Ένα τριαντάφυλλο για την Παγκόσμια ημέρα του βιβλίου

Πολύ μου αρέσει που γιορτάζω σήμερα και ως Γιώργος και ως βιβλιοθηκονόμος, ή ορθότερα ως άνθρωπος του βιβλίου. Πολλοί συγγραφείς γεννήθηκαν ή πέθαναν σήμερα, όπως ο Θερβάντες ή ο Σαίξπηρ. Το πιο σημαντικό αυτή τη μέρα είναι η παγκόσμια γιορτή του βιβλίου, ίσως της πιο σημαντικής κιβωτού του ανθρώπινου πολιτισμού και της ψυχής, της αγωνίας, της ελπίδας και του πόνου της ανθρώπινης σκέψης.

Σταν Καταλονία υπήρχε ένα έθιμο της ημέρας του Αγίου Γεωργίου: Για κάθε βιβλίο που πωλούνταν εκείνη την ημέρα δινόταν δώρο και ένα τριαντάφυλλο.

Σας το χαρίζω. Με την υπενθύμιση πως ακόμη και αν το τριαντάφυλλο μαραίνεται, η λέξη και η ιδέα του παραμένουν αιώνιες, όπως και το βιβλίο.

Ο πονηρός πολιτευτής και οι χαμένες ευκαιρίες

Την προηγούμενη εβδομάδα στο πλαίσιο της δράσης μας για το θέμα των συμβασιούχων και της χρηματοδότησης των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών ζητήθηκε από γραφείο κορυφαίας βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, σχετικής με θέματα παιδείας, ενημέρωση για τη συνάντηση του Συλλόγου μας με τη Γενική Γραμματέα του Υπουργείου Παιδείας. Έκρινα πως αυτή την ενημέρωση έπρεπε να την κάνω, όπως και τελικά έγινε.
Κλείνοντας την επικοινωνία ο υπεύθυνος του Γραφείου με ρώτησε δήθεν τυχαία τι σχεδιασμός γνωρίζουμε να υπάρχει τα τελευταία... 5 χρόνια ας πούμε για τις βιβλιοθήκες. Θεωρώντας κουτοπόνηρη την ερώτηση του απάντησα, νομίζω, κατάλληλα: ο ίδιος που υπήρχε και επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ. Στη σιωπή του συνέχισα λέγοντας πως αφού με πολλά εγκαίνια και διαφήμιση οι τελευταίες κυβερνήσεις εμφάνιζαν με "ξένα χρήματα" έργο στο χώρο των βιβλιοθηκών, όταν ερχόταν και έρχεται η στιγμή το ίδιο το κράτος να συνεχίσει ό,τι δημιουργήθηκε, το άφηναν και το αφήνουν να καταρρεύσει. Ο λαλίστατος πολιτικάντης συνέχισε τη σιωπή του όταν νηφάλια πάντα του θύμισα τι έκανε ο Πέτρος Ευθυμίου (κυρίως) στις σχολικές βιβλιοθήκες.


Όταν το τηλεφώνημα τελείωσε, αναλογιζόμενος την κοντόφθαλμη και μικροπολιτική λογική των κομμάτων εξουσίας που είναι αποδέκτες αιτημάτων, θυμήθηκα άλλο ένα άγνωστο σκάνδαλο στο χώρο μας. Ήταν το 1999-2001 όταν ο Οργανισμός Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτησης (ΟΕΕΚ) αποφάσισε και υλοποίησε ένα έργο συγκρότησης και εμπλουτισμού 56 βιβλιοθηκών σε δημόσια ΙΕΚ της χώρας. Το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε από το Β΄ΚΠΣ, ήταν ανάλογο του προγράμματος σχολικών βιβλιοθηκών, και ξόδεψε αρκετά εκατομμύρια δραχμές για τη διαμόρφωση των χώρων και τη συγκρότηση των συλλογών (με περίεργα κριτήρια στην επιλογή και την ποσότητα των τίτλων).

Όταν το έργο ολοκληρώθηκε χάρις στην κοπιώδη εργασία ομάδας βιβλιοθηκονόμων και εγκαινιάσθηκε (με τηλεοπτική κάλυψη), άρχισε να καταρρέει. Αποσπασμένοι καθηγητές των ΙΕΚ εκπαιδεύτηκαν σε ολιγόωρα σεμινάρια βιβλιοθηκονομίας και "ανέλαβαν" τη λειτουργία των βιβλιοθηκών. Οι καινούριοι αποσπασμένοι την επόμενη χρονιά δεν εκαπιδεύτηκαν, οι βιβλιοθήκες άρχισαν να κλείνουν, το υλικό και ο εξοπλισμός συλήθηκε. Δεν ξέρω σήμερα αν έχει μείνει κάτι από όλο αυτό. Ξέρω όμως πως η διαφήμιση ενός τέτοιου έργου μας κόστισε ακριβά, καθώς η αλήθεια είναι πως δεν πρόλαβε να λειτουργήσει ο θεσμός.


Δεν ξέρω με τι χρήματα θα κάνουν διαφήμιση η παρούσα και η επόμενη κυβέρνηση, γιατί πολύ φοβάμαι ότι ούτε έργα θα μπορούν χωρίς τα χρήματα που τόσο άφρονα ξόδεψαν όλα αυτά τα χρόνια. Και χωρίς διαφήμιση κυβερνήσεις στην Ελλάδα δεν γίνονται...

Αθέατο ημερολόγιο

Ο Απρίλιος μέσα μου έχει 30 ημέρες επί 35 χρόνια τουλάχιστον και ίσως χιλιάδες περισσότερα. Είναι ίσως ο μήνας που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στη ζωή μου πιο πολύ από κάθε άλλον. Ο μήνας της αλλεργίας και των νεκρών, που θα μπορούσε να διαρκεί μονάχα μια εβδομάδα.

Ο Απρίλης θα μπορούσε να είναι η Μεγάλη Παρασκευή ή καμπάνα που χτυπά πένθιμα ή ανθός λεμονιάς. Θα μπορούσε επίσης να είναι ποιήμα του Ελύτη ή του Καρούζου.

Εντέλει ο Απρίλης είναι οι νεκροί και οι ζωντανοί που ετοιμάζουμε το μεγάλο φαγοπότι της ΕπΑνάστασης

Προσωπική χρήση

Σε μία επιστολή του για εντελώς προσωπική (του;) χρήση ο Τάσος Λειβαδίτης γράφει πως η καταστροφή είναι λιγότερο πολυέξοδη από την αναμονή της.

Σε μία επιστολή της για εντελώς προσωπική μου χρήση η Κική Δημουλά γράφει πως πρέπει να χαϊδέψω λίγο κάποια -σχεδόν- έτοιμα πεζά κείμενα.

Και εκεί που ξοδεύεις τόση οργή πρέπει να βρεις σε κάποια κωλότσεπη τσαλακωμένη λίγη τρυφερότητα για μια τέτοια χρήση. Για το όνειρο...

Οι συμβασιούχοι των Ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών την Πέμπτη στο ΥΠΕΠΘ

Αναπαράγω το δελτίο τύπου του Συλλόγου Συμβασιούχων Εργαζόμενων στις Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες:

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΥΜΒΑΣΙΟΥΧΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΣΤΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΕΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Οι συμβασιούχοι εργαζόμενοι στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες έχουν προγραμματίσει στις 9 Απριλίου 2009 (12.00 μ.μ.) συνάντηση με τη Γ.Γ του ΥΠΕΠΘ με παράλληλη παράσταση διαμαρτυρίας έξω από το υπουργείο.

Η κρίση χτυπά και τις Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες.

