Τρίτη, 20 Ιουλίου 2021

Ex libris και βιβλιοθήκες: η συλλογή Καλλιανιώτη στην Ανδρίτσαινα



O Ευάγγελος Καλλιανιώτης, μανιώδης βιβλιόφιλος και βιβλιοσυλλέκτης, είχε στη συλλογή του (που τώρα ανήκει στη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη της Ανδρίτσαινας) και άλλα βιβλία με ex libris ή σφραγίδες άλλων συλλεκτών ή βιβλιοθηκών. Η αλυσίδα της κτήσης ενός βιβλίου σε τέτοιες περιπτώσεις φανερώνει τα ίχνη της, αφήνοντας στο ημίφως τον τρόπο με το οποίο άλλαξαν χέρια τα βιβλία. Συχνά θα δούμε στις ιδιωτικές συλλογές βιβλία από βιβλιοθήκες, άλλα κλεμμένα, άλλα αποσυρμένα από αυτές ή αγορασμένα από άλλους συλλέκτες ή σε δημοπρασίες. Αυτή η εν τέλει απόθεσή τους σε μια βιβλιοθήκη πάλι μέσω μιας δωρεάς είναι μια κάποια "εκδίκηση" της τύχης. Καθότι οι συλλέκτες είναι θνητοί, αλλά οι βιβλιοθήκες αθάνατες... Αυτό που μπορεί κανείς να σκεφτεί, όπως και να 'ναι, είναι το μεγάλο ταξίδι που κάνουν καμιά φορά τα βιβλία από ράφι σε ράφι, από βιβλιοθήκη σε βιβλιοθήκη, από χώρα σε χώρα, από νου σε νου...
1. Το "The discovery of the ancient world" (1932), άνηκε στη βιβλιοθήκη του πανεπιστημιακού καθηγητή William Henry Joseph Kennedy. Αυτό δηλώνει εξάλλου το ex libris του


2) To "Speeches from Thucydides: translated into English for the use of students, with an introduction and notes" (1870) ήταν στη συλλογή του επίσης πανεπιστημιακού George Benson Weston με το υπέροχο δίχρωμο ex libris. Η διάσημη συλλογή μουσικών χειρογράφων του καθηγητή κείται στην Houghton Library.


3) To "Horns of honour: and other studies in the by-ways of archaeology (1900) άνηκε στον Ellis Lennard Levenson (το 1914 ήταν φοιτητής του Harvard)


4) Στον γνωστό νομικό και καθηγητή του Harvard John Chipman Gray (1839-1915) άνηκε το "Sophocles: the plays and fragments" (1893-1900). Το ex libris του Gray απεικονίζει τη βιβλιοθήκη του.


5) O Thomas Farmer Baily (1823 -1876) ήταν Βρετανός, γιος μεταλλουργών του Λονδίνου. Η σημαντική βιβλιοθήκη του πωλήθηκε σε δημοπρασία από τους Sotheby, Wilkinson and Hodge το 1876. Τα βιβλία του έφεραν 4 διαφορετικούς τύπους κτητορικής σφραγίδας ή ex libris στο εξώφυλλό τους. Ο Καλλιανιώτης (και η Βιβλιοθήκη της Ανδρίτσαινας επομένως) έχουν το "The Attic nights of Aulus Gellius: in three volumes (1795)


6) Από τη βιβλιοθήκη της Αμερικανίδας ιστορικού William Roy Smith (1876–1938) και του συζύγου της, καθηγητή των οικονομικών Marion Parris Smith (1879–?), είναι το βιβλίο "The philosophy of Plotinus: the Gifford lectures at St. Andrews, 1917-1918 (1918). Το ex libris τους φιλοξενεί και το γνωστό μότο "a small house and large garden,... a few friends and many books"


7. Αρκετά από τα βιβλία του Καλλιανιώτη φέρουν ex libris του Βρετανού αντισυνταγματάρχη Charles Arthur Wynne Finch (1841-1903). Βιβλία της συλλογής του Finch μπορεί κανείς να βρει να πωλούνται ακόμη σε δημοπρασίες. Η συλλογή του Καλλιανιώτη ενδεικτικά έχει το "Ομήρου Ιλιάς = The Iliad of Homer: chiefly from the text of Heyne (1827), το "Ευριπίδου Άπαντα = Euripidis opera omnia (1821), κ.α.

