αποθετήρια, τα προγράμματα που υποστηρίζουν την ανοικτή πρόσβαση, το θέμα των δημοσιεύσεων των καθηγητών και της αξιολόγησης των πανεπιστημίων. Η επόμενη μέρα το ίδιο συγκλονιστική μας πήγε πίσω στο χρόνο με την επίσκεψη στο ιστορικό κτήριο της βιβλιοθήκης όπου είχαμε την ευκαιρία να επισκεφτούμε ένα υπερσύγχρονο κέντρο ψηφιοποίησης και να δούμε μηχανήματα που όλοι θα θέλαμε να έχουμε στη βιβλιοθήκη μας. Εξειδικευμένα μηχανήματα για χάρτες, για μεγαλόσχημα βιβλία, ρομποτικά μηχανήματα. Είδαμε όλη τη διαδικασία της ψηφιοποίησης μέσα στο απόλυτο σκοτάδι σαν μια μυστηριακή τελετή. Στο ίδιο κτήριο χαθήκαμε μέσα στην παλιά εκκλησία Pauliner που έχει μετατραπεί με τις σχετικές επεμβάσεις σε ένα εκθεσιακό και συνεδριακό κέντρο όπου φιλοξενούνται τα παλαιότερα βιβλία, τα χειρόγραφα και τα σπάνια βιβλία.

Μέσα σε αυτό το κτήριο όλοι οι συμμετέχοντας μοιραστήκαμε τις δικές μας βιβλιοθήκες μέσα από τις παρουσιάσεις που είχαμε ετοιμάσει και μέσα σε δύο ώρες γυρίσαμε όλη την Ευρώπη Tallinn University, University of Ljubljana, Universidad de Valladolid, University of Barcelona, University of Thessaloniki Czech University of Life Sciences, Université Paris 3. Η τελευταία μέρα ήταν αφιερωμένη στην πληροφοριακή παιδεία και στο πρόγραμμα που ακολουθεί η βιβλιοθήκη και τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, κοινός τόπος πάλι η δυσκολία ένταξης μαθήματος πληροφοριακής παιδείας στο πρόγραμμα σπουδών, ή συζήτηση έδειξε τα κοινά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε για άλλη μία φορά. Μέσα σε μια εβδομάδα χωρίς πολύ προσπάθεια δουλέψαμε εικονικά στη βιβλιοθήκη του Goettingen αλλά και σε όλες τις βιβλιοθήκες των συναδέλφων.

Τα βράδια καθώς μαζευόμασταν όλοι χαλαρά με κοκτέιλ και μπύρες, έγιναν πολλές κοινωνικές και πολιτικές συζητήσεις, τραβήξαμε το ενδιαφέρον όλων και όλοι ήθελαν να μάθουν τι γίνεται στην Ελλάδα, πολλοί μύθοι διαλύθηκαν και πολλές κοινές φοβίες αποκαλύφθηκαν. Οι γείτονες Ιταλοί και Ισπανοί δεν έκρυψαν την ανησυχία τους για τη δική τους μοίρα, οι πιο βόρειοι επίσης ενδιαφέρθηκαν έντονα για το προσφυγικό και την διόγκωση της ΧΑ. Οι Γερμανοί συνάδελφοι δεν είχαν κανένα πρόβλημα να μας αποκαλύψουν τα προβλήματά τους, μάς μίλησαν λοιπόν για τις συνεχείς μειώσεις των παροχών και για τα mini jobs που έχουν καθιερωθεί σχεδόν παντού, ήταν πράγματι σοκαριστικό ότι στο υπερσύγχρονο κέντρο ψηφιοποίησης το προσωπικό ήταν ελάχιστο. Μας είπαν ότι σχεδόν το 40% των εργαζομένων στο πανεπιστήμιο είναι πλέον με συμβάσεις και με ημιαποσχόληση. Δεύτερη έκπληξη ήταν οι συνάδελφοι από την Αγγλία, οι οποίοι μας εξήγησαν το πρόβλημα με τα υπερβολικά δίδακτρα στα πανεπιστήμια αλλά και την πίεση που υφίστανται οι διδάσκοντες μέσα από διαρκείς και επίπονες αξιολογήσεις. Όλοι τοποθετούνταν υπέρ της παραμονής της χώρας τους στην ΕΕ. Κοινό πρόβλημά τους,  η επιβολή διδάκτρων πλέον στα πανεπιστήμια και η πληρωμή των συγγραμμάτων όπως και η συνεχώς αυξανόμενη τάση προς τη δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων. Οι χώρες που άνηκαν παλαιότερα στο ανατολικό μπλοκ φάνηκαν ως οι πιο "πληγωμένες" κοινωνικά και οικονομικά, χώρες που αναζητούν ουσιαστικά ταυτότητα και προσπαθούν να κερδίσουν το χαμένο χρόνο τους. Λύσεις δεν μπορούσαμε να βρούμε φυσικά και δεν ξέρω αν μπορεί πλέον να βρει κάποιος, αυτό που σίγουρα καταλάβαμε όλοι είναι ότι ο φόβος για το αύριο είναι κοινός και τελικά είμαστε όλοι "καταδικασμένοι" στην "κοινή μας μοίρα."