Οι Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα (βιβλιοθήκες των ΑΕΙ & ΤΕΙ, καθώς και αυτές της Ακαδημίας Αθηνών, της ΑΣΠΑΙΤΕ και η Εθνική Βιβλιοθήκη), στο διάστημα 1996 – 2008 έλαβαν χρηματοδότηση από δύο προγράμματα ΕΠΕΑΕΚ στο πλαίσιο του 2ου και 3ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ). Η χρηματοδότηση αυτή βοήθησε πρωτίστως στην ανάπτυξη νέων υπηρεσιών, στον εμπλουτισμό του υλικού (έντυπο, ηλεκτρονικό, οπτικοακουστικό), αλλά και στην αναβάθμιση του ρόλου των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών μέσα στην ακαδημαϊκή κοινότητα και στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες ανέλαβαν δράσεις ως προς τη βελτίωση και περαιτέρω ανάπτυξη των παρεχόμενων υπηρεσιών τους, σύμφωνα με τις τρέχουσες τάσεις και εξελίξεις της ψηφιακής εποχής που διανύουμε. Ενδεικτικά αναφέρονται: i)ακαδημαϊκά καταθετήρια, ii)δίκτυο δια-δανεισμού iii)ανάπτυξη εφαρμογών για εξυπηρέτηση χρηστών- ΑΜΕΑ iv)εφαρμογή προτύπων ISO στη παροχή υπηρεσιών. Επιπλέον, τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας εκπαιδεύτηκαν ως προς στη χρήση ψηφιακών πηγών πληροφόρησης και υπηρεσιών (ψηφιακά περιοδικά, βάσεις δεδομένων εικόνων & πλήρους κειμένου κ.ά.).
Παράλληλα, η κοινοτική χρηματοδότηση μέσω των ΚΠΣ, προσέφερε εργασία σε εκατοντάδες πτυχιούχους (συμβασιούχοι εργασίας ή έργου), οι οποίοι, είτε από κοινού με το μόνιμο προσωπικό των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών είτε μεμονωμένα, συμμετείχαν και προώθησαν τις καινοτόμες δράσεις των ακαδημαϊκών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.
Η λήξη του Τρίτου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης παράλληλα με το χαρακτηρισμό ως μη επιλέξιμων των δαπανών των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών για την ένταξη στο Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ 2007-2013), σηματοδοτεί την αδυναμία συνέχισης των καινοτόμων δράσεων καθώς και την απόλυση στις 31-05-2009 των 380 συμβασιούχων οι οποίοι εργάζονται σ’ αυτές. Η απόφαση του ΥΠΕΠΘ για τον αποκλεισμό των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών από το ΕΣΠΑ 2006-2013, ουσιαστικά απαξιώνει την πολυετή προσφορά των συμβασιούχων εργαζομένων (βιβλιοθηκονόμοι, πληροφορικοί, οικονομολόγοι κ.ά.), οι οποίοι στη συντριπτική τους πλειοψηφία αποτελούν ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εκπαίδευσης και εργασιακής εξειδίκευσης, ενώ αριθμητικά αντιστοιχούν –κατά προσέγγιση- στο 50% του συνόλου των εργαζομένων.
Κατά συνέπεια, οι ήδη παρεχόμενες υπηρεσίες είναι καταδικασμένες να υποβαθμιστούν, ενώ οι καινοτόμες δράσεις ουσιαστικά ακυρώνονται καθώς οι ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες θα αναγκαστούν να επιστρέψουν στο θλιβερό παρελθόν της έλλειψης υποδομών, ειδικευμένου προσωπικού, ελλιπούς ωραρίου λειτουργίας και ανυπαρξίας ηλεκτρονικών υπηρεσιών.
Οι συμβασιούχοι εργαζόμενοι στις ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες δραστηριοποιήθηκαν άμεσα από το Μάιο του 2008 ως προς τη δημοσιοποίηση των προβλημάτων που θα επιφέρει η διακοπή της χρηματοδότησης των παραπάνω δράσεων. Συστάθηκαν ομάδες εργασίας με αντικείμενο την ενημέρωση των Κοινοβουλευτικών Εκπροσώπων, Διευθυντών των Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, Συνδέσμου Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών (ΣΕΑΒ), μελών ΔΕΠ, Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων και Επιστημόνων της Πληροφόρησης (ΕΕΒΕΠ), μελών της ευρύτερης ακαδημαϊκής κοινότητας και εκπροσώπους των ΜΜΕ.
Σε ανταπόκριση των δίκαιων αιτημάτων, κατατέθηκαν 23 συνολικά ερωτήσεις τόσο στο Εθνικό Κοινοβούλιο, όσο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.Αναλυτικότερα, αναφέρουμε τους βουλευτές:- Βουλή των Ελλήνων : Μ. Μπόλαρης 21/3/2008 (ΠΑΣΟΚ), Γ. Δραγασάκης, Π. Κοροβέσης 31/3/2008 (ΣΥΡΙΖΑ), Μ. Ανδρουλάκης 3/4/2008 (ΠΑΣΟΚ), Χ. Καστανίδης 11/4/2008 (ΠΑΣΟΚ), Φ. Σαχινίδης, Θ. Πάγκαλος 6/5/2008 (ΠΑΣΟΚ), Κ. Αβαλιώτης 7/5/2008, Ε. Μελά, Κ. Αλυσανδράκης, Γ. Ζιώγας, Κ. Καζάκος, Λ.Κανέλλη, Γ. Πρωτούλης 16/5/2008 (ΚΚΕ), Γ. Σκουλάς 22/5/200/ (ΠΑΣΟΚ), Χ. Χάιδος 29/5/2008 (ΠΑΣΟΚ), Μ. Σκουλάκης 29/5/2008 (ΠΑΣΟΚ), Γ. Δραγασάκης, Π. Κοροβέσης, Τ. Κουράκης 31/5/2008 (ΣΥΡΙΖΑ), Σ. Μερεντίτη 12/6/2008 (ΠΑΣΟΚ), Γ. Μαγκριώτης 13/6/2008 (ΠΑΣΟΚ), Α. Κακλαμάνης 17/6/2008 (ΠΑΣΟΚ), Σ. Κουτμερίδης 25/6/2008 (ΠΑΣΟΚ), Δ. Παπαδημούλης 2/7/2008 (ΣΥΡΙΖΑ), Β. Κεκέρογλου 14/7/2008 (ΠΑΣΟΚ), Γ. Σκουλάς 23/9/2008 (ΠΑΣΟΚ), Ν. Αλευράς 29/9/2008 (ΠΑΣΟΚ), Ε. Μελά, Κ. Καζάκος, Λ. Κανέλλη, Γ. Πρωτούλης, Γ. Γκιώκας, Δ. Μανωλάκου 24/10/2008 (ΚΚΕ), Α. Διαμαντοπούλου, Μ. Παντούλας, Θ. Δραγώνα, Δ. Βαρβαρίγος, Χ. Αηδόνης, Ν. Αλευράς, Μ. Αποστολάκη, Μ. Δαμανάκη, Π. Ευθυμίου, Κ. Καρτάλης, Γ. Λιάνης, Δ. Λιντζέρης, Μ. Μπόλαρης, Ι. Ραγκούσης, Σ. Ράπτη, Σ. Σακοράφα, Β. Τόγιας 23/2/2009 (ΠΑΣΟΚ), Σπ.-Α. Γεωργιάδης, Αθ. Πλεύρης 20/3/2009 (ΛΑΟΣ)- Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο : Δημήτρης Παπαδημούλης 2-7-2008 (ΣΥΡΙΖΑ)
Παράλληλα, με πρωτοβουλία του ΣΕΑΒ, αναρτήθηκαν σε όλες τις ιστοσελίδες των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών κείμενα και ψηφίσματα για την ενημέρωση της ευρύτερης ακαδημαϊκής κοινότητας. Η Μονάδα Ολικής Ποιότητας Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών προχώρησε σε επίσημη καταμέτρηση των συμβασιούχων στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες.
Οι πρυτανικές αρχές των Πανεπιστημίων Αριστοτελείου Θεσσαλονίκης, Πατρών, ,Αιγαίου, Πολυτεχνείου Κρήτης και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών προχώρησαν σε ανακοινώσεις και υπομνήματα προς το ΥΠΕΠΘ.
Οι Διευθυντές και Επιστημονικοί Υπεύθυνοι των Βιβλιοθηκών, με κύριους εκφραστές τους Γιώργο Ζάχο (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), Ντίνα Κακκάλη (Πάντειο Πανεπιστήμιο), Νίκη Ζαχιώτη (Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών), δραστηριοποιήθηκαν ως προς την ένταξη των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών σε προγράμματα του ΕΣΠΑ 2007-2013.
Οι φοιτητικοί σύλλογοι, οι μόνιμοι, αορίστου χρόνου (ΙΔΑΧ) και συμβασιούχοι εργαζόμενοι στις βιβλιοθήκες, ενέτειναν την αντίδρασή τους συμμετέχοντας σε στάσεις και απεργίες, συμβολικές καταλήψεις βιβλιοθηκών, συνεντεύξεις τύπου και πορείες.
Παράλληλα, υπήρξε δημοσιοποίηση του θέματος μέσω διαδικτύου και κόμβων όπως το (http://symvasiouxoi-lib.blogspot.com/).
Παρά τις δράσεις που αναπτύχθηκαν για τα δίκαια και αυτονόητα αιτήματά των εργαζομένων για βιώσιμες και καινοτόμες ελληνικές ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες με εξειδικευμένο προσωπικό, το ΥΠΕΠΘ 10 μήνες μετά δεν έχει δεσμευτεί ούτε για την συνέχιση της χρηματοδότησης των βιβλιοθηκών, ούτε για την παραμονή των συμβασιούχων που εργάζονται σε αυτές.
Οι συμβασιούχοι εργασίας και έργου οδηγούνται αναγκαστικά στην ανεργία, καθώς δεν προβλέπεται ούτε η συνέχιση της χρηματοδότησης, ούτε η μετατροπή των συμβάσεων τους σε συμβάσεις αορίστου χρόνου, εφόσον αποδεδειγμένα καλύπτουν πάγιες και διαρκείς ανάγκες των ιδρυμάτων στα οποία εργάζονται.
Στο ιστολόγιό μας θα βρείτε όλα τα σχετικά έγγραφα, αρχείο ερωτήσεων βουλευτών και υπομνημάτων που κατατεθήκαν κατά το διάστημα των τελευταίων 10 μηνών (Μάιος 2008 – Μάρτιος 2009), την αρθρογραφία σε ιστοσελίδες, ιστολόγια και τύπο για το θέμα, προκειμένου για την λεπτομερέστερη ενημέρωση σας.
Κλείνοντας, θα θέλαμε να ζητήσουμε και τη δική σας συμπαράσταση στο αγώνα μας, για περαιτέρω δημοσιοποίηση των δίκαιων αιτημάτων μας.Για οποιαδήποτε επιπλέον πληροφορία, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.

Μετά τιμής

Ομάδα Τύπου

Σύλλογος Συμβασιούχων Εργαζόμενων στις Ακαδημαϊκές Βιβλιοθήκες

Δεν αντέδρασα

- Είδα να προσπαθούν να με νουθετήσουν για την τάξη και δεν αντέδρασα

- Είδα να αποπειρώνται τη δολοφονία μιας Βουλγάρας καθαρίστριας και δεν αντέδρασα

- Είδα τα δάση να καίγονται για μέρες και δεν αντέδρασα

- Είδα τους δικαστές να λαδώνονται και δεν αντέδρασα

- Είδα δοσοληψίες και ανταλλαγές δημοσιογράφων και πολιτικών και δεν αντέδρασα

- Είδα καλόγερους να αγοράζουν και να πουλούν και δεν αντέδρασα

- Είδα τους μπάτσους να σκοτώνουν ένα παιδί και δεν αντέδρασα

- Είδα τους εργολάβους να κυβερνούν και δεν αντέδρασα

- Είδα την εργασία να γίνεται απασχόληση και δεν αντέδρασα

- Είδα ναζί να χτυπούν μετανάστες και δεν αντέδρασα

- Είδα συνδικαλιστές να υποχωρούν και δεν αντέδρασα

- Είδα νοσοκομεία χωρίς γιατρούς και δεν αντέδρασα

- Είδα τράπεζες να κοστολογούν τα όνειρά μου και δεν αντέδρασα

- Είδα κτίρια να καταρρεουν σαν τραπουλόχαρτα και δεν αντέδρασα

- Είδα πάρκα να γίνονται πάρκινγκ και δεν αντέδρασα

- Είδα την επαρχία να ερημώνει και δεν αντέδρασα

- Είδα πρεζάκια στη φυλακή και εμπόρους έξω από αυτήν και δεν αντέδρασα

- Είδα λάβαρα ορθοδοξίας να σηκώνονται και δεν αντέδρασα

- Είδα λάβαρα ιδεών να πέφτουν και δεν αντέδρασα

- Είδα κράτη να δολοφονούν και δεν αντέδρασα

- Είδα τον πλανήτη μου να χάνεται - μαντέψτε: και δεν αντέδρασα

- Είδα συντρόφους να διαφωνούν και δεν αντέδρασα

- Είδα αντιπάλους να ομογνωμούν και δεν αντέδρασα

Είδα εμένα να απορώ που δεν αντέδρασα, και δεν αντέδρασα

Δεν ξέρω πότε θα αντιδράσω. Όμως αυτό το τελευταίο με πονάει. Η ζωή μου δεν είναι θέαμα και εγώ ο θεατής της. Ίσως αυτή η απορία πρέπει να λυθεί:

Γιατί δεν αντέδρασα;

Οι βιβλιοθήκες και οι κάβοι του πνεύματος

Δεν ξέρω αν για τους περισσότερους το βιβλίο είναι "υπερωκεάνιο που τραγουδά και πλέχει", σε μένα περισσότερο λειτουργεί ως κάβος: με δένει για ένα διάστημα σε ένα λιμάνι, δίνει και παίρνει επιβάτισσες σκέψεις και εμπειρίες και ύστερα φεύγω και συνεχίζω το ταξίδι μου. Στη βιβλιοθήκη λειτουργώ λοιπόν ως ελεγκτής της ενάλιας αυτής κυκλοφορίας δένοντας βιβλία και επιβάτες. Αυτή τη δουλειά την κάνω από το 1999. Και επιμένω να την αγαπώ, παρά την "ελαστική" εργασιακή σχέση μου μαζί της τόσα χρόνια και τις βιοτικές μου ανάγκες που καλύπτονται επισφαλώς, παρά τα προβλήματα και τις απογοητεύσεις, παρά την αδύναμη βαρύτητα που έχει στα πράγματα της ελληνικής κοινωνίας.

Γι' αυτό το πείσμα επικαλούμαι 10 λόγους:

1) Μ' αρέσει η μυρωδιά των βιβλίων. Είχα μάλιστα κάποτε σχεδιάσει την εκπαίδευση της όσφρησής μου ν' αναγνωρίζει τη δεκαετία έκδοσης ενός βιβλίου από τη μυρωδιά του.

2) Μ' αρέσει η αξιοπρεπής μοναξιά και το πείσμα του βιβλίου να υπερασπίζεται με την ίδια την ύπαρξή του τη δική του αλήθεια και να τη διαθέτει στην πιθανή θέληση του οποιουδήποτε να τη δεχτεί ή να την αμφισβητήσει.

3) Η βιβλιοθήκη αναγκαστικά συνδιαλέγεται με τα ανήσυχα μυαλά της κοινωνίας μας, που αναζητούν σ' αυτήν όχι σαμπουάν, αλλά ιδέες.

4) Μ' αρέσει η μάταιη προσπάθεια της οργάνωσης της γνώσης, που δεν προσπαθεί να καλουπώσει, αλλά να ανοίξει πόρτες για την καλύτερη δυνατή πρόσβαση σε αυτήν.

5) Μπορώ να κομπάζω πως προσφέρω μια από τις λίγες υπηρεσίες χωρίς κόστος για τους... πελάτες μου.

6) Η βιβλιοθηκονομία είναι η δημοκρατία του πνεύματος χωρίς μεσάζοντες.

7) Γνωρίζω βιβλία, που όπως οι άνθρωποι είναι φλύαρα, ολιγόλογα και σιωπηλά, φιλόδοξα, σεμνά και πρόστυχα, επαναστατικά, συμβιβασμένα και αντιδραστικά, λυρικά, ονειρικά και τεχνοκρατικά, μικρά και μεγάλα...

