Η Στέλλα και η Κλυταιμνήστρα

Πριν λίγες μέρες επισκεφθήκαμε οικογενειακώς τις Μυκήνες. Ο γιος μας (9 χρόνων) ήταν ενθουσιασμένος: κάστρα, πολεμίστρες, πολεμιστές, ασπίδες, βασιλιάδες,... όλα τα ενδιαφέροντα στοιχεία του αγορίστικου σύμπαντος. Η Στέλλα (3.5 χρόνων) μάλλον αδιάφορη με όλα ετούτα χαιρόταν απλά τη βόλτα. Μέχρι που πριν μπούμε στο λεγόμενο τάφο του Αγαμέμνονα άκουσε τα τζιτζίκια. Οπότε ο ενθουσιασμός πολλαπλασιάστηκε και θυμήθηκε το τραγούδι του Κόκοτου (σε ποίηση του Ελύτη) γι' αυτά. Ο θολωτός τάφος είχε ωραία ακουστική, οπότε εκείνη απολάμβανε να το τραγουδάει δυνατά: "... ζει και ζει και ζει και ζει ο βασιλιάς ο ήλιος ζει..."

Περίεργο τραγούδι να τραγουδάει κανείς σε έναν βασιλικό τάφο, σκέφτηκα. Και χαμογέλασα στην ιδέα πως θα μπορούσε κάπως να μας ακούσει αυτή η δόλια η Κλυταιμνήστρα που τον έσφαξε και να μας αρχίσει στο κυνηγητό έξαλλη που αποκαλύψαμε πως εκείνος επιβίωσε....

Οι καλές ειδήσεις για τις βιβλιοθήκες

[Αναδημοσίευση κειμένου του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Κοινότητα Γραμμάτων και τεχνών" των εκδόσεων "Μαΐστρος"]

Η καλή είδηση είναι ένα ενδιαφέρον πολιτικό, ψυχολογικό, επικοινωνιακό και κοινωνικό φαινόμενο της εποχής μας. Τα χρόνια αυτά της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής κρίσης είναι συχνά διατυπωμένη από το «κοινό» η ανάγκη κατανάλωσης καλών ειδήσεων, όπως επίσης και η καλλιέργεια της ανάγκης αυτής από τα ΜΜΕ και τους φορείς της οικονομικής, πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής εξουσίας που σπεύδουν να την «καλύψουν».

Η ανεύρεση, «δημιουργία» και διοχέτευση καλών ειδήσεων θεωρώ πως έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά συστημικής προπαγάνδας. Παραδείγματα αυτής της «ενημερωτικής» καταιγίδας θα βρει κανείς και στα τελευταία χρόνια πριν τη μνημονιακή εκτροπή της κρίσης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του εθελοντισμού (ιδιαίτερα μετά τους ολυμπιακούς αγώνες του 2004), της «κοινωνίας των πολιτών» που πλαισιώνει τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, των Atenistas κ.ο.κ.

Δεν αμφισβητεί κανείς πως τα παραπάνω αποτελούν «γεγονότα», επικοινωνιακά αξιοποιήσιμες δηλαδή πληροφορίες, ωστόσο αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η αντιστοιχία τους στην ποσότητα των ειδήσεων είναι δυσανάλογα μεγάλη και πως η σπουδή με την οποία προβάλλονται από συγκεκριμένα κέντρα είναι σκανδαλωδώς επιμελημένη. Παράμετρος που έχει επηρεάσει την ένταση και την έκταση του φαινόμενου είναι και η αναπαραγωγική ευχέρεια των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και η δυνατότητα που αυτά παρέχουν στον καθένα να προβάλει ειδήσεις. Καθώς περνάει ο χρόνος και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αξιοποιούνται ολοένα και περισσότερο από εμπορικές δομές, στη διοχέτευση της είδησης παρεμβαίνει και ένας άλλοτε στοιχειώδης και άλλοτε «καλλιεργημένος» μαρκετινίστικος μηχανισμός. Το marketing είναι σαφώς αγκαλιασμένο με την καλή είδηση, αυτήν υπηρετεί εκ γενετής.