Η μέρα του αποχαιρετισμού ήταν δύσκολη, ποτέ δεν θα πίστευα ότι θα περνούσα τόσο καλά και θα γινόμασταν μια παρέα τόσο δεμένη σε ένα τόσο σύντομο χρονικό διάστημα. Από την πρώτη μέρα δημιουργήθηκε ένα αίσθημα οικειότητας, κάθε πρωί σκορπίζαμε στις αίθουσες και ανταμώναμε σαν παλιοί φίλοι κάθε απόγευμα στο φαγητό και στο ποτό με γέλια και ατέλειωτες συζητήσεις τόσες πολλές διαφορετικές κουλτούρες σε ένα τραπέζι!

Σήμερα αναπολώντας τις μέρες αισθάνομαι τη γλυκιά αίσθηση μιας παρέας, μιας ευρωπαϊκής παρέας με κοινό δρόμο, σαράντα άνθρωποι μίλησαν και γέλασαν για μία εβδομάδα χωρίς κανέναν περιορισμό.

***
Η Ελευθερία Κοσέογλου είναι βιβλιοθηκονόμος στη Βιβλιοθήκη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Αστικό τοπίο

Είναι κι αυτοί οι μόνοι άντρες

που στέκονται κάτι απογεύματα του Μάη

στα ανοιχτά παράθυρα των σπιτιών τους

και παρακολουθούν τον κόσμο έξω να περνά

στους δρόμους ώρες ατελείωτες

Τα γερασμένα κορμιά τους ντυμένα με μια ξέχειλη αμάνικη φανέλα

και η σιωπή τους πλημμυρισμένη στο αίμα

Κι ύστερα γίνονται πίνακες κρεμασμένοι στους τοίχους

αυτής της πόλης που συνεχίζει να ζει

***

ο πίνακας είναι του Μιχάλη Μανουσάκη

Insallah!

της Καλλιόπης Μουτάφη*

Θέλω κάτι να γράψω αλλά δεν ξέρω τι… Πώς να περιγράψεις μια μαύρη βαλίτσα που κείτεται στο χωλ και κάνει πιο μαύρη την καρδιά που αντέχει εδώ και μια εξαετία όλα τα χαστούκια της ζωής;

-Ωπππ…σ' έπιασα εαυτούλη μου!
-εγώ… εγώ… ξέρεις
-ναι ξέρω… συμπάσχεις με τη βαλίτσα
-όχι δεν είναι…
-όχι δεν είναι μια απλή βαλίτσα… το ξέρω
-την είδες; Ήταν όμορφη… τα μάτια της λαμπύριζαν σαν μιλούσε για το ταξίδι…
-Ναι… την είδα… και τώρα εμείς τι κάνουμε; Πώς τα βάζουμε όλα αυτά σε τάξη;
-τι πήρε μαζί της;
-2-3 durex και τα αρώματα της Ανατολής…
-Και τα ρούχα; Δεν θα έχουν ρούχα;
-Τι να τα κάνουν, εαυτούλη μου; Τώρα θέλουν κάπου να φτάσουν… η ψυχή τους είναι παγωμένη…αυτήν θέλουν να ντύσουν… δεν τους νοιάζει το σώμα… Άλλωστε άκουσες τι είπε… πρέπει να περπατάνε ώρες και ώρες για να φτάσουν κάποτε… να φτάσουν σ΄ένα ειρηνικό τόπο που θα βρουν τα ανθρώπινα δικαιώματα τους…
-Κι αυτό τον τόπο τον ψάχνουν στην Ευρώπη; Αυτό είναι το όνειρο τους;
-Αυτό… αντίρρηση;
-Σε άκουγα που της έλεγες πως η Ευρώπη δεν είναι αυτό που νομίζουν… πως πληρώνουν πολύ ακριβά γι αυτό το απατηλό όνειρο… πως… πως… σαν να μην ήθελες να φύγει… σαν να ήθελες να την προφυλάξεις από κάτι…
-Ξέρεις λοιπόν… εγώ δεν μπορώ να προφυλάξω εμένα από εσένα… και ξέρεις λοιπόν… με φοβίζει αυτή η βαλίτσα… γιατί είναι φορτωμένη όνειρα… Κι εγώ τα φοβάμαι τα όνειρα
-Εκείνη όμως;
-Εκείνη είναι παιδί… και τα παιδιά λατρεύουν τα όνειρα…
-Τι είπε στον αποχαιρετισμό…
-Insallah μια μέρα να βρεθούμε ξανά σε έναν κόσμο γεμάτο ειρήνη και αγάπη