8) Πελάτες μου αντίστοιχα είναι όλοι με τα παραπάνω γνωρίσματα, μορφωμένοι ή όχι, γνωστοί και άγνωστοι, ... εργάτες, αγρότες και πανεπιστημιακοί. Ιδιαίτερα τους τελευταίους τους χαίρομαι όταν υποκλίνονται στα βιβλία και όχι στην αυθεντία της θέσης τους.

9) Οι βιβλιοθήκες και το προϊόν τους είναι κατά βάση επαναστατικές δομές: αρνούνται τις αυθεντίες, όσο και αν τις περιέχουν και αποτυπώνουν την πάλη του πνεύματος.

10) Πληρώνομαι τον κόπο μου με ένα γλυκύτατο "ευχαριστώ".

Οι σημασίες της νύχτας

Ποτέ δεν μ' ενοχλούσε η νύχτα - ούτε όταν με φόβιζε. Από τους ήχους της τα παιδικά καλοκαίρια ως τους χειμώνες της εφηβείας με φεγγάρι όλα έμοιαζαν οικεία και αυθύπαρκτα. Το πρόβλημα τώρα είναι ότι η νύχτα έγινε πέρασμα. Στριμώχνονται σ' αυτήν πολλά άσχετα πράγματα- καλή ώρα αυτή εδώ η γραφή. Διεκπεραιώνονται εκκρεμότητες της μέρας. Μοιάζουν όλα θεατρικά τοποθετημένα: οι ήχοι, οι θέσεις, οι απουσίες.

Θέλω να πω: μου λείπουν οι νύχτες. Εξάλλου και τη μέρα μου λείπει το φως, όμως αυτό είναι άλλη συζήτηση. Αλλά το πρόβλημα είναι κάπου εκεί: η νύχτα έγινε απορροφητήρας ή σιφώνι, μαζεύει ό,τι περίσσεψε, ό,τι χρησιμοποιήθηκε. Και ύστερα έρχονται τα όνειρα σαν μετανάστες σ' αναζήτηση φιλόξενης πατρίδας. Γίνεται η νύχτα το καταφύγιο. Κι αν η κατάσταση σώζεται ακόμη, καθώς ο μονοσήμαντος αρχικά ρόλος της με τα χρόνια αποκτά πολλές σημασίες, φοβάμαι μην κινδυνέψει ακριβώς γι' αυτό το λόγο να γίνει ασήμαντος.

Ένας στρατός βιβλία

- Προσοχή!
Το να αναφέρεσαι σε βιβλιοθήκες στον ελληνικό στρατό είναι σαν να μιλάς για καμήλες στους πάγους της Αρκτικής. Ή κάπως έτσι, αφού η χώρα μου είναι πάντα η επιβεβαίωση των εξαιρέσεων. Θα ήταν εξάλλου τελείως άτοπο ν' αναζητάς κάτι τέτοιο, όταν δεν το βρίσκεις ως καθεστώς σε άλλους, πιο ευδόκιμους χώρους εκπαίδευσης, διοίκησης ή πολιτισμού. Ακόμη και εκπρόσωπος του "επιστημονικού" σωματείου των βιβλιοθηκονόμων (ΕΕΒΕΠ) είχε υποστηρίξει πριν από 4 χρόνια σε ημερίδα για τις σχολικές βιβλιοθήκες, ότι ο ρόλος των βιβλιοθηκονόμων σ' αυτές θα μπορούσε να είναι "συντονιστικός" και ότι δεν είναι απαραίτητοι για τη λειτουργία τους! Σχεδόν ποτέ δεν διεκδίκησε πεισματικά αυτός ο χώρος το δικαίωμα και την υποχρέωσή του να προσφέρει τις υπηρεσίες του μέσα από ένα πλήρες δίκτυο βιβλιοθηκών στους χώρους της κοινωνικής μας δράσης. Ας είναι.

Ένας τέτοιος χώρος παρόλα αυτά θα μπορούσε να είναι το δίκτυο των στρατοπέδων ιδιαίτερα δε της παραμεθορίου και των νησιών. Οι βιβλιοθήκες εκεί θα είχαν αυξημένο ρόλο, όχι μόνο στην ψυχαγωγία των στρατευμένων και των στρατιωτικών, αλλά θα μπορούσε να υποστηρίξει ακόμη και αυτή την υποτιθέμενη στρατιωτική τους εκπαίδευση. Αντίστροφα τόσο το κόστος δημιουργίας αλλά και συντήρησης θα ήταν σαφώς μειωμένο για τους γνωστούς λόγους...

Στρατιωτικές βιβλιοθήκες - ο θεός να τις κάνει - υπάρχουν σε στρατιωτικές σχολές, νομίζω και στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Υπάρχουν δε και σε κάποια κέντρα εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων, αλλά και κάποιες εθνοπατριωτικές συλλογές σε διάφορες μονάδες. Η καλλιέργεια του πνεύματος και των ιδεών δεν νομίζω βέβαια πως συναντήθηκε ποτέ με το στρατιωτικό κατεστημένο, αλλά αυτός ο νεκρός χρόνος θητείας, έμμισθης ή υποχρεωτικής, σίγουρα θα χωρούσε μια τέτοια προσφορά.

Ημιανάπαυση!

Πριν από χρόνια το Κέντρο που "παρουσιάστηκα" διέθετε μια μεγάλη βιβλιοθήκη. Το γεγονός με εντυπωσίασε τόσο, ώστε παρά την ψυχολογία του ιχθύος... να ζητήσω να προσφέρω κάτι από τις γνώσεις μου για τη λειτουργία και τον εμπλουτισμό της. Η πρότασή μου έτυχε ευήκοον ους από τον αρμόδιο ταγματάρχη. Κλήθηκα να αγοράσω με 100.000 δρχ. (τότε) όσο περισσότερα βιβλία μπορούσα (θα έπαιρνα και "διήμερη" για να πάω να τα πάρω). Πριν φύγω μου επισημάνθηκε χαρακτηριστικά:

"- ξέρεις Κατσαμάκη παιδί μου... θα πρέπει να είσαι προσεκτικός...

- μάλιστα

- καταλαβαίνεις...

- ...

- τα βιβλία που θα διαλέξεις θα πρέπει... δεν θα πρέπει να είναι...

- μάλιστα;

- ... ξέρεις... [η φωνή χαμηλώνει]... κομμουνιστικά..."

Δεν θα είχα σκεφτεί κάτι τέτοιο, όμως ο κίνδυνος με ενέπνευσε. Πήγα στην Εστία, διάλεξα ελληνική και ξένη λογοτεχνία και έφυγα με τις σακκούλες φορτωμένες βιβλία για εμάς τα ψάρια. Με αμφότερους ευχαριστημένους τα βιβλία βρήκαν τη θέση τους στη βιβλιοθήκη. Στο "Ν" υπήρχαν κάποια βιβλία του Αζίζ Νεσίν, στο "Χ" του Ναζίμ Χικμέτ, στο "Π" του Ορχάν Παμούκ, στο "Κ" του Γιασάρ Κεμάλ! Ίσως να μην ήμουν και πολύ καλό παιδί ή να πρόδωσα την εμπιστοσύνη του αξιωματικού. Όμως δεν μπορώ να μην χαμογελάσω στην ιδέα παρουσίας Τούρκων, αριστερών και μη, συγγραφέων σε μια βιβλιοθήκη ελληνικού στρατοπέδου. Ίσως κάποιος "πηγμένος" ψάρακλας να χαμογελάσει το ίδιο αν μπει ποτέ εκεί και τα βρει.

Ανάπαυση!

Η ποίηση της ποίησης

Η ποίηση και βέβαια δεν γιορτάζεται. Διαβάζεται στη μοναξιά της νύχτας ή του έρωτα. Ίσως να ευχόμουν να είναι η θρησκεία του αύριο. Ομως ξέρω τι κάνουν οι θρησκείες. Οπότε η ποίηση και οι ποιητές της ας παραδίδονται σ' εμάς ανυπεράσπιστοι. Και αυτή να είναι η ευχή της παγκόσμιας μέρας της...

"... Και το ποίημα είναι

το σκαμνί που θα κάθομαι πάνω του

στο βουνό - με τον ήλιο απέναντι

όσο θα γίνεται τούτος ο κόσμος"

Η μορφή και το ποίημα/Νικηφόρος Βρεττάκος

"...Άλλωστε, τι

θαρρείς πως στο βάθος είναι η ποίηση; Είναι η γύρη

των πραγμάτων του σύμπαντος..."

Ο κόσμος κ' η ποίηση/Νικηφόρος Βρεττάκος

"...Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις

Να μην τις παίρνει ο άνεμος"

Ποιητική/Μανόλης Αναγνωστάκης

"...(Γιατί η ποίηση δεν είναι ο τρόπος να μιλήσουμε

αλλά ο καλύτερος τοίχος να κρύψουμε το πρόσω-

πό μας.)"

Εκεί/Μανόλης Αναγνωστάκης

"... ώσπου η σελήνη έγερνε πάνω στο λόφο, αιμόφυρτη

- σαν τον ποιητή πάνω σ' αυτό το πεπαλαιωμένο αλφάβητο"

Οικογενειακή συνάθροιση/Τάσος Λειβαδίτης

"... Και μόνον η ποίηση δεν

είναι το ταξίδι

αλλά ο πικρός γυρισμός"

Τα χειρόγραφα του φθινοπώρου/ Τάσος Λειβαδίτης

"Τον πρώτο λόγο δεν τον είχε πάντα η
ποίηση. Τον τελευταίο πάντα"

Μονόχορδα/Γιάννης Ρίτσος

"Οι ποιητές, μετά το ποίημα,
(όπως μετά την πυρκαϊά, οι πυροσβέστες)

βγάζουν τα κράνη τους"

3 Χ ΙΙΙ Τρίστιχα/Γιάννης Ρίτσος

"Πάντα τον φανταζόμουν να γράφει τα ποιήματα ισοζυγιάζοντας τη γλώσσα της συνείδησης με τη συνείδηση της γλώσσας του"

Η ποίηση της ποίησης/ Τάκης Σινόπουλος

΄"Λίγο καιρό μετά από τη γραφή, το ποίημα που είχε φτιάξει με τη θάλασσα, ήταν γεμάτο βρώμικα νερά και πεθαμένα ψάρια"

Ο χάρτης: β΄/Τάκης Σινόπουλος

Σήμερα, η προσωπική κατάθεση για την παγκόσμια ημέρα της ποίησης (21 Μαρτίου). Αύριο θα μιλήσουν για την ποίηση οι αγαπημένοι ποιητές...

Μαξιλάρια

XIII

Η ποίηση το βράδυ γυμνή
ξαπλώνει στο πλάι σου
απλώνει τα χέρια
οι λέξεις μπλέκουν στα μαλλιά σου
κι όταν σβήσει το φως
δίνει ρυθμό στ’ αστέρια
αφήνοντας
μισοτελειωμένο το ποίημα

θα μπορούσε να είναι κι αυτό
- η ποίηση:
ένας ηδονικός αναστεναγμός
που αναβάλλει το ποίημα

XIV

Ποίηση είναι να μικραίνεις τον κόσμο
ίσα με μια ελάχιστη στιγμή,
σχεδόν αόρατη διά γυμνού οφθαλμού
και ύστερα
να φλυαρείς γι’ αυτή μια ολόκληρη ζωή

Μάνος Χατζιδάκις: ο μελωδός των ονείρων

Διάβαζα χθες ξανά τις "Ανοιχτές επιστολές στο Μάνο Χατζιδάκι" (εκδ. Μπάστας, 1996) κάνοντας μια στάση στην καθημερινότητα, από αυτές τις αναγκαίες για επαναπροσδιορισμό. Με συνέλαβε στα διάφορα που διάβασα μια φράση που τον χαρακτήριζε ως "μελωδό των ονείρων".

Ο Μάνος Χατζιδάκις είναι και για μένα ακριβώς αυτό, μάλιστα με έναν ιδιότυπο τρόπο. Ως μελωδός των ονείρων μας είναι ευπρόσδεκτος και αγαπημένος επισκέπτης των μοίχειων της ψυχής μας με έναν τρόπο που αμείλικτα τρυπάει τα τείχη του χρόνου.