Στο χώρο των βιβλιοθηκών αυτά τα φαινόμενα έχουν ενταθεί τον τελευταίο καιρό. Είναι εντυπωσιακά μεγάλος ο αριθμός των άρθρων, των αφιερωμάτων και των συνεντεύξεων που σχετίζονται με την κατασκευή του νέου κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης από το Ίδρυμα Νιάρχου στο Φάληρο. Η επικοινωνιακή δύναμη του Ιδρύματος είναι βέβαια τεράστια (πόσο μάλλον που η παρουσία τους εξαπλώνεται με πυκνούς ρυθμούς στο σύνολο των κοινωνικών, εκπαιδευτικών και κοινωνικών δομών της πτωχευμένης Ελλάδας.). Πολλές ουσιαστικές παράμετροι του σημαντικού αυτού γεγονότος αγνοούνται (ή υποκρύπτονται). Τα ρούχα της αλλάζει η Εθνική Βιβλιοθήκη, δεν αλλάζει δομή, μηχανισμό, δεν στελεχώνεται με το χρήσιμο προσωπικό, δεν ενισχύεται θεσμικά. Το γεγονός αυτό είναι γνωστό σε αυτούς που χειρίζονται επικοινωνιακά το θέμα και ήδη διαφαίνονται οι σχεδιασμοί τους ώστε να «καλυφθεί» το κενό. Ποτέ πάλι τόσες εφημερίδες, ιστοσελίδες, blog και περιοδικά δεν αγκάλιασαν μια βιβλιοθήκη με τέτοια… τρυφερότητα. Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η επίμονη και με κάθε αφορμή επαναλαμβανόμενη προβολή του Νέου Κτηρίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν εξυπηρετεί την ανάγκη της ενημέρωσης, αλλά επιχειρεί συν τοις άλλοις να δημιουργήσει πολιτικά χρήσιμες εστίες αισιοδοξίας. Παρόμοια ήταν η πολιτική αξιοποίηση των έργων που χρηματοδοτήθηκαν από τα ευρωπαϊκά προγράμματα τα προηγούμενα χρόνια. Σε επίπεδο πολιτικής αξιοποίησης το Ίδρυμα Νιάρχου σήμερα είναι τα ΕΣΠΑ των παρελθόντων ετών.

Ένα δεύτερο παράδειγμα της επικοινωνιακής χρήσης ζητημάτων σχετικών με τις βιβλιοθήκες είναι η «ειδησεογραφία» των δράσεων που πέρυσι και φέτος το καλοκαίρι αυτές εκτελούν στο πλαίσιο του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Future Library (το οποίο χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Νιάρχου). Αρκεί να αναζητήσει κανείς στο twitter τις αναρτήσεις που αναφέρονται στις βιβλιοθήκες προκειμένου να δει πόσο πρόθυμα εκδοτικοί οίκοι, τοπικά και γενικά ειδησεογραφικά blog αναπαράγουν την είδηση των καλοκαιρινών δράσεων των δημόσιων βιβλιοθηκών. Δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως αυτό είναι κακό, πόσο μάλλον που οι βιβλιοθήκες τώρα «ανακαλύπτονται» από τα ΜΜΕ και τις δομές επικοινωνίας και ενημέρωσης (όχι αποκλειστικά με δική τους ευθύνη). Η συγκυρία θα μπορούσε να πει κανείς πως είναι κρίσιμη, και οι «ειδήσεις» αυτές θα μπορούσαν να απαντούν με έργα στις εντεινόμενες φήμες για επικείμενο κλείσιμο πολλών από αυτές. Είναι όμως έτσι; Πόσοι από αυτούς που πρόθυμα αναπαράγουν τις ειδήσεις για τις καλοκαιρινές αυτές δράσεις έχουν ενημερώσει το «κοινό» τους για το κίνδυνο κλεισίματος των δημόσιων βιβλιοθηκών; Είναι το ενδιαφέρον τους αυτό που τους κάνει να γράφουν ειδήσεις για τις «πολύχρωμες βιβλιοθήκες», είναι η επικοινωνιακή ισχύς του χορηγού ή πολιτική χρήση των καλών ειδήσεων; Πόσο συναφής με την εμπορική λογική ενός εκδοτικού οίκου είναι η ανάρτηση μιας είδησης που αφορά στο κλείσιμο ενός πολιτιστικού οργανισμού;

Το σημείωμα αυτό επιχείρησε να καταγράψει μια επικοινωνιακή δυναμική που διαμορφώνεται αυτόν τον καιρό και στο πλαίσιο που το πετυχαίνει, διαμορφώνει με τη σειρά της μια αντίληψη στον κόσμο σχετικά με όσα γίνονται στη χώρα μας. Αυτό που επιχειρώ να πω είναι πως η χρήση των καλών ειδήσεων μόνο άδολη δεν είναι πολιτικά. Δεν αγνοώ την αναγκαιότητα της αισιοδοξίας, αλλά στέκομαι κριτικά στην προπαγανδιστική καλλιέργειά της από τα Μέσα.