Δευτέρα, 19 Ιουλίου 2021

Βιβλία, σπίτια, βιβλιοθήκες...


To 1883-'84 στον αριθμό 266 της Commonwealth Avenue χτίστηκε ένα σπίτι, το οποίο υπάρχει ακόμη σε αυτό τον δρόμο της Βοστώνης. Το 1885 το σπίτι αυτό αγοράστηκε από 2 αδέρφια, τη δασκάλα Lizzie May Whipple και τον αδερφό της, John Reed Whipple. H Lizzie May παντρεύτηκε τον Ιούνιο του 1896 τον Edgar Pierce και μετακόμισαν στο Cambridge (της Μασαχουσέτης). Ο John Reed πέθανε το 1899. Το σπίτι αγοράστηκε το 1907 από την Boston Academy of the Sacred Heart, η οποία μετέφερε εκεί το σχολείο και τη μονή της. Δυο χρόνια νωρίτερα φτάνει στη Bοστώνη ένας 17χρονος Αρκάς από τη Στεμνίτσα, ο Ευάγγελος Καλλιανιώτης. Ασχολείται με τη φιλολογία και φιλοσοφία, δημιουργεί καταστήματα τροφίμων και ποτών και ως μανιώδης βιβλιόφιλος και βιβλιοσυλλέκτης συγκροτεί μια σημαντική συλλογή (4.341 τόμων). Ο Καλλιανιώτης επιστρέφει το 1967 στην Ελλάδα. Πεθαίνει το 1981 στη Στεμνίτσα. Το 1983 η συλλογή του δωρίζεται στη Δημόσια Ιστορική Βιβλιοθήκη της Ανδρίτσαινας. Ένα από τα βιβλία του έχει ένα ex libris της Lizzie May Whipple, άγνωστο πώς απέκτησε ένα βιβλίο της συλλογής της. Είναι το "A history of greek sculpture" του A. S. Murray, που εκδόθηκε το 1880 στο Λονδίνο.

Πέμπτη, 15 Ιουλίου 2021

Ένα αγγελτήριο-σελιδοδείκτης



Πώς μπερδεύονται οι ζωές των ανθρώπων και των βιβλίων και των βιβλιοθηκών πάντα μου άρεσε...
Το 1922 εκδίδεται στην Κωνσταντινούπολη το βιβλίο "Διηγήματα" του δικηγόρου Γεώργιου Αποστολίδη. Ο Αποστολίδης είχε γεννηθεί στη Σκιάθο, πολλά χρόνια ζούσε στην Πόλη, στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε το 1922. Πέθανε το 1930. Έγραψε πολλά κριτικά κείμενα και διηγήματα και ήταν βασικός συνεργάτης του περιοδικού "Ιλισσός". Ο «Ιλισσός» ήταν μηνιαίο, εικονογραφημένο περιοδικό, το οποίο εκδιδόταν στην Αθήνα από τον Μάιο του 1868 ως τον Απρίλιο του 1872. Ο Αποστολίδης δημοσιεύει εκεί, εκτός των άλλων, το πρώτο κείμενο στα ελληνικά για τη θεωρία της εξέλιξης με τίτλο «θεωρία του Δάρβιν, περί της εμφανίσεως του οργανικού κόσμου και του αλλοιωτού των ειδών» (1871).

Σε ένα αντίτυπο των "διηγημάτων" βρήκα τον Ιούλιο του 2019 να υπάρχει ωστόσο ένας ιδιαίτερος, αυτοσχέδιος, πρόχειρος σελιδοδείκτης: ένα κομμάτι από κάποιο αγγελτήριο/προσκλητήριο γάμου. Δεν ξέρουμε ποιος το έβαλε στο βιβλίο, ποιοι και πόσοι το έχουν διαβάσει τα τελευταία 97 χρόνια, δεν ξέρουμε πού και πότε παντρεύτηκε το ανδρόγυνο του αγγελτηρίου. Ξέρουμε μονάχα τα ονοματεπώνυμά τους: " ο κ. και η κ. Πρ. Κεσίσογλου αγγέλλουσιν υμίν τους γάμους του υιού αυτών Ηλία μετά της δεσποινίδος Ελένης Ξ. Κοσμίδου".