Δεν τον είχα γνωρίσει, όσο κι αν το ήθελα. Ή μάλλον τον είχα γνωρίσει με έναν παράξενο τρόπο το βράδυ μετά το θάνατό του. Ήταν, λέει, μία γιορτή σε ένα σπίτι και ήταν κι αυτός εκεί. Γύρω του όλοι μιλούσαν και γελούσαν. Τον πλησίασα και θαρραλέα του είπα πως θα μου λείψει και πως πολύ λυπήθηκα που δεν θα τον γνωρίσω τώρα που πέθανε. Το φωτεινό του πρόσωπο γέλασε. Και αρχίσαμε να μιλάμε εγκάρδια για "ώρες". Το πρωί με βρήκε με μια παράδοξη ευεξία, σχεδόν ανακούφιση, για τη γνωριμία μας και τη συζήτησή μας.

Αυτές τις μέρες γράφονται πολλά. Δεν είχα πρόβλημα και εγώ να διαλέξω κάτι δικό του να πω. Στο CD "Μάνος Χατζιδάκις: 2000 Μ.Χ." υπάρχει ένα τραγούδι του του 1977, ως απάντηση στον Επίλογο της "Οδού Ονείρων" (1962), με τον τίτλο "Παίδες". Μοιάζει με αποχαιρετισμό. Σας το χαρίζω. Ο λόγος του ας ηχήσει ως μελωδία των ονείρων σας...

" Παίδες, πριν 15 χρόνια με μιαν άλλη μουσική, σας είχα πει πως θα ξαγρυπνώ έξω απ'τα σπίτια σας για να μαζεύω τα όνειρά σας. Τώρα κουράστηκα.

Εσείς είτε ονειρεύεστε, είτε όχι, μπορείτε και ζείτε χωρίς εμένα. Δεν ανήκω ούτε στη ζωή σας ούτε στα όνειρά σας. Ακόμη κουράστηκα να πλέκω μουσικές απ' την επιθυμία των σωμάτων σας.

Προτιμώ να φύγω μακριά σας για πάντα. Ίσως συναντηθώ με μερικούς σοφούς που δεν τους ένοιωσα όταν κι εγώ ήμουν νέος.

Γεια σας παίδες, γεια σας."

Η Δημοτική Αγορά της Κυψέλης και το μελίσσι της

Ακόμη και αν ο χρόνος αλλοιώνει τη σχέση μας με τα γεγονότα ή τους ανθρώπους, η πόλη λειτουργεί πάντα σαν σήμανση για ό,τι ζήσαμε και ζούμε. Οδόσημα της κοινωνικής μας ζωής είναι η συλλογική μας μνήμη και οι κοινές εμπειρίες μέσα σε αυτήν.

Μήπως κάπως έτσι δεν λειτουργούν οι "τρελοί των πόλεων"; Ποιος δεν θυμάται αυτές τις ιδιαίτερες φιγούρες που αλώνιζαν τους δρόμους τους πότε μαζεύοντας σκουπίδια ή ελεημοσύνη, πότε τάζοντας στις εκλογές "λαγούς με πετραχήλια"; Οι ιστορίες τους, συνήθως απότοκα ερωτικής απογοήτευσης, αναπαράγονταν από στόμα σε στόμα, γίνονταν μύθος και συνδετικός κρίκος ενός χώρου και μιας εποχής. Είναι έλλειμμα ότι δεν έχει γίνει μια συνολική δουλειά καταγραφής αυτών των ιστοριών, καθότι οι ανέστιες φιγούρες των τρελών είναι που ορίζουν ποικιλότροπα τα χαρακτηριστικά της ζωής μας μέσα στην πόλη.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ, οι δεσμοί μας αυτοί και όλοι οι άλλοι χάνονται, τσακίζονται, εκπνέουν ξαπλωμένοι στους καναπέδες μπροστά στην τηλεόραση. Ο ρόγχος τους είναι ο φόβος και η ιδιώτευση.

Όμως και σήμερα υπάρχουν ευκαιρίες ν' αποκτούμε αυτή την αίσθηση της συλλογικότητας. Ίσως δε, επειδή ως γεγονότα και στάση ζωής είναι σαφώς συνειδητές και πεισματικές, να έχουν μια αυξημένη σημασία και να επιφορτίζονται έναν δυσβάσταχτο ρόλο.

Για παράδειγμα, οι καταλήψεις χώρων, η οργάνωση πολιτών για την υπεράσπιση του χαρακτήρα τους. Είναι καταπληκτική η σύνθεση των υπερσπιστών του Πάρκου της Πατησίων: δίπλα στα παιδιά της Κατάληψης κυρίες της Kυψέλης και τοπικά στελέχη/μέλη της Αριστεράς. ´H είναι μοναδική η συμμετοχή στη δεντροφύτευση του οικοπέδου του ΤΕΕ στα Εξάρχεια.

Προχθές, χθες και σήμερα γιορτάζονται στην Κυψέλη τα δύο χρόνια της κατάληψης της Δημοτικής Αγοράς. Ενός χώρου δυναμικού και παρεμβατικού, που με πείσμα και μεράκι δίνει την ευκαιρία στην πυκνή και πολυπολιτισμική Κυψέλη να ανασάνει το οξυγόνο της ίδιας της φυσιογνωμίας της, να δημιουργήσει κοινωνικά γεγονότα και κοινωνικούς δεσμούς. Δεν σας λέω άλλα, ψάξτε να τα βρείτε - η αναζήτηση είναι μέρος της διαδρομής. Μονάχα αυτό... το σχετικό: Υπάρχει και δανειστική βιβλιοθήκη.

Οι συναυλίες του Σαββάτου ήταν υπέροχες, ο κόσμος ζεστός και αυτή η αίσθηση της ανταρσίας τόσο ελπιδοφόρα για τις αντοχές και τα αντανακλαστικά αυτής της πόλης.

Αγαπώ αυτή την πόλη και τους ανθρώπους της. Όχι όλους. Αυτούς που αντιστέκονται. Και ευτυχώς είναι αρκετοί. Και γίνονται ολοένα περισσότεροι.

Ένα παραμύθι για κοτσύφια

Επειδή με τις εμμονές μας πρέπει να είμαστε πολύ τρυφεροί:

Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένας κότσυφας που τον λέγαν Σταύρο.
Απέκτησε φωλιά και κοτσυφόπουλα και τόσο περήφανος αισθάνθηκε
που βγήκε και κάθονταν στο κλαδί καμαρωτός καμαρωτός!
Από μακριά έρχονται όλα τα πουλιά του δάσους:
μπεκάτσες,τσίχλες,αηδόνια,τσαλαπετεινοί και παγώνια.
Από μακριά τον χαιρετάνε και από κοντά του λένε:
- "γεια σου, Σταύρο!"
- "δεν με λένε Σταύρο! μον' με λένε Σταύρο και κυρ Σταύρο και αφέντη τσουτσουλομύτη!"

αλλάζει όμως ο καιρός ... να βροχές! να χαλάζια! να κεραυνοί!
πάει η φωλιά! παν' τα κοτσυφόπουλα! παν' όλα ...
βγήκε και κάθονταν στο κλαδί μονάχος....
Και από μακριά έρχονται όλα τα πουλιά του δάσους:
μπεκάτσες,τσίχλες,αηδόνια,τσαλαπετεινοί και παγώνια.
Από μακριά τον χαιρετάνε και από κοντά του λένε:
- "γεια σου Σταύρο και κυρ Σταύρο και αφέντη τσουτσουλομύτη!"
- "δεν με λένε Σταύρο και κυρ Σταύρο και αφέντη τσουτσουλομύτη...
μόνο Σταύρο με λένε ... μόνο Σταύρο..."

Το βιβλίο και ο χρόνος

"Το βιβλίο είναι προέκταση της μνήμης και της φαντασίας του ανθρώπου".

Jorge Luis Borges

"Το ποίημα ποτέ δεν είναι παρόν. Είναι μονάχα παρελθόν και μέλλον. Ανάμνηση και προσμονή".

Τάκης Σινόπουλος

Αφορμή αποτελούν οι δύο αυτές φράσεις που συνάντησα χθες να γίνουν κάποιες σκέψεις. Όπως για παράδειγμα ότι το παρελθόν/αναμνήσεις και το μέλλον/ελπίδα γονιμοποιούν το παρόν μας. Ή ότι τόσο το βιβλίο, όσο και το περιεχόμενό του διαλέγονται με το χρόνο. Οι βιβλιοθήκες αν και υποστηρίζουν επακριβώς αυτή τη σχέση, υπόκεινται σαφώς στη ρυθμιστική δυναμική του χρόνου.

Τα βιβλία συνωστίζονται στις βιβλιοθήκες φορτωμένα αναμνήσεις και ελπίδες. Αναπόφευκτα το περιεχόμενό τους διατρέχεται από τη χρονική παράμετρο. Ωστόσο φέρουν και εξωτερικά χαρακτηριστικά χρονικής ταυτότητας: τη φθορά, τη σκόνη, τη μυρωδιά τους. Τη δηλωμένη ή μη ελπίδα των δημιουργών τους να αντέξουν στο χρόνο, να ενταχθούν στον κανόνα, να βιβλιογραφηθούν. Να κατακτήσουν την αθανασία μέσα από τη χρήση και την αναφορά σε αυτά. Επίσης ίχνη του χρόνου θα βρει κανείς στην αισθητική, τη γλώσσα, την τεχνολογία τους. Τις αφιερώσεις.

Δεν θα ήταν άδικο να θεωρήσουμε τις βιβλιοθήκες νεκροταφεία τέτοιων προσδοκιών υπέρβασης του χρόνου, ή πινακοθήκες της ματαιοδοξίας αυτής του πνεύματος. Είναι όμως τόσο δημοκρατικός αυτός ο κανόνας που φέρνει δίπλα σε ένα κείμενο του Σαίξπηρ ηλικίας 400 χρόνων ένα άλλο βιβλίο, άκοπο, με ιδιόχειρη αφιέρωση του συγγραφέα, παρθένο 50 χρόνια τώρα, αδιάβαστο. Καθότι και το δεύτερο πετυχαίνει να ζει περισσότερο από το δημιουργό του.

Θα τέλειωνε εδώ το θέμα αν δεν πίστευα πως τα βιβλία ζουν μέσα μας μονάχα, στις βιβλιοθήκες των αναμνήσεων και των προσδοκιών μας. Και με αυτή την έννοια διατρέχουν το χρόνο από τη μία άκρη του ως την άλλη, αλλά μόνο για όσο διαρκέσει η ζωή μας.

Δύο περιοδικά αφιερώνουν την ύλη τους στην Εξέγερση του Δεκεμβρίου

Δύο εξαιρετικά ενδιαφέροντα αφιερώματα φιλοξενούν τα περιοδικά "Νέα Εστία" και "Σύγχρονα Θέματα" για τα γεγονότα του Δεκεμβρίου. Ιδιαίτερη θέση στον προβληματισμό που διατυπώνεται έχουν η αμήχανη ερμηνεία της έντασης και τις βίας που χαρακτήρισε τις κινητοποιήσεις και ο ρόλος των νέων μέσων στην ενημέρωση και το συντονισμό των διαδηλωτών.

Καθώς "η Ελλάδα ταξιδεύει χρόνια ανάμεσα στους δολοφόνους" (Τ. Σινόπουλος) επιχειρείται μία προσέγγιση σε ό,τι έγινε 2 μήνες μετά και ποιος ξέρει πόσο καιρό πριν ξαναγίνει.

Σαν το κυπαρίσσι...

Όταν η Άνοιξη αρχίζει να εισβάλλει στην ψυχή σου κλονίζεται η αιχμηρή σου διάθεση και μια αβάσιμη, παράλογη αισιοδοξία ή εθελοτυφλία αρχίζει να καταλαμβάνει το χώρο.