Απόδοση και ελευθερία*

[Αναδημοσίευση από το άρθρο του "Βιβλιοθηκάριου' στην Αυγή της Κυριακής 21/7/2013]

Ειδικός στην ελευθερία δεν είμαι. Αν με ρωτούσες θα δίσταζα να σου πω αν είμαι ελεύθερος. Δεν ξέρω πόση είναι η ελευθερία, τι βάρος έχει, αν απέκτησε ποτέ απογόνους. Η ελευθερία, κάποιοι μού λένε, είναι να ανοίγεις τα χέρια σου πάνω σε ένα βουνό, να βουτάς σε μια γαλήνια θάλασσα από ψηλά, να ακούς τους ήχους του δάσους, να κάνεις κούνια-μπέλλα  σε μια κρεμασμένη από δέντρο ρόδα, να χορεύεις, να κυνηγάς ένα κορίτσι. Για τον καθένα ελευθερία σημαίνει κάτι διαφορετικό μου λένε, να παίζεις μπουγέλο, να ανάβεις φωτιά δίπλα στη θάλασσα, να αγναντεύεις το ηλιοβασίλεμα. Μου λένε πως ελευθερία είναι η προθεσμιακή κατάθεση. Μιλούν γι’ απόδοση και ελευθερία. Κι εκεί τελειώνει το μήνυμα. Εκεί τελειώνει και η ελευθερία μου.

Τεμαχίζουμε λοιπόν την ελευθερία σε μικρές καθημερινές ηδονές. Επιλέγουμε (να το βασικό κριτήριο της ελευθερίας) ποιες από αυτές μπορούμε να χαρούμε. Όποιες δεν μπορούμε, δεν πειράζει. Έχουμε την ελευθερία να μην τις επιλέξουμε. Πάντως εδώ που τα λέμε οι εν λόγω ηδονές δεν απαιτούν και πολλά για να επιτευχθούν. Η ελευθερία που διαφημίζουν είναι ψηφίδες εύκολων καθημερινών δυνατοτήτων. Εύκολων; Ξέρω έγκλειστους που στερούνται αυτές τις δυνατότητες. Η παρανομία στερεί τη διαφορετικότητα στις επιλογές, τη δυνατότητα, τις μικρές ηδονές της καθημερινότητας. Σκέφτομαι τους έγκλειστους μετανάστες στο στρατόπεδο της Κορίνθου. Πόσες μικρές, τεμαχισμένες ελευθερίες έχουν ξεχασμένοι από την κοινωνία που πριν ένα χρόνο αντιδρούσε στον εγκλεισμό τους και τώρα τους ξέχασε; Μια κοινωνία που έχει την ελευθερία να τους αγνοεί, όχι όμως να νοιάζεται γι’ αυτούς. Υπάρχουν και άλλου τύπου έγκλειστοι, με περιορισμένες δυνατότητες επιλογής. Αυτοί οι τελευταίοι μπορούν μονάχα κανάλι προπαγάνδας να επιλέγουν καθισμένοι στον καναπέ του σπιτιού τους.

Μου λένε πως η ελευθερία είναι ένα άυλο προϊόν που αγοράζεται. Μπορείς να την πάρεις κομμάτι-κομμάτι. Αν έχεις να την αγοράσεις, μπορείς. Μου λένε για απόδοση και ελευθερία και μένα ο νους μου πάει στη «γη και ελευθερία», στην «ελευθερία ή θάνατος», στο στίχο «ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν».