Ιστορίες βιβλίων, αναγνώσεων, ανθρώπων που συναντιούνται κάποια στιγμή και χάνονται για πάντα. Μόνο από τύχη, καθαρή τύχη, καμιά φορά επιβιώνουν κάτι ασήμαντα χαρτάκια, κάποιες ασήμαντες κινήσεις για ζωές, ούτως ή άλλως, περαστικές.


Τρίτη, 13 Ιουλίου 2021

Ένα "Σατυρικόν" του 1930


Το 1930 στη Νέα Υόρκη τυπώθηκε από τον εκδοτικό οίκο "The Panurge Press" μια ιδιαίτερη έκδοση σε 2010 αντίτυπα. Κανένα από αυτά "δεν προοριζόταν για κυκλοφορία άλλη από ιδιωτική μεταξύ ενήλικων συλλεκτών των ερωτικών αναγνωσμάτων", αφού πρόκειται για το "Σατυρικόν" του Πετρώνιου. Η έκδοση ήταν μόνο για τους 2000 συνδρομητές της, τα 10 αντίτυπα τα κράτησαν οι επιμελητές του Οίκου.

Ένα αντίτυπο αυτής της έκδοσης βρίσκεται σε μία ελληνική δημόσια βιβλιοθήκη της επαρχίας. Πρόκειται για δωρεά βιβλιόφιλου συλλέκτη. Γιατί ακόμη και για τα έργα της κλασικής αρχαιότητας που αποκλίνουν από την ερωτοφοβική ευπρέπεια, οι ελληνικές βιβλιοθήκες επιδεικνύουν άκρατο συντηρητισμό και λογοκρίνουν τις συλλογές τους. Ανάμεσα στον Καζαντζάκη και τον Πετρώνιο, ανάμεσα στις θεολογικές προσεγγίσεις για το γάμο και το "Σατυρικόν" ή το "Μέγα Ανατολικό", οι ελληνικές βιβλιοθήκες (με άλλοθι την οικονομική τους στενότητα) θα προτιμήσουν να αγοράσουν τα πρώτα από τα δεύτερα.

Ευτυχώς υπάρχουν οι συλλέκτες, οι πραγματικοί λάτρεις του βιβλίου. Μια μέρα όμως πρέπει να δούμε πιο μεθοδικά τον πολιτικό και ερωτικό συντηρητισμό των ελληνικών βιβλιοθηκών. Θυμήθηκα τώρα την εξαιρετική συλλογή των 12000 πορνογραφικών βιβλίων της Κρατικής Βιβλιοθήκης της Ρωσίας που αποκαλύφθηκε μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης...



Δευτέρα, 5 Ιουλίου 2021

Πέδρο Πάραμο

 


Ένας γιος αναζητά τον άγνωστο πατέρα του υλοποιώντας μια υπόσχεση που έδωσε στην ετοιμοθάνατη μητέρα του. Αν αυτό είναι η αφορμή μιας ιστορίας, δεν είναι ίσως και η αιτία της αφήγησής της. Ο "Πέδρο Πάραμο" του Χουάν Ρούλφο (Πατάκης, 2005- μετάφραση Έφη Γιαννοπούλου) είναι τα σημειωματάρια των φαντασμάτων που θα συναντήσει ο Χουάν Πρεσιάδο στο έρημο κόσμο των γονικών του. Είναι τα "μουρμουρητά" των πεθαμένων ενός κατεστραμμένου τόπου που θα ξεδιπλώσουν τα κίνητρα και τα πάθη των ανθρώπων της μεξικάνικης γης και κάθε γης: τον έρωτα, την επανάσταση, το φόνο, την προδοσία, την αγάπη. Ένα άλογο τρέχει απελπισμένο στα βουνά αναζητώντας τον πεθαμένο αναβάτη του, όπως αναζητά τις ιστορίες του παρελθόντος ένας γιος, ένας από τους γιους του Πάραμο, στις αφηγήσεις, στα παλίμψηστα των αφηγήσεων των ανθρώπων που κάποτε ζούσαν τη ζωή, τους πόνους και τις χαρές της. Κάποιος που δεν βρίσκει το χωριό που ψάχνει δεν μπορεί παρά να είναι πεθαμένος, η ομίχλη, ο καπνός που θολώνει τα πράγματα είναι ο κατακλυσμός του αναπόφευκτου: όλα εν τέλει θα τα σκεπάσει η σιωπή, ο χρόνος σαν κουμπαράς φυλάει (και φυλακίζει) για πάντα τις αναμνήσεις. Κι αν δεν "άκουσες ποτέ σου το παράπονο ενός πεθαμένου, τόσο το καλύτερο για σένα".