Δεν έχω όρεξη λοιπόν την ουσιαστικά κατάργηση της "Βιβλιοθήκης" της Ελευθεροτυπίας να σχολιάσω (αυτό τον αριθμό τεύχους τι τον ήθελαν, αφού η καινούρια μορφή επουδενί αποτελεί συνέχεια του σημαντικού αυτού ένθετου). Επίσης δεν θέλω ούτε με το άρθρο για τις βιβλιοθήκες στους νέους μεταφρασμένους "New York Times" της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας να ασχοληθώ.

Θέλω μόνο συμβολικά να ανακτήσω την... αιχμηρότητά μου γράφοντας για τα κυπαρίσσια. Το κυπαρίσσι είναι από τα λατρεμένα δέντρα, με παρουσία σημαντική στη λαογραφία μας και την τέχνη, τα κεντήματα, τη γλώσσα, τη χαρακτική και την τυπογραφία, την ποίηση, το τραγούδι και τη φωτογραφία. Σε κήπους, δάση και νεκροταφεία, σε περιβόλια ως ανεμοφράχτης λειτουργεί σημειολογικά και ως ταυτότητα της Μεσογειακής γης και του πολιτισμού της. Η μυρωδιά του είναι το ελληνικό καλοκαίρι, τα κυπαρισσόμηλά του με τη φρακταλοειδή τους μορφή, εφαρμοσμένα μαθηματικά... Παληκάρια σαν τα κυπαρίσσια και η αναπόφευκτη κατάληξή μας στα κυπαρίσσια: χα, στη γλώσσα μας δηλαδή ο έρωτας και ο θάνατος.

Το όνομά τους τους το έδωσε ο Κυπάρισσος, εγγονός του Ηρακλή, ο οποίος σκότωσε κατά λάθος μια μέρα τον αγαπημένο του σύντροφο, ένα ελάφι. Ο ασίγαστος πόνος του προκάλεσε την ευαισθησία των θεών, που τον μετέτρεψαν σε δέντρο που "δακρύζει" αιώνια.

Έτσι λοιπόν και εμείς: ευθυτενείς, σαν προσευχή και σαν ανάμνηση, δακρύζουμε αιώνια. Ακόμη και όταν η Άνοιξη εισβάλλει μέσα μας.

Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας

Υπέροχος ο τίτλος του βιβλίου του Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ (Εκδ. Οδυσσέας, 4η εκδ., 2005). Βέβαια για ένα θέμα τραγικό, αλλά και πολιτικά και ιστορικά εξαιρετικά ενδιαφέρον, όπως είναι ο Ισπανικός Εμφύλιος και η ιστορία του αναρχικού κινήματος της Ισπανίας τις παραμονές του Μεγάλου Πολέμου.

Επικεντρωμένο στην ιδιαίτερη μορφή του αναρχικού επαναστάτη Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι, ενός ανθρώπου που "έζησε γι' αυτό που σκέφτηκε", και συγκροτημένο με ευφυή τρόπο από τις ψηφίδες των μαρτυριών αυτών που έζησαν και συμμετείχαν στα γεγονότα, το βιβλίο είναι θεωρώ εξαιρετικό παράδειγμα προσέγγισης μίας ιστορικής περιόδου και μίας ιστορικής μορφής

Σεβόμενος την αναρχική ηθική που αποκηρύττει την αποτίμηση των αγωνιστών της με μεσσιανικές ιδεοληψίες, σταματώ εδώ τις εντυπώσεις από το περιεχόμενο του βιβλίου, αν και μέσα από τα κείμενά του συγκεντρώνει κανείς πλούσια και κριτικά στοιχεία γι' αυτή τη μορφή του Ντουρούτι, που τον κάνουν αδιαμφισβήτητα ενδιαφέρουσα προσωπικότητα.

Ολοκληρώνοντάς την ανάγνωση του βιβλίου χθες, σε μία αναγνωστική πορεία που επιχειρεί να αντιληφθεί το διάλογο του ατόμου με την ιστορία της εποχής του - ζητούμενο και σύγχρονο, τις μέρες που ζούμε - παραθέτω δύο πολύ ενδιαφέροντα αποσπάσματα: το ένα, πολιτικό και το άλλο, σχεδόν ποιητικό.

Γράφει λοιπόν ο Λουί Λεκουάν:

"Μετά την ίδρυση της Ισπανικής Δημοκρατίας, ταξίδεψα στη Βαρκελώνη για να επισκεφτώ τους φίλους μου Ασκάσο, Ντουρούτι και Χοβέρ. Έφτασα την παραμονή της Πρωτομαγιάς. Οι κομμουνιστές είχαν οργανώσει εκδήλωση και είχαν πλημμυρίσει τους τοίχους της πόλης με αφίσες. Αντίθετα από την πλευρά της CNT-FAI τίποτα, ούτε ένα φέιγ-βολάν. Ήθελαν να χάσουν τις δυνατότητες για προπαγάνδα μια τέτοια μέρα; Ο Ντουρούτι με καθησύχασε: " Αντίθετα θα οργανώσουμε διαδήλωση... υπολογίζουμε σε εκατό χιλιάδες εθελοντές".... Και πράγματατι, οι αναρχικοί συγκέντρωσαν εκατό χιλιάδες κόσμο, ενώ οι κομμουνιστές 6-7 χιλιάδες"

Ακολουθεί μία ανώνυμη μαρτυρία. Ο Ντουρούτι έχει σκοτωθεί στη Μαδρίτη και επιτροπή αναρχικών επισκέφτεται τη Μόσχα:

"Στην παραμονή μας στη Μόσχα, επισκεφτήκαμε μερικούς εργάτες που έμεναν σε μία προλεταριακή γειτονιά της πόλης. Σε ένα μικρό ξύλινο σπίτι συναντήσαμε έναν εργάτη μετάλλου, που είχε πάρει μέρος στπυς αγώνες του 1918...Μας έγνεψε να πάμε σε μία γωνιά του δωματίου του και έβγαλε μέσα από ένα κομό ένα παλιό βιβλίο. ήταν μια κιτρινισμένη έκδοση των έργων του Κορολένκο. Στο βιβλίο είχε τοποθετήσει μερικά αποκόμματα εφημερίδων, μια φωτογραφία του Ντουρούτι... και ένα ρεπορτάζ με τη βιογραφία του... Γύρισε κι άλλο τα φύλλα του βιβλίου του και βρήκε ακόμα ένα απόκομμα. Το χαρτί ήταην ακόμη πιο παλιό. Αναγνωρίσαμε στη φωτογραφία τον παλιό αναρχικό ηγέτη Νέστορα Μαχνό..."

Από το πρώτο απόσπασμα κρατώ την πεποίθηση ότι η πίστη κινητοποιεί τους ανθρώπους και όχι η προπαγάνδα. Από το δεύτερο, πόσο μεγάλη τόλμη έχει ανάγκη η πίστη. Σκεφτείτε: ένας εργάτης (α), ένα "παράνομο" βιβλίο σε ένα αμείλικτα λογοκριτικό καθεστώς (β) και οι ένθετοι "μάρτυρες" της πίστης συν τω χρόνω (γ).

Οι Κορίνθιοι πολιτευτές είναι… για τα πανηγύρια.

Όπως ίσως δεν σας έχω πει, γεννήθηκα στην Κόρινθο, λίγο πριν έρθει στην Ελλάδα η Δημοκρατία. Εδώ και λίγο καιρό έχω μάθει πώς συνδέεται η Κόρινθος με την έκφραση «είμαστε για τα πανηγύρια». Τα πανηγύρια αυτά λοιπόν ξεκίνησαν από την Κόρινθο, πόλη εξαιρετικά πλούσια στην ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα. Η Κόρινθος έκανε κάθε χρόνο δύο πανηγύρια, που το καθένα τους διαρκούσε ενάμιση μήνα. Κόσμος από παντού ερχόταν να πουλήσει και να αγοράσει. Αλλά και αργότερα όταν στην Κόρινθο ήρθαν οι Φράγκοι, τα πανηγύρια συνέχιζαν να συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον του κόσμου. Όταν ρωτούσαν τους Έλληνες, οι οποίοι ξεκινούσαν κι εκείνοι από διαφορετικά σημεία, για πού ετοιμάζονταν να πάνε, απαντούσαν... «είμαστε για τα πανηγύρια». Η φράση έχει φθάσει έως τις μέρες μας να αναφέρεται σε εκείνους που δεν στέκουν καλά στα μυαλά τους. Είναι, λέμε, για τα πανηγύρια.

Το τριήμερο που μας πέρασε βρέθηκα, όπως χιλιάδες άλλοι, στα πάτρια εδάφη. Η τακτή επίσκεψη δεν είναι για όσους αλλού γεννήθηκαν και αλλού ζουν μονάχα μία έξοδος από την Πόλη, αλλά μια κάποια ιδιαίτερη επιστροφή. Αν και οι πόλεις λειτουργούν ως σκηνικά της ζωής μου δεν ήταν ποτέ ιδανικοί τόποι, αλλά ευκαιρίες αναμέτρησης με τις μνήμες και το χρόνο που κυλάει.

Παραφράζοντας τη γνωστή φράση θα πω πως «όπου επιστρέφω η Ελλάδα με πληγώνει», και εξηγούμαι. Σε μια συνήθως κοιμισμένη πολιτιστικά πόλη γίνονται χρόνια τώρα κάποιες ελάχιστες εκδηλώσεις που φέρνουν τους πολίτες κοντά, δίνοντας αυτή τη σπάνια αίσθηση του Κοινού μιας πολιτείας. Παλιότερα οι εκδηλώσεις αυτές ήταν «ενός ανδρός αρχή» (η χορωδία, το φεστιβάλ τζαζ). Όταν αυτός που τις διοργάνωνε σταματούσε τη δράση αυτή οι εκδηλώσεις έληγαν ή ατονούσαν. Μια ιδιωτική συλλογή ανάγκασε στη δημιουργία ενός λαογραφικού μουσείου (με μηδενική στη συνέχεια παρουσία στα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης), όπως η δωρεά ενός ζωγράφου ανάγκασε στη δημιουργία μίας πινακοθήκης. Φτάνουμε στο σήμερα, στα πολιτιστικά του καλοκαιριού και (στο θέμα μας) τις εκδηλώσεις τις Αποκριάς.

Θα αποφύγω να σχολιάσω το ύφος και το επίπεδο των εκδηλώσεων, αν και θεωρώ χυδαία εμπορικό και ευτελές το ποπ του Σαρμπέλ, γιατί για την οικονομία του λόγου υποδύομαι το ρόλο ενός θετικά διακείμενου στην όποια προσπάθεια παρατηρητή. Έγινε λοιπόν για δεύτερη χρονιά το καρναβάλι, με όλο το απίστευτο κέφι, το διονυσιακό πνεύμα και την έμπνευση των συμμετεχόντων. Πολύ ωραία. Επίσης στα Όνεια όρη, στην περιοχή της Ανάληψης έγιναν τα Κούλουμα. Ωραία και εδώ.

Φρόντισαν όμως να μάθουμε όλοι «ποιοι τα διοργάνωσαν», «ποιοι δούλεψαν γι’ αυτά», ο Δήμαρχος, ο αντιδήμαρχος, ο Πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος και δεν συμμαζεύεται. Στα κούλουμα προοίμιο του πανηγυριού ήταν οι λόγοι του Δήμαρχου, των βουλευτών, των πολιτευτών και επίσης δεν συμμαζεύεται. Φαίνεται πως είναι τιτάνια προσπάθεια ενός ανθρώπου η διοργάνωση μιας εκδήλωσης. Φαίνεται πως δεν είναι αυτονόητη αποστολή του Πνευματικού Κέντρου, δηλαδή των υπαλλήλων του, η προετοιμασία ενός πολιτιστικού γεγονότος. Φαίνεται πως χωρίς το συγκεκριμένο δήμαρχο, το συγκεκριμένο αντιδήμαρχο, πολιτευτή ή Πρόεδρο δεν θα γινόταν τίποτα. Φαίνεται πως καρναβαλιστές ήταν οι προαναφερόμενοι. Φαίνεται πως οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, με ή χωρίς εισαγωγικά, είναι πεδίο άσκησης μικροπολιτικής πολιτικάντικου τύπου που πιάνει τόπο. Είδες ο Δήμαρχος;

Βέβαια το φαινόμενο δεν είναι ατόφια κορινθιακό. Πριν από μερικούς μήνες ο Δήμαρχος του Ηρακλείου Αττικής, σε εκδήλωση προς τιμήν της Άλκης Ζέη καθυστέρησε να έρθει περίπου τρία τέταρτα και μιλούσε επί μία ώρα αναπτύσσοντας το πολιτιστικό έργο της Δημαρχίας του, ενώ το κοινό και η επίσημη καλεσμένη περίμεναν…Το ερώτημα που ξεφεύγει όμως είναι: Οι Κορίνθιοι πολιτευτές είναι (μόνο;) για τα πανηγύρια;

Γιόνα Παϊδούση (1917-2009)

Πρόσθεσα σήμερα στα authorities της βιβλιοθήκης χρονολογία θανάτου σε μια καταπληκτική Ελληνίδα που είχα την τιμή να γνωρίσω, η οποία πέθανε πριν από λίγες μέρες...