Αν είναι να έχουμε όποια ελευθερία επιλέγουμε εγώ θα προτιμούσα να τις πολλαπλασιάσουμε τις ελευθερίες μας, όχι να τις τεμαχίσουμε. Θα προτιμούσα η ελευθερία μου να μην αγοράζεται και μόνο τα όνειρά μου να έχουν απόδοση. Θα ήθελα την ελευθερία όλων να σκέφτονται, να δημιουργούν, να ερωτεύονται, να μορφώνονται, να επιλέγουν, να ζουν. Αν διαφημίζατε μια τέτοια ελευθερία, μάλλον θα επαναστατούσαμε. Γιατί ωραία είναι η ελευθερία που με αγώνα κατακτιέται. 

*με αφορμή τη διαφήμιση ενός τραπεζικού προϊόντος

Λοιπόν...

"Μια μπάντα πήγαινε σε επαρχιακό παραλιακό δρόμο.

Έπαιζε εμβατήρια. Ένα παιδάκι δεκατέσσερω χρονώ

με φαρδύ καπέλο και παλιά ρούχα της μουσικής

που έπαιζε τρομπόνι, δεν είδε τη στροφή του δρόμου.

Έτσι η μπάντα έστριψε, και το παιδάκι βάδισε μόνο

                                                      του την ευθεία.

Με το τρομπόνι και το μεγάλο του καπέλο."

[Από τη συλλογή "οι πυροτεχνουργοί" του Γιώργου Μαρκόπουλου] 

Το χαμόγελο

Το χαμόγελο είναι η σκιά της ευτυχίας. Περίμενα αρκετή ώρα μέχρι να επιλέξω την παρουσία ή όχι του άρθρου στη σκιά αυτής της πρότασης. Ίσως να μην είναι η μόνη σκιά, εξάλλου διαφορετικές θέσεις φωτισμού δημιουργούν διαφορετικές θέσεις σκίασης. Όπως και να το πούμε το χαμόγελο είναι μια άυλη, μια φευγαλέα ανάμνησή της (θα το έχεις προσέξει πως ποτέ δεν υπήρξε πραγματικά ακίνητη σκιά). Το ίχνος της ευτυχίας πάνω στην άμμο εύκολα χάνεται και σβήνει, δεν μπορεί όμως να αμφισβητηθεί το γεγονός πως υπήρξε κάποια στιγμή ευτυχία.

Αποτρόπαια ψοφίμια

Λέει λοιπόν κάπου ο Καββαδίας πως «οι αστερισμοί εκείνη τη νύχτα ψιχάλιζαν φως». Σε ένα κείμενο για τον πόλεμο, για ένα πόλεμο, οι αστερισμοί ψιχάλιζαν φως. Θέλω να έρθει πάλι η εποχή που τα κείμενα θα ψιχαλίζουν, γιατί κάθε βράδυ, κάθε που τελειώνει η μέρα αυτό τον καιρό, σκουπίζουμε τις νεκρές μας λέξεις και τις αδειάζουμε στα σκουπίδια.

Οι ψεύτικες λέξεις είναι αποτρόπαια ψοφίμια.

***
Η φωτογραφία είναι του Ralph Gibson

Ένας λαθραίος στην επιτυχία

[Αναδημοσίευση από το άρθρο του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Αυγή" της Κυριακής 7/7/2013]

Οι γνώσεις μου επί «αθλητικών» θεμάτων είναι εξαιρετικά λιγοστές, από επιλογή και από άποψη. Συνοπτικά μόνο να πω πως θεωρώ όλη αυτή την ιστορία του επαγγελματικού αθλητισμού μια εξαιρετική φάμπρικα πολιτικών και οικονομικών συμβολαίων.

Το θέμα ωστόσο αυτού του σημειώματος είναι ο Αντετοκούμπο, ο Νιγηριανής καταγωγής αθλητής του μπάσκετ, ο οποίος απασχόλησε το μπασκετικό κατεστημένο των ΗΠΑ με τις επιδόσεις του, έγινε αφιέρωμα στου New York Times, εξ αντανακλάσεως και σε όλα τα ελληνικά ΜΜΕ, και την Τρίτη έγινε και επισκέπτης του Μεγάρου Μαξίμου μετά από πρόσκληση του «γονιδιακά» μη ρατσιστή πρωθυπουργού.