(Για την Μπερία που πριν είκοσι χρόνια άνοιξε τα ματάκια της στη Συρία και τώρα βαδίζει στον κακοτράχαλο δρόμο του ονείρου που λέγεται Βαλκάνια-Ευρώπη)

***
Η Καλλιόπη είναι φίλη μου. Οι πρόγονοί της ζούσαν στο Σαλμάν, στην επαρχία Καραμπουρούν της Περιφέρειας της Σμύρνης. Κάποιος της είπε κάποτε για τους τουρκόσπορους.

Αύριο

Πίσω από τη μάντρα γιγάντιοι γερανοί

Απλώνουν τους βραχίονές τους

Καυλωμένος καπιταλισμός χτίζει

Το Αύριο

Το Αύριο σε στύση πίσω απ’ τη μάντρα χτίζει το αύριο

Μπροστά από τη μάντρα σκυφτοί εργάτες

Περπατούν με τα χέρια στις τσέπες

Νικημένοι εργάτες χτίζουν

Το Αύριο

Το Αύριο σε στύση χύνει το αίμα τους

Αύριο ο πρωθυπουργός θα εγκαινιάσει το αύριο

Μια μέρα να γκρεμίσουμε τη μάντρα

***

η φωτογραφία είναι του Raymond Depardon

Βιβλιοδέτες της Αθήνας: διαφημιστικά επισήματα

Το βιβλίο δεν μαζεύει γύρω του μόνο τα προφανή πρόσωπα, το συγγραφέα, τον εκδότη, το βιβλιοπώλη και τον αναγνώστη. Η δημιουργία, η διανομή, η κατοχή του ανέκαθεν ενέπλεκε πολύ κόσμο. Αυτό είναι κάτι ευκρινές στον καθένα μας αν αντιμετωπίσουμε το βιβλίο και ως αντικείμενο, αλλά και ως μοναδικό τεκμήριο - κάτι που εύκολα μπορεί κανείς να κάνει σε μια βιβλιοθήκη. Η αφιέρωση, ο κολοφώνας, το verso της σελίδας τίτλου, η σειρά, ο πρόλογος και τα παροράματα, ο τυπογράφος, ο αριθμός των αντιτύπων είναι στοιχεία που συνήθως αγνοούμε, όμως υπάρχουν, είναι μπροστά μας και μας αφηγούνται πολλά ενδιαφέροντα πράγματα για τις συνθήκες που παράγονται και κυκλοφορούν τα βιβλία. Αν τα παραπάνω είναι στοιχεία που θα βρει λίγο-πολύ ο καθένας σε ένα τίτλο, υπάρχουν και αυτά τα μοναδικά στοιχεία που συνοδεύουν κάθε αντίτυπο ενός τίτλου. Εν πολλοίς μιλάμε για την ιστορία της κτήσης του: τη χειρόγραφη αφιέρωση, την τιμή πώλησης (χειρόγραφη ή σε επίσημα), το/τα ex libris (σφραγίδα, ξεχωριστό χαρτί, χειρόγραφο), τις σημειώσεις, τις μουτζούρες, τις άκοπες σελίδες, το εξώφυλλο και τη βιβλιοδεσία του, τη συστάχωση με άλλα βιβλία κ.ο.κ. Κάθε βιβλίο είναι δυο ιστορίες: το πνευματικό και το υλικό του περιεχόμενο. Νομίζω πως η έντυπη φύση του μας επιτρέπει να "διαβάσουμε και τις δύο", και αυτό είναι ένα πλεονέκτημα στην σύγκριση που γίνεται με το ηλεκτρονικό βιβλίο στο πλαίσιο της ούτως ή άλλως προβληματικής συζήτησης που αναπτύσσεται γι' αυτό το θέμα.