Νομίζω πως ο γιος που ψάχνει τον πατέρα δεν είναι απλά ένα φροϋδικό σύμβολο, ούτε ένα μυθολογικό τέχνασμα (κάποιος Μεξικανός Οδυσσέας ή Τηλέμαχος). Νομίζω πως ο Χουάν Πρεσιάδο είναι ο αναγνώστης αυτού του έπους, "ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη... πολλῶν δ᾿ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω", ο... Τηλέμαχος αυτής της μεξικανικής Οδύσσειας είναι αυτός που ψάχνει στις ιστορίες το κρυμμένο νόημα των σκιών. Είμαστε εσείς κι εγώ.

Ο "Πέδρο Πάραμο" είναι ένα βιβλίο που λάτρεψε ο ισπανόφωνος κόσμος, και όχι μόνο. Ο Μάρκες, ο Μπόρχες, ο Φουέντες το ύμνησαν κι εμπνεύστηκαν από αυτό. Η έκδοση, με την εξαιρετική επιμέλεια και τον ποιητικό, μεταφρασμένο λόγο της Έφης Γιαννοπούλου μας επιτρέπει να γίνουμε θαμπωμένοι κοινωνοί της μαγείας του ολιγογράφου Χουάν Ρούλφο. Ο Ρούλφο έγραψε μόνο δυο βιβλία. "Ο κάμπος στις φλόγες" μεταφράστηκε επίσης από τη Γιαννοπούλου και εκδόθηκε από τον Πατάκη το 2011.

Τετάρτη, 23 Ιουνίου 2021

Το τέρας των Χοκλάιν


"Το μυαλό του τέρατος, σαν δέντρο σε πρώιμη χειμωνιάτικη καταιγίδα, τίναξε από πάνω του τα φύλλα του ύπνου".

Θα μπορούσε να είναι μια σύνοψη όχι μόνο της ιστορίας, αλλά και του εκπληκτικού τρόπου γραφής του Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν. Το "Τέρας των Χοκλάιν" (Εκδόσεις Κυψέλη, 2020, μετάφραση Αλέξη Καλοφωλιά) αυτοπροσδιορίζεται ως ένα "γουέστερν τρόμου και αγωνίας". Είναι όμως (και) μια ποιητική έγχυση γραμμάριο το γραμμάριο, ναρκοληπτικές δόσεις παράδοξης, υπερφυσικής, τρομακτικής, ποιητικής, παραισθησιακής πραγματικότητας - μέχρι τέλους. Μια Λαβκραφτική ιστορία τρόμου που εκτυλίσσεται σε μια κάποια άγρια Δύση. Το "τέρας" που πρέπει να δολοφονηθεί από τους επαγγελματίες δολοφόνους, τον Γκριρ και τον Κάμερον, είναι ένα παράξενο σχιζοφρενικό δίπολο, είμαστε όλοι εξοικειωμένοι με αυτό. Ίσως ποτέ να μην σκεφτήκαμε πως όλα τα δίπολα έχουν έναν κυρίαρχο οδηγό κι έναν ασθενικό, δουλοπρεπή ακόλουθο, όπως το φως κι η σκιά.
 