Καμιά φορά ο βιβλιοθηκάριος... "μόνο σταυρούς σε μνήματα καρφώνει", όπως λέει και ο ποιητής Μίλτος Σαχτούρης.

Η αμηχανία και ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος

Μ' αρέσει η αμηχανία των λημμάτων στις εγκυκλοπαίδειες όταν μιλούν για ποιητές. Το μοτίβο είναι: χρονολογίες ζωής και θανάτου, βραβεία (εφόσον υπάρχουν), δυο - τρεις συλλογές και ένας χαρακτηρισμός της ποίησής τους (λυρική, ερωτική, κρυπτική). Είναι σαν να μιλάει για ηδονή ένας ανέραστος, ή για την Αριστερά ένας ανένταχτος. Καθόλα ελεύθερος να το κάνει, αλλά ελλειπής.

Οι ποιητές θα πρέπει να παρουσιάζονται σε ένα "Νυχτολόγιο" ή να μην αναφέρονται καθόλου, καθότι δεν είναι γεγονότα, ούτε πρόσωπα, αλλά μνήμες και αγωνία. Με δυο άλλες κουβέντες οι ποιητές είναι η ποίησή τους, όπως η ποιήσή τους είμαστε εμείς.

Το πρόβλημα είναι πως σ'αυτό το σημείωμα ήθελα να γράψω για τον ποιητή Τάκη Σινόπουλο. Να πω ότι γεννήθηκε, πέθανε και ότι εκτός από γιατρός ήταν και ποιητής. Να πω πως τον ανακάλυψα πριν από 1,5 χρόνο καταγράφοντας τη συλλογή μιας δωρεάς και στάθηκα. Ότι τους δύο συλλογικούς τόμους των ποιημάτων του τους έχω στο κομοδίνο δίπλα μου από τότε και κάνω τακτικά σκασιαρχεία απ' τον ύπνο στις σελίδες τους. Θα μπορούσα να συνδέσω πάλι έναν τόπο με ένα πρόσωπο, καθώς το σπίτι του είναι κοντά στο δικό μου. Ή τέλος, να πω δυο κουβέντες και να παραθέσω αγαπημένους στίχους.

Δεν το μπορώ και μ' αρέσει αυτή η αμηχανία των λημμάτων μου. Γιατί μπορώ πιο θαρραλέα ν' ανασύρω απ' τα γραφτά μου το λόγο μου για ένα ποιητή:

Σκοτεινά
χωρίς επιβάτες νομίζω
ή έστω με σκιές επιβατών (όχι φαντάσματα)
- μάλλον έτσι θα είναι,
αφού ακούω το ψίθυρό τους
σαλπάρουν
ακριβώς τα μεσάνυχτα
τα πλοία «Τάσος Λειβαδίτης» και «Τάκης Σινόπουλος».

(στα όνειρά μου τα πλοία
-ευτυχώς-
δεν έχουν ονόματα Αγίων)

Το γυμνό παιδί και ο Ποιητής

Μια συγγένεια με την οικογένεια Βρεττάκου με είχε εξοικειώσει από τα πρώιμα παιδικά χρόνια με το όνομα του "Ποιητή" σε συνδυασμό με την παρουσία ποιημάτων του στα σχολικά μας βιβλία. Επίσης μία ιδιαίτερη αγάπη για τη λακωνική γη ένοιωθα πως με έδενε μαζί του, καθώς η Μάνη συνδέεται με τα παιδικά μου χρόνια και για εκείνον το "βουνό" (ο Ταΰγετος) είναι βασικό σύμβολο στο έργο του. Όπως και να είναι, και χωρίς φυσικά να υποστηρίζω ότι διάβαζα ποίηση στα 11 μου χρόνια, ήθελα από πιτσιρίκι να τον γνωρίσω, έχοντας μυθοποιήσει στο νου μου την εικόνα και την παρουσία ενός ποιητή. Για κάποιο λόγο που ποτέ δεν κατάλαβα τον φανταζόμουν νέο και όμορφο...

Η ευκαιρία δόθηκε όταν έγινε μία οικογενειακή εκδρομή στη Μάνη και περάσαμε να συναντήσουμε τους συγγενείς μας στην Πλούμιτσα, τόπο καταγωγής τους: εκεί η οικογένεια Βρεττάκου είχε τα πατρογονικά της, μια συστάδα σπιτιών, ένας χαλασμένος πύργος και μια εκκλησιά, στα οποία συναντιόνταν στις μεγάλες γιορτές όλοι μαζί. Ευθύς μόλις φτάσαμε ζήτησα να τον γνωρίσω και να του ζητήσω... αυτόγραφο... Έτσι και έγινε. Πήγαμε στο σπίτι του. Τον είδα, δεν ήταν νέος, ήταν όμως όμορφος με τα τρυφερά του μάτια, τη βαρειά μειλίχια φωνή του και τη ζεστή αγκαλιά. Α, και το υπέροχα οργωμένο από τα χρόνια και τους ανθρώπους πρόσωπο. Συζητήσαμε λίγο - ό,τι θα μπορούσαν δυο παιδιά να πουν με έναν ποιητή - και φύγαμε με τρόπαιο στα χέρια ένα βιβλίο του ("Το γυμνό παιδί") με αυτόγραφη αφιέρωση.

Τα χρόνια πέρασαν, ο ποιητής τιμήθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, στην οποία τώρα εργάζομαι, με το να γίνει μέλος της, και πέθανε τον Αύγουστο του 1991 - τυχαία πάλι βρισκόμασταν οικογενειακώς στη Μάνη. Τάφηκε δυστυχώς όχι στην Πλούμιτσα, αλλά στην Αθήνα. Ένα από τα ποιήματά του έχει γίνει για μένα από το 1996 "μήνυμα σε μπουκάλι" που αφήνω κάθε 16 του Νοέμβρη, στο πιο αγαπημένο μου πρόσωπο. Αφήνω και σε εσάς, στο δικτυακό μου μπουκάλι, αυτό το μήνυμα.

Η σημασία

Ο πόνος που εκφράζουμε δεν είναι παρά

η σημασία που δίνουμε στη ζωή,

επιμένοντας στην ουσία της.

Αν υπήρχε μια δύναμη να μας κρίνει,

θα μας χάιδευε πριν απ' τον ύπνο μας

τα μαλλιά, αναγνωρίζοντας πως

αγαπήσαμε το έργο της.

Η Άλκη Ζέη στη Λήμνο

Υπήρχε ένα κείμενο στο "Ανθολόγιο" με τίτλο "οι θλιμμένες Κυριακές και ο Ίκαρος" ταυτισμένο απόλυτα με την παιδική ψυχολογία των σχολικών μας χρόνων. Οι Κυριακές ήταν το τέλος της μικρής μας ελευθερίας. Παρόμοια αίσθηση δηλαδή με αυτή των φαντάρων στις κυριακάτικες εξόδους: ξένος σε ξένο τόπο αγοράζεις κάθε στιγμή ανέστια ξεγνοιασιά μάταια προσπαθώντας να αναβάλεις τον αναπόφευκτο επανεγκλεισμό.

Άνοιξη του 1998, θέατρο Μαρούλα στη Μύρινα της ανεμόεσσας Λήμνου, ψάρακλας φαντάρος εγώ και απέναντί μου η Άλκη Ζέη. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή... Από ένα καραβανά έμαθα ότι σε λίγες μέρες θα γίνει εκδήλωση στη Μύρινα προς τιμήν της συγγραφέα και συζήτηση μαζί της. "Χώθηκα" λοιπόν μ' αντάλλαγμα την κυριακάτικη έξοδο και ανακοίνωσα περιχαρής την τύχη μου στους άλλους, που μάλλον παραξενεμένοι μου αντιγύρισαν μια θανατηφόρα απορία: "ποια είναι αυτή;" (σαν το "Δημοσθένους λέξις" που μου είχε χαρακτηρίσει ένας άλλος στα Γιάννενα "τραγουδάρα του Σφακιανάκη"). Η μέρα έφτασε και βρέθηκα απέναντί της σε μια κατάμεστη αίθουσα. Ειπώθηκαν διάφορα, ο λόγος δόθηκε στο κοινό και σε μένα, όταν δειλά τον ζήτησα. Συγκινημένος της είπα για τα χρόνια που τη διάβαζα και ότι για πολλούς ανθρώπους τα βιβλία της αποτέλεσαν το σπόρο της ανάγνωσης. Έκλεισα λέγοντας πως ένας φαντάρος απόψε εξιατίας αυτής της συνάντησης θα μονολογήσει "ΕΥΠΟ" πριν κοιμηθεί. Φαίνεται πως τα λόγια μου προκάλεσαν συγκίνηση, γιατί αρκετοί με συνεχάρηκαν γι'αυτά που είπα, όταν τελείωσε η εκδήλωση. Την πλησίασα και της έδωσα ένα "Καπλάνι" για να γράψει μια αφιέρωση. "Έιναι για την κοπέλα μου την Κ. που είναι στην Αγγλία" της είπα.

Το βιβλίο έφυγε το ταξίδι του στην Εσπερία (ερωτική αποστολή λέγεται αυτό). Η Κ. τελείωσε την πρακτική της μετά από καιρό και γύρισε στην Ελλάδα. Είχε μείνει μόνο η πτυχιακή ανολοκλήρωτη για να πάρει το πτυχίο. Ο εποπτεύων καθηγητής της πρότεινε να πάρει και κάποιες συνεντεύξεις από συγγραφείς. Μια από αυτές θα μπορούσε να είναι "η φίλη του η Άλκη Ζέη"!!!

Φανταστείτε την έκπληξή μας όταν μάθαμε πως το σπίτι της είναι απέναντι από τα προσφυγικά στην Αλεξάνδρας. Το ραντεβού κλείστηκε και η συνέντευξη έγινε. Πριν ξεκινήσουν η Κ. θέλησε να της πει μια ιστορία:

- "... ξέρετε πριν από καιρό ένας φαντάρος..."

- "Είσαι η Κ;"

Πέρυσι είπα αυτή την ιστορία στο Λημνιό συγγραφέα και αρχαιολόγο Χρ. Μπουλώτη, φίλο της Άλκης Ζέη. "Αστειεύεσαι;" μου είπε, "τρελαίνεται για τέτοιες πιπεράτες ιστορίες"...

Τα προσφυγικά της ανάγνωσης

Αυτά τα "Ανθολόγια" του δημοτικού - αρχές δεκαετίας του '80 - στοιχειώνουν με συγκίνηση την αναγνωστική μου πορεία. Θα ξαναμιλήσω γι' αυτά κάποια στιγμή.

Σήμερα οι διασυνδέσεις αυτού του κειμένου είναι πάλι οι συναντήσεις των βιβλίων με τη ζωή μου. Σ' ένα κείμενο του Ανθολογίου υπήρχε μια περιγραφή για τα παιδιά, που από την ταράτσα μιας από τις προσφυγικές κατοικίες τις Αλεξάνδρας μετέδιδαν μηνύματα με σήματα μορς, εν είδει παιχνιδιού, στους κρατούμενους των φυλακών Αβέρωφ. Εκεί που σήμερα είναι το μέγαρο του Αρείου Πάγου.