Πολλαπλές αναγνώσεις μπορεί κανείς να κάνει σε αυτή την ιστορία. Δεν είναι η πρώτη φορά που μια κυβέρνηση καρπώνεται, ή επιχειρεί να καρπωθεί, μια αθλητική «επιτυχία». Δεν είναι η πρώτη φορά που κάποιος μετανάστης βαφτίζεται Έλληνας επειδή πρώτευσε, ξεχώρισε, συμμετείχε σε μια αθλητική επιτυχία. Δεν είναι η πρώτη φορά που μια «καλή είδηση» καταβροχθίζεται από τα συστημικά μέσα, προκειμένου να χωνευτεί ως ένδειξη της «νέας Ελλάδας» που προκύπτει από το μνημονιακό τοκετό.

Ο Αντετοκούμπο είναι ένας, πετυχημένος μετανάστης, άθελά του «ακίνδυνος» για τα ρατσιστικά σύνδρομα ενός μεγάλου κομματιού της ελληνικής κοινωνίας. Σηματοδοτεί την πεποίθηση πως η προσωπική προσπάθεια αρκεί για να κερδίσει κανείς την αναγνώριση των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η αναγνώρισή του ως Έλληνα πολίτη είναι επιβράβευση των προσπαθειών του, όχι προϋπόθεση. Η επιτυχία του Αντετοκούμπο είναι ότι μόνος τους, χωρίς τη συνδρομή της κοινωνίας, των θεσμών, των κρατικών υπηρεσιών ξεχώρισε και πέτυχε. Πρόκειται για ένα “success story” με σημειολογία ανάλογη με το ράλλυ ακρόπολης, τη νέα εθνική βιβλιοθήκη στο Φάληρο, την αγορά του ΔΕΣΦΑ, τη δημιουργία του αγωγού φυσικού αερίου κλπ και χρήση ανάλογη αυτών.

Δεν θα μπορούσα να υποδείξω σε αυτόν τον άνθρωπο το βαρύ φορτίο που προσθέτει στις βασανισμένες πλάτες του η ξαφνική αυτή δημοσιότητα. Δεν με ξαφνιάζει η δικαιολογημένη χαρά του, ούτε καν η ευγνωμοσύνη του απέναντι στην Ελλάδα. Δεν με ξαφνιάζει, με θλίβει ωστόσο, στο μέτρο που έχω παρακολουθήσει τις δηλώσεις του, το γεγονός πως δεν αναφέρεται στις ρατσιστικές επιθέσεις που δέχονται οι μετανάστες, στο φασιστικό φαινόμενο, στα δικαιώματα των υπολοίπων. Δεν αξιοποιεί προς όφελος των βασανισμένων την τυχαία αναγνώρισή του από την ελληνική πολιτεία. Ας είναι.

Εμείς θα συνεχίσουμε να παλεύουμε για τα success stories όλων των ανθρώπων. Έτσι ώστε οι επιτυχίες να μην είναι λαθραίες, να είναι εξαιρετικά κοινότοπες.

Το Γενικό Συμβούλιο και η… Πολιτική Ηγεσία

Με ανακοίνωσή του το Γενικό Συμβούλιο Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης (το τελευταίο άνευ αντικειμένου…) τοποθετήθηκε πριν λίγες μέρες στο ζήτημα που έχει προκύψει σχετικά με την επικείμενη συγχώνευση δημοσίων βιβλιοθηκών και την απόλυση εργαζομένων σε αυτές.

Το εν λόγω Συμβούλιο είναι το ίδιο που δεν είχε τοποθετηθεί όταν η Άννα Διαμαντοπούλου, ως υπουργός Παιδείας, καλούσε τις βιβλιοθήκες να υιοθετηθούν από το ίδρυμα Νιάρχου, ειδάλλως τις απειλούσε με κλείσιμο λόγω έλλειψης κρατικής χρηματοδότησης.

Θα περίμενε κανείς σε μία τέτοια ανακοίνωση -αδήλωτο σε ποιους απευθύνεται- να υπάρξει μια σαφής, αυστηρή και αποφασιστική τοποθέτηση του εν λόγω συμβουλίου για όσα σχεδιάζονται στους διαδρόμους του υπουργείου, στο οποίο εξάλλου αυτό ανήκει. Θα περίμενε μια συνοπτική περιγραφή της σημασίας και του ρόλου των βιβλιοθηκών την εποχή αυτή της κρίσης. Θα περίμενε έστω μια αναφορά και στα ζητήματα Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης μετά το κλείσιμο της ΕΡΤ, όμως…