Όλα διεξάγονται σε "μια μεγάλη ορεινή περιοχή με βουνά στο βορρά, βουνά στο νότο και απέραντη μοναξιά στο ενδιάμεσο". Κι ενώ η ιστορία μιλάει απλά για δολοφόνους και γαμήσια και σερίφηδες κι ένα παγωμένο σπίτι στη μέση του πουθενά, και παράδοξες μεταμορφώσεις, ο δολοφόνος που συνηθίζει να μετρά τα πάντα γύρω του και στη ζωή του, αρκείται στη σκέψη να φάει μια δεύτερη πίτα βατόμουρο, τόσο ωραία ήταν η σκέψη του αυτή που προτίμησε να την κρατήσει ως σκέψη. Νομίζω πως αυτό μοιάζει με την αίσθηση του αναγνώστη αυτού του τόσο παράδοξου βιβλίου με την τρομακτική ιστορία: είναι τόσο γευστικό, που αρκείσαι στη σκέψη του!

Ο Μπρότιγκαν (1935-1984) ήταν Αμερικανός πεζογράφος και ποιητής. Η γραφή του ενέπνευσε πολλούς, αλλά και οι λογοτεχνικές συγγένειές του με τους μπίτνικ είναι εμφανείς. Οι εικόνες του θυμίζουν Μπάρρουζ, χωρίς όμως τις εμμονές και την ακραία παραδοξολογική υπερβολή του βέβηλου παππού. Όλα μοιάζουν τόσο φυσιολογικά παράξενα, ποιητικά ωμά, αναπόφευκτα αποκλίνοντα. Σαν παραμύθι... Τα ποιήματα του Μπρότιγκαν (από τη Νεφέλη) είναι πια εξαντλημένα, όπως και το διάσημο "ψάρεμα της πέστροφας στην Αμερική" (από το Πλέθρον), πρόσφατα όμως (2018) κυκλοφόρησε η "Έκτρωση" από το Ενύπνιο, ενώ παλιότερα τόσο το Τέρας των Χοκλάιν όσο και η Έκτρωση είχαν κυκλοφορήσει από τα Γράμματα.

Παρασκευή, 18 Ιουνίου 2021

δεκαοχτώ ιουνίου στο εμβολιαστικό κέντρο


Υπάρχουν φράσεις στα κείμενα, κυρίως τα λογοτεχνικά, που σε γραπώνουν. Σε κρατούν αιχμάλωτο για λίγο ή για μια ζωή, στην ουσία ποτέ δεν σε αφήνουν εντελώς ελεύθερο, κάτι από την ακεραιότητά σου συγκατοικεί πια με έναν ξένο, γίνεσαι ολοένα και πιο ευρύχωρος ξενιστής των στοιχειωμένων εικόνων που η ζωή απλόχερα σου χαρίζει, σαν τα παιδιά που φεύγουν από τη γονική εστία είναι πια η συνείδησή σου: δική σου, αίμα, σπλάχνα σου, αλλά και αποκλίνουσα από τη ζωή σου. Η ζωή του καθενός μας είναι η απόκλιση από τη ζωή και η επίμονη, αλλά μάταιη, αγωνία να αποτρέψουμε αυτό τον προορισμό.

Σήμερα το απόγευμα στο εμβολιαστικό κέντρο. Περιμένω την Κ. στην Κηφισίας. Δεκάδες μεσήλικες στη σειρά, 45-49 χρόνων. Θυμίζει κέντρο παρουσίασης νεοσυλλέκτων, μια νέα κλήση τούς έχει στοιχίσει σε μια αναγκαστική στράτευση, ξέχωρα από το σύνηθες συνονθύλευμα των ηλικιών που θολώνει τις ταξινομήσεις και μπερδεύει τη μοναξιά. Παρατηρώ κουρασμένα πρόσωπα, κάποια εμφανώς αγχωμένα, κυρίως όμως κουρασμένα. Και το δικό μου πρέπει να έχει την ίδια έκφραση της ρωγμής, της μιας κάποιας τραυματισμένης αποδοχής, της αμφιβολίας. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να στο πω, αλλά τα πρόσωπα των συνομηλίκων μου δεν κραύγαζαν θράσος, έρωτα, υγεία, ορμή. Παρατηρώ λοιπόν τις ρωγμές τους από τη δική μου ρωγμή, μέχρι που το βλέμμα μου σταματά σε έναν άντρα. Κρατά τη μητέρα του από το χέρι, εκείνη τον οδηγεί στην πορεία προς τον εμβολιασμό. "Θα 'ναι βλαμμένος", σκέφτομαι, αλλά "ποιος από εμάς δεν έχει βλαφτεί;" μου απαντώ. Κι αφού χαμογελώ σαρκαστικά στην ηχώ της σκέψης μου, αρχίζω να βλέπω γύρω όλους του συνομηλίκους μου να οδηγούνται από τη μανούλα τους! Το χέρι τους δεν μπλέκει μονάχα με το χέρι της, αλλά μοιάζει σαν να είναι επέκτασή του, ή αν θες ένα νέο όργανο της που φυτρώνει και ωριμάζει με τα χρόνια. Και σε οδηγεί. Δεν μπορείς να ξεφύγει, γιατί φοβάσαι.