Τα χρόνια πέρασαν και η μοίρα το έφερε να ζήσω τα 9 χρόνια της φοιτητικής και εργένικης ζωής μου σ' ένα σπίτι εκεί στις προσφυγικές κατοικίες των Αμπελοκήπων, δίπλα ακριβώς από το μέγαρο του Αρείου Πάγου. Ήταν για μένα το καλύτερο σπίτι που θα μπορούσα να μείνω στη νέα μεγάλη πολιτεία: ευάερο, ευήλιο, μια γειτονιά ποικίλη, γεμάτη παιδιά που από την Άνοιξη έπαιζαν έξω από το παράθυρό μου, στο κέντρο της πόλης και πολύ κοντά σε ό,τι με μαγνήτιζε εκείνα τα χρόνια: τους κινηματογράφους.

Η ιστορία των προσφυγικών κατοικιών είναι χαραγμένη ανεξίτηλα πάνω τους, όπως στα βιβλία, γι' αυτό ό,τι βλέπετε σήμερα δεν είναι άσχημο, είναι απλά γερασμένο. Οικοδομημένες το 1935 σε στυλ Μπαουχάους από τους Λάσκαρι και Κυριακό, οι 8 πολυκατοικίες με τα 228 διαμερίσματα περιλαμβάνονται στα 10 κτίρια που η ελληνική ομάδα για την Τεκμηρίωση και Διατήρηση Κτιρίων και Συνόλων του Μοντέρνου Κινήματος (DoCoMoMo) επέλεξε ως εξαιρετικά δείγματα της παγκόσμιας σύγχρονης αρχιτεκτονικής. "Γραμμένες" πάνω τους είναι οι σφαίρες από τα Δεκεμβριανά και οι μνήμες των μικρασιατών προσφύγων του 1922 που τα κατοίκησαν.

Δυστυχώς πάνω τους θα βρει κανείς και τα σημάδια της επιθετικής κρατικής αδιαφορίας από την εποχή που εγώ διάβαζα το Ανθολόγιο: αναγγέλλονταν κατεδαφίσεις προκειμένου να χτιστεί πότε η νέα Μητρόπολη, πότε τα νέα δικαστήρια, πότε η νέα Εθνική Βιβλιοθήκη, πότε... χώρος πρασσίνου. Το τελευταίο επισπεύσθηκε εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων, η Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου με ποικίλες μεθοδεύσεις αγόρασε κοψοχρονιάς αρκετά από τα διαμερίσματα με απώτερο στόχο να δοθεί προς πράσσινη... εκμετάλλευση ο ελεύθερος χώρος. Πολλοί ιδιοκτήτες αντέδρασαν, κάποια κόμματα και το Πολυτεχνείο συντάχθηκαν μαζί τους, τα προσφυγικά πριν από λίγους μήνες σώθηκαν.

Το 2002 η λήξη της εργένικης ζωής μου με έστειλε μακρυά τους. Το σπίτι άδειασε από το νοικοκυριό μου και ένα απόγευμα το αποχαιρέτησα, όπως αποχαιρετούμε καμιά φορά χρόνια ολόκληρα της ζωής μας: "με καφέ και τσιγάρο". Στα χέρια μου κράτησα και διάβασα ένα λατρεμένο ποήμα του Εγγονόπουλου, όπως διαβάζει κανείς μια ιστορία σε μια ζωή που αρχίζει. Αυτό το ποίημα είναι εν πολλοίς η ζωή μου εκεί και έκλεισε τη ζωή μου εκεί, όπως την άνοιξε τη δεκατεία του '80 ένα άλλο.

Σας το χαρίζω...

Ενοικιάζεται

Λόγος υπέρ πολιτικής

Μια απορία που συνήθως εκτρέπεται στα ιστορικά μου αναγνώσματα από τις συνήθεις και "κατευθυνόμενες" από το κείμενο σκέψεις, είναι πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι παραμονές μιας καταστροφής, ενός πολέμου ή μιας επανάστασης, να μην έχουν αντιληφθεί και προετοιμαστεί για τα επερχόμενα. Ποια θα ήταν αυτή η προετοιμασία δεν μπορώ να ξέρω ή να ορίσω, αλλά δεν είναι και αυτό το ζητούμενο.
Ακόμη και το μέγεθος των πραγμάτων αδυνατούμε συχνά και να το αντιληφθούμε και να το ερμηνεύσουμε. Το πλήθος αυτών των πηγών που θα μας ενημερώσουν για το τι έγινε, πώς έγινε, τι σημαίνει αυτό που έγινε δυστυχώς δεν επιτυγχάνει ή δεν θέλει τελικά να ταυτίζεται με μια καλύτερη και πληρέστερη πληροφόρηση. Για ποιους λόγους δεν είναι επίσης ζητούμενο, γιατί το φαινόμενο που αναφέρω είναι αειθαλές στα βάθη του χρόνου.
Υπάρχουν βέβαια πάντα κάποιοι - λίγοι, που αναστοχάζονται την ανθρώπινη ιστορία και μέσα από αυτή την ανάλυση οδηγούνται σε περιγραφές των επερχόμενων δεινών. Η αδυναμία σε αυτή την περίπτωση, ή αν θέλετε η δυσκολία, είναι το πώς σε μία τέτοια ανάλυση εισβάλλουν δεδομένα της εποχής και αναλύσεις κοινωνικών φαινομένων που θολώνουν τη διάυγεια ενός παρελθοντολογικού στοχασμού.
Κατά την εκτίμησή μου η πολιτική ανάλυση και σύνθεση των ιστορικών δεδομένων της εποχής μας - και ιδιαίτερα αυτή της Αριστεράς - είναι πιο κοντά στην ανθρωποκεντρική αλήθεια του ποιοι είναι τα θύματα των εκτροπών του συστήματος και πώς οδηγήθηκε η κοινωνία σε αυτές. Νομίζω πως οφείλουμε ως γενιά να την ακούσουμε, όχι μόνο γιατί τα βασικά θύματα της επελαύνουσας οικονομικής κατάρρευσης θα είμαστε εμείς, αλλά γιατί αν την ακούσουμε, θα οπλιστούμε με τα στοχαστικά και οραματικά όπλα για να ανατρέψουμε το σύστημα που μας χρησιμοποιεί ως προϊόν (αναλώσιμο) και όχι ως αποδέκτη της ευημερίας. Την κρίση θα τη βιώσουμε στη μεγαλύτερη έντασή της. Τουλάχιστον ας επιβιώσουμε από αυτήν πιο δυνατοί, πιο σίγουροι, πιο υποψιασμένοι για το τι μας οδήγησε εδώ και ποιο είναι το χρέος μας να ανατρέψουμε το σύστημα που μας έβαλε στο ράφι προς κατανάλωση.
Απαντώντας στην ίδια μου την απορία ίσως να έχω δίκιο που καταλήγω εδώ: οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται το μέγεθος των επερχόμενων δεινών όταν έχουν πάρει διαζύγιο από την πολιτική. Η πολιτική είναι συν-εργασία έξω από την ατομικιστική μονάδα υπέρ του συνόλου και του μέρους, δεν είναι ένα χαρτί σ' ένα κουτί που διορίζει τους διαχειριστές της ζωής μας...

Η μέσα βροχή και τα Γιάννενα

Τα Γιάννενα είναι μια πόλη που συναντώ συχνά στη ζωή μου (πραγματική και φανταστική). Μοιάζει ακόμη να μην αρνείται την ιστορία της και η φυσιογνωμία της έχει ονειρικές ρωγμές, σοκάκια, σπίτια, τη Λίμνη, τα αγάλματα, το κάστρο, τα ουζερί, το βουνό, την ομίχλη… Πριν τη ζήσω για δυο μήνες ως φαντάρος – οι φαντάροι βιώνουν με ιδιαίτερο τρόπο μια πόλη, τελείως διαφορετικό από τους δημότες της ή τους τουρίστες – την «ήξερα» από τον αγαπημένο μου Έλληνα συγγραφέα το Νίκο Χουλιαρά.

Βέβαια ο Χουλιαράς δεν είναι μόνο συγγραφέας, αλλά και ζωγράφος και μουσικός και κάποτε τραγουδιστής, με όρους της πατρίδας του είναι τεχνίτης του ονείρου. Ο «Λούσιας» είναι για μένα από τις πιο δυνατές, ιδιόμορφες και ανατρεπτικές στάσεις της αναγνωστικής μου πορείας, κυρίως ως γραφή και οπτική της ζωής. Γεννημένος τον Οκτώβριο του 1940 και παντρεμένος με την Αλίκη Καγιαλόγλου ο Χουλιαράς στοιχειώνει το συγγραφικό του έργο με μία ιδιαίτερη όραση των ανθρώπων, των σχέσεων και του περιβάλλοντός τους. Τα Γιάννενα και η παιδική του ηλικία είναι χαρακτηριστικό θεματολογικό γνώρισμα των μυθιστορημάτων και των διηγημάτων του. Οι τίτλοι των έργων του επίσης αρνούνται τη λήθη και με μια ποιητική συμπύκνωση που δεν είναι ποτέ εξεζητημένη έλκουν τον αναγνώστη σε μια μαγική πορεία ανάγνωσης: το μπακακόκ, το χιόνι που ήξερα, ζωή την άλλη φορά, ο χρόνος είναι πάντα με το μέρος του, η μέσα βροχή, εικόνες στο ύψος της ζωής κ.α.

Ο Χουλιαράς είναι μάλλον «δύσκολος» στις συνεντεύξεις του, όποτε τον έχω δει φαίνεται να «βασανίζει» τους δημοσιογράφους με τις μικρές απαντήσεις του. Είναι αυτό που θα λέγαμε με τους τρέχοντες όρους «μη επικοινωνιακός», αν θεωρήσαμε επικοινωνία τη δημόσια εικόνα μέσω των ΜΜΕ. Η γραφή του με οδήγησε και στη ζωγραφική του, επίσης ιδιαίτερη, με δική της γλώσσα με ονειρικές ρωγμές, όπως η πόλη του. Σε πολλά βιβλία της Νεφέλης θα συναντήσετε τις μορφές του, εξάλλου έχει βραβευθεί με το Α΄ βραβείο στη Διεθνή Έκθεση της Λειψίας για το καλύτερα σχεδιασμένο βιβλίο στον κόσμο. Όνειρό μου είναι να αποκτήσω κάποτε ένα έργο του: να είναι ολοδικό μου.

Το 2005 είχε πει σε μια συνέντευξή του στη Σταυρούλα Παπασπύρου στην Ελευθεροτυπία: «Για χρόνια ολόκληρα, την εποχή που ακόμη ήμουνα παιδί, με όλους τους καιρούς, είτε τα πρωινά του χειμώνα με την πυκνή ομίχλη και το χιόνι πηγαίνοντας προς το σχολείο, είτε τις νύχτες του καλοκαιριού με το πορτοκαλί φεγγάρι, μονάχος, επιστρέφοντας στο δρόμο για το πατρικό μου σπίτι, έκανα αυτό που κάνω και σήμερα γράφοντας ή ζωγραφίζοντας κλεισμένος κάτω στο εργαστήριο: μετέτρεπα τις συνηθισμένες αυτές διαδρομές σε διαδρομές προσωπικής δοκιμασίας. Σε πορείες ψυχαχωγίας, αινίγματος και επιθυμίας, με το ενδεχόμενο να με οδηγήσουν κάποτε στο αληθινό μου σπίτι...».

Νομίζω πως τα Γιάννενα είναι τυχερά να πρεσβεύονται από συγγραφείς όπως ο Δημήτρης Χατζής και ο Νίκος Χουλιαράς. Καθώς η Αθήνα ετοιμάζεται για βροχή, καθώς το Σαββατοκύριακο πλησιάζει, ένα μικρό στοχαστικό δώρο ξεμένει στην δικτυακή μας γωνιά από τις «εικόνες στο ύψος της ζωής»:

Η ζωή, πολύ συχνά
είναι μονάχα η συνήθειά της
κι όπου βρεθεί
αφήνει ψιχουλάκια.
Κάτι σημάδια ασήμαντα
αφήνει, κάθε τόσο, για να μη χαθεί
γι’ αυτό και ζει ακόμη.