Αντί αυτού έχουμε ένα φλύαρο και ανούσιο κείμενο που απαντάει σε «φήμες», τις οποίες ωστόσο δεν θεωρεί απλώς «φήμες», αφού τις σχολιάζει. Στο εν λόγω κείμενο αναφέρεται πως «λίγη» βοήθεια θα επιτρέψει στις βιβλιοθήκες να επιτελέσουν το έργο τους, το οποίο ορίζεται ως η διά βίου μάθηση και επανακατάρτιση των ανέργων και η στήριξη των μαθητών που αδυνατούν να καλύψουν τις ανάγκες τους στο σχολείο». Πραγματικά εντυπωσιακή η πρόθεση των συναδέλφων να αντικαταστήσουν τον ΟΑΕΔ και τα σχολεία, όμως παραμένει απορίας άξιο το πώς πετυχαίνουν αυτές κάτι τέτοιο, αφού φαντάζομαι πως έχουν διατελέσει επαρκώς τις βασικές λοιπές λειτουργίες τους. Είναι δε ενδιαφέρον πώς αυτές πετυχαίνουν στη στήριξη των μαθητών, εκεί που το σχολείο και οι εκπαιδευτικοί αποτυγχάνουν.

Ύστερα επαναλαμβάνονται συνοπτικότατα οι θέσεις του Συμβουλίου σχετικά με την ανασυγκρότηση του συστήματος δημοσίων βιβλιοθηκών (αλλά και των δημοτικών…). Χωρίς να είναι πρόθεσή μου ο σχολιασμός αυτών των απόψεων, δεν μπορώ παρά να απορήσω για τη θέση τους σε μια τέτοια ανακοίνωση και τη συγκυρία που αυτές εκφράζονται. Δεδομένης της κοινής αίσθησης ότι ουδέποτε το Υπουργείο επεξεργάστηκε τις προτάσεις αυτές με πνεύμα κατανόησης και διάθεση στρατηγικής υλοποίησης, δεν μπορώ παρά να θεωρώ πως μπορούν εύκολα να στρώσουν το χαλί στους σχεδιασμούς του για τη συγχώνευση των βιβλιοθηκών (τη λεγόμενη «φήμη»…).

Το εν λόγω Συμβούλιο «ελπίζει» πως η "Πολιτική Ηγεσία" (τι "όμορφη" σημειολογία των κεφαλαίων αρχικών γραμμάτων) θα λάβει αποφάσεις με γνώμονα τις εισηγήσεις των ειδικών… Είναι βέβαια κοινώς αποδεκτό πως το ίδιο έκανε το Υπουργείο και άλλες φορές, όταν ανακοίνωσε τις συγχωνεύσεις των σχολείων, τις απολύσεις των εκπαιδευτικών, το κλείσιμο των σχολικών βιβλιοθηκών: σε όλα αυτά το Υπουργείο μάλλον ζήτησε τη γνώμη των ειδικών, οπότε δόκιμα το Συμβούλιο Βιβλιοθηκών «ελπίζει» πως και τώρα θα πράξει το ίδιο.

Το Συμβούλιο Βιβλιοθηκών δεν απαιτεί, δεν καλεί, απλά «ελπίζει». Καλή ελπίδα συνάδελφοι. Και ας είναι αυτό το κείμενο μια άδικη, σκληρή και μίζερη κριτική στις ανακοινώσεις σας.

Οι άνθρωποι της σιωπής

Υπάρχουν αυτοί οι άνθρωποι της σιωπής - ζουν σε κουρασμένα σπίτια,  φωτισμένα με γυμνές λάμπες, σε δωμάτια χωρίς κανέναν ήχο, μονάχα η ανάσα πάει κι έρχεται από συνήθεια σέρνοντας τις παντόφλες της μέσα στη νύχτα..

Άνθρωποι νικημένοι στην άκρη του χρόνου. Έχουν ζήσει γάμους, γεννήσεις και κηδείες, είναι ίσως οι τελευταίοι που έμειναν, ακόμη και τον πρώτο έρωτα έχουν ξεχάσει. Τίποτα δεν επηρεάζει την καρτερικότητά τους, τίποτα δεν είναι πια γι' αυτούς ξαφνικό, όλα, και τα μελλούμενα, έχουν περάσει. Τα όνειρά τους, όταν αργά το βράδυ ξαπλώνουν, είναι ένας δρόμος σε ένα σκοτεινό οροπέδιο. Ευθύς και μαύρος μέσα στη μαύρη νύχτα, ενωμένος μαζί της όπως η σιωπή με το θάνατο.