Ξέρω πως όλα αυτά δεν έγιναν ακριβώς έτσι. Διαβάζω το εκπληκτικό "Τέρας των Χοκλάιν" του Μπρίτιγκαν έξω από τον "Προμηθέα" στην Κηφισίας, Παρασκευή απόγευμα του Ιουνίου. Κάθομαι στο πεζοδρόμιο και περιμένω την Κ. Υπάρχει μια φράση: "Λίγο έξω από το Γκόπβιλ ένας άντρας κρεμόταν από μια γέφυρα πάνω από το ποτάμι. Στο πρόσωπό του υπήρχε ένας ύφος δυσπιστίας, λες και δεν μπορούσε ακόμα να πιστέψει ότι ήταν νεκρός. Δεν μπορούσε να πιστέψει ότι ήταν νεκρός μέχρι που τον έθαψαν.". Με γραπώνει η φράση, προσπαθώ να κρατηθώ στη θέση μου, σηκώνω απελπισμένος το βλέμμα, βλέπω τον 45άρη άντρα, η μάνα του τον κρατάει σφιχτά απ' το χέρι, τον οδηγεί στον εμβολιασμό. "Θα 'ναι βλαμμένος", σκέφτομαι.

***
ο πίνακας είναι του Paul Delvaux

Τρίτη, 15 Ιουνίου 2021

Εκδοτική αρχαιολογία: οι εκθέσεις ιδεών στην Ελλάδα


Μια ιστορία των ελληνικών εκδοτικών οίκων θα την απασχολούσαν ιδιαίτερα τα "λυσάρια", τα εγχειρίδια δηλαδή της παραπαιδείας. Δεν πρέπει να υπάρχει ανάλογο σε άλλη χώρα, πάντως στην Ελλάδα οι μεγάλοι εκδοτικοί οίκοι έχτισαν τα μικρά βασίλειά τους στις... "εκθέσεις ιδεών" (Gutenberg, Πατάκης κ.α.) και εν πολλοίς πολλοί ακόμη σε αυτές στηρίζονται, με τον ίδιο τρόπο που κάποιοι άλλοι ακούμπησαν στο παιδικό βιβλίο, της μυθολογίες και τα παραμύθια. Το φαινόμενο αναπτύχθηκε τα μεταπολεμικά χρόνια, η παραλληλία του ωστόσο με την άνθηση της παραπαιδείας τις δεκαετίες μετά το 1980, το εκτόξευσε.

... Σε βαθμό που αν μια αριστερή κυβέρνηση αποφάσιζε κάποια στιγμή να ασχοληθεί σοβαρά με την παιδεία και να γκρεμίσει την απόλυτη ταξικότητά της, θα έπρεπε καταρχάς να συγκρουστεί με την παραπαιδεία (φροντιστήρια, μαθητικά βοηθήματα, εκδοτικούς οίκους) και έπειτα με τις συνέπειες της πιθανής νίκης της, την ανεργία δηλαδή δεκάδων χιλιάδων εκπαιδευτικών που τρέφονται από αυτό το παράλληλο, ιδιωτικό εκπαιδευτικό σύστημα...