Η σημερινή περιήγηση είναι ένα φωτογραφικό αφιέρωμα στα διαφημιστικά επισήματα που συνόδευαν (και συνοδεύουν) συχνά τη βιβλιοδεσία ενός βιβλίου. Ο βιβλιοδέτης έρχεται να προστατέψει και να ομορφύνει το βιβλίο που του δίνει ο κτήτορας και από αυτή του την παρέμβαση προκύπτει ένα μοναδικό αντικείμενο που σε κάποιες περιπτώσεις είναι και αντιμετωπίζεται και ως έργο τέχνης (καλλιτεχνική βιβλιοδεσία). Οι βιβλιοθήκες και οι συλλέκτες συνήθως καταφεύγουν στις υπηρεσίες της βιβλιοδεσίας προκειμένου βασικά να προστατέψουν το βιβλίο από τη φθορά της χρήσης και τις συνθήκες (σκόνη, ήλιο, υγρασία). Οι βιβλιοδέτες συνήθιζαν να αφήνουν την "υπογραφή" τους στις δουλειές που έκαναν, συνήθως στη σελίδα που συνδέει το εξώφυλλο με το σώμα του βιβλίου (συχνά διακοσμημένη με "μαρμαρόκολλες"). Επικολλούνταν ένα επίσημα με το "λογότυπο" του βιβλιοδέτη, την πόλη και τη διεύθυνση του βιβλιοδετείου, προκειμένου όποιος χρησιμοποιεί το βιβλίο να μπορεί να καταφύγει στις υπηρεσίες του για δικές του ανάγκες. Αυτή η εμπορική-διαφημιστική ανάγκη συν το χρόνω αποτελεί πια μια ιστορική πηγή που μαρτυρεί την παρουσία των βιβλιοδετών, ακόμη και όταν πια έχει λήξει ο βίος και η δράση τους. Στο σημερινό αφιέρωμα παρατίθενται επισήματα βιβλιοδετών της Αθήνας του προηγούμενου αιώνα.

1. Βιβλιοδετείον Σπ. Αμπατζόπουλου. Οδός Κολοκοτρώνη 7

2. Βιβλιοδετείον Σπ. Αμπατζόπουλου "Η Εστία". Οδός Βουλής 16

 

3. Βιβλιοδέτης Β. Αργυρόπουλος. Άνθιμου Γαζή 13

3. Βιβλιοδετείον Μιχ. Αρνιώτου. Αθήναι

4. Βιβλιοδέτης Γραμμογράφος της Β[ασιλικής] Αυλής Μ. Αρνιώτης. Αθήναι

5. Τυπογραφείον και βιβλιοδετείον Ν. Καργιωτάκη και Σία. Οδός Αγίου Μάρκου 9

6. Βιβλιοδετείον Βασ. Σ. Κοντομανώλη. Οδός Ιπποκράτους 3 "έναντι Βαλ. Βιβλιοθ."

7. Βιβλιοδετείον Ν. Σ. Λάρδη. Αθήναι

8. Βιβλιοδετείον Θεοδ. Μαστραποστόλη. Οδ. Βουλής 5

9. Βιβλιοδετείον Ιωάν. Μούτση. Ασκληπιού 11. 

10. Βιβλιοδετείον Μπετσάκου. Στοά Πεζματζόγλου 10

11. Βιβλιοδετείον Πέτρου Δ. Πεντεφρή. Οδός Ευρυπίδου 2.

12. Βιβλιοδετείον Γεωρ. Ραζή. Χαριλ. Τρικούπη 21

13. Βιβλιοδετείον & Χρυσωτήριον Κωνστ. Ν. Φλωριανού. Κολοκοτρώνη 54.

14. Καλλιτεχνικόν Βιβλιοδετείον Τυπογραφείον Ν. Κ. Ψάλλη. Σόλωνος 110

15.Βιβλιοδετείον και Γραμμογραφείον Μαρίας Νικολάου, Οδός Νομισματοκοπείου και Πραξιτέλους 17

16. Βιβλιοδετείον Γ. Μίνωος, απέναντι Φρουραρχείου, αριθμ. 2

17. Βιβλιοδετείον Γ. Μίνωος, Κολοκοτρώνη 4 - Αθήναι

Δείτε ακόμη:
Σφραγίδες βιβλιοπωλείων σε βιβλία
Βιβλιοδέτες και βιβλιοπωλεία του Πειραιά: επισήματα και σφραγίδες
Βιβλιοπωλεία της Κωνσταντινούπολης: σφραγίδες και επισήματα του 19ου και του 20ου αιώνα