Κάποιοι άνθρωποι της σιωπής έχουν πεθάνει χρόνια πριν πεθάνουν. Αυτούς τους ανθρώπους τους αγαπώ και τους σέβομαι για έναν απροσδιόριστο λόγο.

Κλειστόν λόγω θέρους

[Αναδημοσίευση από το άρθρο του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Αυγή" της Κυριακής 23/6/2013]

Ποτέ δεν γράφτηκε σχολική έκθεση για το σχολείο που κλείνει λόγω θέρους. Για τη σιωπή που καταλαμβάνει το χώρο που αφήνουν πίσω τους τα παιδιά που φεύγουν. Για τη δασκάλα που μένει στο τέλος, βάζει τα πράγματά της στην τσάντα, κλείνει την πόρτα της τάξης και αποχωρεί και αυτή. Για τις ζωγραφιές, τους χάρτες, τις φωτογραφίες, τις κατασκευές και τις εργασίες τις καταδικασμένες στη βουβή εξορία τους. Για τα βιβλία στην αποθήκη που θα μοιραστούν την επόμενη χρονιά. Για την κλεισμένη πόρτα του προαυλίου, για το άδειο προαύλιο, για τα γραμμένα τετράδια, για το κλειστό μικρόφωνο, για τις στεγνές βρύσες. Για το κουδούνι που δεν χτυπάει.

Υπάρχει μια νίκη σε όλο αυτό το επαναλαμβανόμενο πράγμα. Όλα θα ξαναρχίσουν το Σεπτέμβρη. Πάλι θα ‘ρθουν οι φωνές, οι αγωνίες, τα παιχνίδια των παιδιών. Κάποιοι θα έχουν τελειώσει, κάποιοι θα αρχίζουν. Υπάρχει μια συνέχεια, η επόμενη τάξη, το ανώτερο σκαλί. Σαν να τελειώνει μια παράσταση: οι ήρωες γδύνονται το ρόλο τους, μένουν για λίγο γυμνοί και ύστερα επιστρέφουν στη ζωή τους, που κανείς δεν έχει γράψει το σενάριό της. Αυτό είναι μια σχολική χρονιά που τελειώνει: μια παράσταση που ολοκληρώνεται, ένα ποίημα που γράφτηκε πια, μια ζωή που τη ζήσαμε, μια φωτογραφία που τραβήχτηκε.

Δεν ήταν εύκολη η χρονιά που πέρασε- ούτε στις τάξεις, ούτε στα σχολεία. Ο Στάνισλαβ Γέρζι Λετς λέει κάπου στις «αχτένιστες σκέψεις» του πως  «ο άνθρωπος μεγαλώνει ανάλογα με το τίμημα που πληρώνει». Φέτος το τίμημα ήταν μεγάλο: παιδιά που λιμοκτονούσαν, γονείς άνεργοι, λιγότεροι δάσκαλοι, πολυπληθέστερες τάξεις… Η γενιά που εκπαιδεύεται τώρα θα είναι πιο ώριμη από τη γενιά που τη γέννησε προφανώς. Η σχολική χρονιά τελειώνει νικημένη, με ενισχυμένες τις αντιστάσεις, αλλά όχι οργανωμένες ανάλογα με τη μάχη που θα δοθεί τον προσεχή Σεπτέμβρη.

Δεν ξέρω πώς αλλιώς να το πω- το ψάχνω τόση ώρα και δεν το βρίσκω. Ο γιος μου τελείωσε την Τρίτη δημοτικού. Αποχαιρετώντας τη δασκάλα, την ευχαρίστησα που είχε να δώσει στα παιδιά μας μια τέτοια δύσκολη χρονιά, της ευχήθηκα δύναμη και κουράγιο για την επόμενη που θα είναι ακόμη πιο δύσκολη. Της είπα πως θα είμαστε στο πλάι των δασκάλων οι γονείς, πώς μπορεί να είναι διαφορετικά; Χαμογέλασε και μου είπε: «ίσως να μην είμαι του χρόνου…»

Το ουράνιο τόξο

Το ουράνιο τόξο είναι ένα παιχνίδι των παιδιών. Φτιάχνουν ένα κόσμο με χρώματα που συνυπάρχουν και δεν χωνεύονται στο μαύρο του θανάτου. Οι φωτογραφίες αυτές είναι κάπως σαν προσκύνημα στον παιδότοπο της ελπίδας.