Οι "εκθέσεις ιδεών" εξυπηρετούν βέβαια στη βαθιά νουθεσία και το καλουπάρισμα των απόψεων της κατά τα άλλα ευνουχισμένης στα κοινωνικά ζητήματα νεολαίας. Οι μαθητές, από το δημοτικό ακόμη, μαθαίνουν να σκέπτονται με τον ενήλικο καθεστωτικό τρόπο, να υιοθετούν απόψεις και όχι να γεννούν ερωτήματα. Το πρόσχημα είναι η γραφή και η καλλιέργειά της. Στόχος είναι οι ίδιες οι ιδέες, εθνικόφρονες, συνεκτικές, στερεοτυπικές, οι οποίες φυτεύονται σε έδαφος δεκτικό να τις δεχτεί.

Αναμφίβολα η ιστορία των εκδόσεων είναι ιστορία των ιδεών, κάποια στιγμή όμως πρέπει να δούμε και ποιων ιδεών...




























Κυριακή, 13 Ιουνίου 2021

Σιδηροδρομικός σταθμός


Λοιπόν να τελειώνουμε

Εδώ
Περιμένουν οι νεκροί
Οι άλλοι είναι περαστικοί
Σήμερα είναι αύριο
Δεν είναι
Όσοι ξεχάστηκαν
Όσοι πίσω τους άφησαν
Όσοι δεν πρόλαβαν
Όσοι κουράστηκαν
Στον άδειο σταθμό
Περιμένουν
Τα τρένα που δεν θα 'ρθουν
Τα τρένα που δεν φύγαν ποτέ
Με μια εκκρεμή αγωνία
Σε έναν αόριστο αποχαιρετισμό
Ο Αντρέας σηκώνει τη ράβδο σηματοδοτήσεως
Ο πράσινος δίσκος κοιτάζει το Μηχανοδηγό
Η Βούλα τυλίγεται την πράσινη ζακέτα της
Η Φλώρα συννεφιάζει τα άσπρα της μαλλιά
Θα βρέξει απόψε στα μάτια του Νίκου
Κι εγώ θα 'μαι πάντα παιδί

(ποίημα αφιερωμένο στο Γιώργο Βενιανάκη που έχασε σήμερα το φίλο του από Covid-19)
*το χαρακτικό είναι του Χριστόφορου Κατσαδιώτη

Πέμπτη, 10 Ιουνίου 2021

Εκδοτική αρχαιολογία: η Χημεία στην Ελλάδα



Αν κάποιος αρχαιολόγος του απώτερου μέλλοντος βρει στα ερείπια μιας ελληνικής βιβλιοθήκης την ελληνική εκδοτική παραγωγή των τελών του 20ου - αρχών 21ου αιώνα στις θετικές επιστήμες, θα διαμορφώσει μια προβληματική και ιδιόμορφη ιδέα για την ελληνική επιστημονική κατάσταση. Πλην της ιατρικής, που θα δούμε σε επόμενη ανάρτηση, οι θετικές επιστήμες έχουν κατά κανόνα παρουσία στην πρωτογενή εκδοτική παραγωγή μόνο ως "επιστήμη προς χρήσιν", ως εκπαιδευτικό δηλαδή βιβλίο και μάλιστα ως εγχειρίδιο της παραπαιδείας, βοήθημα, εργαλείο μάθησης και εξάσκησης για τους υποψήφιους φοιτητές. Στην ούτως ή άλλως ας πούμε φτωχή εκδοτική παραγωγή για επιστήμες, όπως η φυσική ή η χημεία, είναι ελάχιστα τα μη εκπαιδευτικά βιβλία που γράφτηκαν από Έλληνες και εκδόθηκαν σε εμπορικούς εκδοτικούς οίκους, αλλά και τα μεταφρασμένα είναι ελάχιστα.

Η χημική και φυσική παιδεία του μέσου Έλληνα σταματά στην λειψή, χωρίς πειράματα και αναχρονιστική εκπαίδευση που του παρέχει το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η απουσία ελληνικής μη εκπαιδευτικής βιβλιογραφίας για τις επιστήμες δεν μας παραξενεύει επομένως. Δεν παράγουμε γνώση, απλά καταναλώνουμε γνώση και μόνο για να δημιουργήσουμε εργαζόμενους που θα τη μετατρέψουν σε κεφάλαιο.