Αλλάχ Ακμπάρ!

Η Αίγυπτος είναι μυρωδιές, γεύσεις, ήχοι, εικόνες – σταματώ: είναι αισθήσεις. Είναι οι μνήμες, οι χώροι και οι άνθρωποι που σου προσφέρονται μέσα από το ανελέητο φίλτρο της φθοράς του χρόνου.

Είναι οι λέξεις και οι φράσεις του Καβάφη, η γειτονιά του, το άχρονο του Πατριαρχείου και η Βιβλιοθήκη του, οι Κόπτες, ο μουεζίνης 5 φορές την ημέρα, τα παιδιά που χορεύουν τις Πέμπτες στην Μοντάζα, η Κορνίς και το κάστρο του Κάιτ-Μπέη, τα ταξί, οι ταναγραίες στο ελληνορωμαϊκό μουσείο της Αλεξάνδρειας και οι κατακόμβες, οι φτωγογειτονιές, η πόλη των νεκρών στο Κάιρο, οι χυμοί από ζαχαροκάλαμο και ρόδια, οι γλυκοπατάτες στο δρόμο, ο ναργιλές, η μαστίκα παγωτό, το μουσείο του Καΐρου, το ταξίδι με τραίνο Αλεξάνδρεια-Κάιρο, τα χωριστά βαγόνια για γυναίκες και άντρες στο μετρό, οι άντρες πιασμένοι χέρι-χέρι περπατώντας στο δρόμο.

Είναι οι άνθρωποι που γνώρισα εκεί πριν από 11 χρόνια σε ένα μοναχικό ταξίδι 13 ημερών: ο Άσραφ και η Σερίν, ο Σερίφ και η Μάγκντα, οι γερόντισσες αρμένισες κυράδες (που ξέμειναν και πέθαναν μόνες, χωρίς πατρίδα, χωρίς θρησκεία, χωρίς δικούς).

Το 2006 σε ένα συνέδριο για την πληροφοριακή παιδεία που οργάνωσε το Goethe Institut πλησίασα και μίλησα για αρκετή ώρα με μια «υψηλή καλεσμένη», την Sohair Fahmy Wastawy, Ά Βιβλιοθηκονόμο στη Bibliotheca Alexandrina. Με όχημα την αγάπη μου για τη χώρα της και τις λίγες αραβικές λέξεις που έχω μάθει, στοιχεία που την κολάκεψαν, συζητήσαμε για τη Νέα Βιβλιοθήκη και τη δουλειά μας. Στο φαραωνισμό αυτού του έργου (όπως ο Μιτεράν κληροδότησε τη BNF στη Γαλλία, έτσι και ο Μουμπάρακ στην Αίγυπτο τη Β.Α.) αντιτάχθηκαν τα μάτια της, η σεμνότητα και η θέρμη της φωνής της όταν μου περιέγραψε τον ενθουσιασμό της για τη δουλειά μας και την τιμή που νοιώθει να δουλεύει στη Νέα Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Γυρνώντας γύρω μου είδα τότε τα γνώριμα πρόσωπα των συνεδρίων με την κενή ματαιοδοξία τους, τους βυζαντινισμούς και τις μικροπρέπειες και όσο πιο ήσυχα μπορούσα αναφώνησα: Αλλάχ Ακμπάρ.

Τα ζιγκ-ζαγκ του ΥΠΕΠΘ στις σχολικές βιβλιοθήκες

Η πρόσφατη δικαστική περιπέτεια του Ζιγκ-Ζαγκ στις νερατζιές (Έρση Σωτηροπούλου) λειτούργησε ως νομότυπη απόπειρα λογοκρισίας και άναψε φωτιές και αντιδικίες και στα ελληνικά ιστολόγια. Κερκόπορτα για τέτοιου είδους απόπειρες αποτελεί και το θεσμικό πλαίσιο των σχολικών βιβλιοθηκών.

Με εγκύκλιό του το Υπουργείο Παιδείας (Αρ. Πρωτ. 128832/Γ7/30-11-2006) απαιτεί από τις χιλιάδες σχολικές μονάδες της χώρας (δημοτικά, γυμνάσια, λύκεια) να αποστείλουν στο Γραφείο Σχολικών Βιβλιοθηκών κατάλογο με τα βιβλία που ήδη υπάρχουν στις συλλογές τους για "έγκριση καταλληλότητας" από "αρμόδια Επιτροπή". Στην εγκύκλιο οι εκπαιδευτικοί καλούνται "αφού διενεργήσουν έλεγχο εντοπισμού του υλικού" να αποσύρουν ό,τι δεν περιλαμβάνεται στους "σχετικούς καταλόγους εγκεκριμένου υλικού που έχουν συνταχθεί βάσει αντίστοιχων υπουργικών αποφάσεων".

Όλη η εγκύκλιος μπορεί να σχολιαστεί για την ορολογία της και μόνο, που υποδεικνύει πόσο άσχετοι με το θέμα είναι οι συντάκτες της: εντοπισμός, καταλληλότητα, εγκεκριμένου κ.ο.κ. Ωστόσο υπό συζήτηση και προβληματισμό παραμένει το νόημα. Το θέμα το είχαμε θέσει πέρυσι με την wicked librarian, ενώ είχε γίνει και ερώτηση στη Βουλή από το βουλευτή του ΣΥΝ Γιάννη Δραγασάκη.
Το ΥΠΕΠΘ ερωτούνταν:

- Σε ποια μέτρα προτίθεται να προβεί για τη χρηματοδότηση του θεσμού και τη στελέχωση με εξειδικευμένο προσωπικό, ώστε να μπορέσει επιτέλους να έχει το κάθε σχολειό τη δική του βιβλιοθήκη με το αντίστοιχο εξειδικευμένο προσωπικό;

- Με ποιο σκεπτικό το υπουργείο Παιδείας αποκλείει τους εκπαιδευτικούς από την κρίση πιθανής ακαταλληλότητας υλικού των σχολικών βιβλιοθηκών;

- Με ποια κριτήρια συντάχθηκε ο «κατάλογος εγκεκριμένου υλικού;
Με ποια κριτήρια κρίνεται η καταλληλότητα του υλικού; Ποιο υλικό,
ποιου περιεχομένου, ποιων συγγραφέων είναι ακατάλληλο για
μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης;

Αυτό που δεν έχει βγει προς τα έξω είναι η απάντηση που είχε δώσει τότε το Υπουργείο, την οποία σας χαρίζω για να θαυμάσετε τον τρόπο γραφής και το περιεχόμενο.

Νομίζω πως η κρίση του καθενός επαρκεί για το σχολιασμό της απάντησης. Δεν κρατιέμαι ωστόσο να μη σχολιάσω τον πατερναλισμό που δεν φοβάται τη γραφειοκρατία ή που τη χρησιμοποιεί για να συνεχίσει να θέτει εμπόδια στην ανάπτυξη. Οι εκπαιδευτικοί σαφώς απαξιώνονται και οι ελεγκτές της «καταλληλότητας» δεν κατονομάζονται.

Ποιο είναι το ηθικό και πολιτικό δικαίωμα του Υπουργείου Παιδείας να λογοκρίνει, να επιτρέπει ή να απαγορεύει την ύπαρξη υλικού σε βιβλιοθήκες για τις οποίες το ίδιο δεν έχει κάνει τίποτα ή έχει κάνει ελάχιστα πράγματα, είναι στην κρίση του καθενός να το αποτιμήσει. Η σπουδή εκπαιδευτικών και γονέων να συγκροτήσουν και να αναπτύξουν συλλογές στα σχολεία με την κίνηση αυτή έρχεται με εύκολο τρόπο να αποκτήσει τη νομιμότητα και την πατρότητα του Υπουργείου Παιδείας για κάτι για το οποίο δεν έχει δείξει ποτέ το έμπρακτο ενδιαφέρον του

Μνημείο πεσόντων - VII

Ο τόπος μου είναι η μυθολογία των παιδικών χρόνων: στ'αρχαία σπαράγματα τα θερινά απογεύματα οι άνθρωποι που φεύγουν. Ο ενήλικος στοχασμός μου είναι μνημείο πεσόντων.
Γιατί όπως κατάλαβες
Το μόνο δικό σου τελικά στη ζωή σου είναι η ερμηνεία της

Μνημείο πεσόντων - VI

Γνώρισα τη Γιόνα πριν από 1 χρόνο, όταν κλήθηκα να καταγράψω την αντοχή των υλικών στους χάρτινους τοίχους της. Ευκαιρία χρυσή περνώντας τις στενωπούς του εκλεκτισμού και του πόνου της να συναντώ τα ξέφωτα της 90χρονης ζωής της.

Αυτό το κείμενο το γράφω γιατί πριν από λίγους μήνες έχασε τη μνήμη της. Και δεν ξέρω τι είναι ζωή για έναν άνθρωπο στην ηλικία της, αν όχι οι αναμνήσεις του.

Μνημείο πεσόντων - V

Οι άνθρωποι που μας έδιναν καραμέλες όταν ήμασταν παιδιά, η κυρα-Χριστίνα ή ο θείος ο Σπήλιος, έχουν χρόνια πεθάνει. Ίσως γιατί μεγαλώσαμε

Τις νύχτες στα όνειρά μου τρέχω στο σπίτι της με μια αρμαθιά «σκυλάκια» ή στο γαλάζιο αυτοκίνητό του στο ντουλαπάκι του συνοδηγού και η ψυχή μου γεμίζει εκείνη τη γεύση τη γλυκιά και λίγο παράνομη. Γι’ αυτούς εκεί ίσως να είμαστε ακόμη παιδιά.

Μνημείο πεσόντων - IV

Αυτό το αναπόφευκτο σαφώς μας ενώνει. Οι συνάξεις μας με τα χρόνια έγιναν μια τελετή μύησης στους οικογενειακούς δεσμούς. Οι ίδιοι άνθρωποι, οι ίδιες μουσικές, οι ίδιοι χοροί.
Μέχρι που…
Τώρα σ’ αυτόν τον χασάπικο δεν σαλεύει κανείς. Ούτε βέβαια η γυναίκα του Αλέκου, που δεν έρχεται πια στις γιορτές, ούτε κανείς την καλεί. Μόνο γυρνάμε το βλέμμα εκεί που στέκει η φωτογραφία, σαν μια μετέωρη φιγούρα χορευτική. Και αυτή η σιωπή είναι η καινούρια μυστική τελετή μας.

Μνημείο πεσόντων - III

Ο κυρ Αντρέας ήταν φαντάρος στην Καρδίτσα κατά την περίοδο του εμφυλίου. Είδα πρόσφατα φωτογραφίες του στο οικογενειακό άλμπουμ. Οι παλιοί της «Ηρώων» αναφέρονται με μισόλογα και για το ρόλο του στη χούντα, κυρίως για το πώς διαλύθηκε μια απεργία των σιδηροδρομικών. Ο τάφος του είναι στη Μάνη, εκεί που γεννήθηκε.
Τον θυμάμαι να επιστρέφει από τη δουλειά και εγώ παιδί 4 χρόνων να τον «σκοτώνω» στο διάδρομο του σπιτιού και ύστερα να χύνομαι στην αγκαλιά του «θετού» μου παππού.

Μνημείο πεσόντων - II

Δεν ξέρω πότε πεθαίνει κανείς. Νομίζω όμως όταν παύει να ζει. Αυτό που μέσα σου ανασαίνει, απορεί και θυμώνει χρόνια μετά την τελευταία φορά που τον είδες, απολιθώνεται μεμιάς μια τέτοια στιγμή.

Δεν θα μάθω ποτέ αν η Μάτα τύπωσε εκείνη τη συλλογή διηγημάτων που μου εμπιστεύθηκε στα δεκαέξι μου χρόνια. Τι παράδοξο παράπονο κι αυτό για έναν άνθρωπο που θάψανε σήμερα.