Στο μαύρο της ΕΡΤ (χωρίς λόγια)

 

 

Δεν θα τους αφήσουμε να κλείσουν την ΕΡΤ

Αυτή η γωνιά εδώ συνήθως δεν μιλάει χαμηλόφωνα- κεντρίζει τη σιωπή έξω από τα όριά της. Την προκαλεί να πάρει θέση, να βγει απ’ τη σκιά. Είναι θέμα ιδιοσυγκρασίας και εποχής. Προσπαθώ από το πρωί να βάλω τις σκέψεις μου σε μια σειρά, κάπως να αρθρώσω το λόγο μου. Μένω βουβός τελικά γιατί με ξεχειλίζει η οργή, πέφτει πάνω μου και με λερώνει. Νόμιζα πως ο λόγος τέτοιες εποχές έχει το ρόλο του. Όμως τώρα είναι η σειρά των έργων πια.

Δεν θα τους αφήσουμε να κλείσουν την ΕΡΤ.

Οι δημόσιες βιβλιοθήκες στο στόχαστρο

[Αναδημοσίευση από το άρθρο του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Αυγή' της Κυριακής, 9/6/2013]

Για τη δημοτική βιβλιοθήκη του Αμβούργου έχουμε ξαναγράψει εδώ. Για τα 36 παραρτήματά της μέσα στην πόλη, τους 496 εργαζόμενους και τους 396 εθελοντές. Τα ειδικά της προγράμματα που προσεγγίζουν είτε μετανάστες, προκειμένου να τους διδάξουν τη γερμανική γλώσσα στους χώρους της βιβλιοθήκης, είτε τα άτομα που αδυνατούν (λόγω ηλικίας, αναπηρίας κ.α.) να πάνε τα ίδια στη βιβλιοθήκη, οπότε πάει εκείνη σε αυτά... Πρόσφατα έμαθα ότι η βιβλιοθήκη του Αμβούργου συνεργάζεται σταθερά τα τελευταία 2 χρόνια με ξενόγλωσσο βιβλιοπωλείο της Αθήνας παραγγέλλοντας βιβλία στην ελληνική γλώσσα, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες των Ελλήνων μεταναστών της πόλης!

Η ιστορία αυτή έρχεται από μόνη της να σχολιάσει όσα γίνονται αυτές τις μέρες και στο χώρο των ελληνικών δημόσιων βιβλιοθηκών. Σειρά άρθρων αναφέρεται στη συγχώνευση 46 δημόσιων βιβλιοθηκών (μέσα σε αυτές και η Εθνική Βιβλιοθήκη) και στην επαπειλούμενη απόλυση προσωπικού. Η ειδησεογραφία δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως από το Υπουργείο Παιδείας, ούτε διαψευστεί, γεγονός που επιβεβαιώνει την αλήθεια της. Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στο βιβλιοθηκονομικό κόσμο και τις ελληνικές βιβλιοθήκες, αφού υποδεικνύει ότι στόχος της κυβέρνησης είναι η συρρίκνωση και το κλείσιμό τους. Όπως εξάλλου έχει ήδη γίνει με τις σχολικές και τις παιδικές βιβλιοθήκες, ενώ σοβαρότατα προβλήματα αντιμετωπίζουν πλέον και οι ακαδημαϊκές, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα της έρευνας και εκπαίδευσης στην Ελλάδα.

Αν η συγχώνευση των δημόσιων βιβλιοθηκών στην Ελλάδα γίνεται με στόχο τη… σωτηρία της χώρας, τη μείωση των λειτουργικών εξόδων (390.000 ευρώ ετησίως), την ελάφρυνση του δημοσίου από το έρμα των υπαλλήλων του, τότε φαίνεται πως όσοι τη σχεδιάζουν είναι τουλάχιστον εγκληματικά ανόητοι. Οι βιβλιοθήκες αυτές παρά την ισχνή χρηματοδότηση και την αισχρή υποστελέχωση έχουν καταφέρει χρόνια τώρα να συνδεθούν με τις τοπικές κοινωνίες, να προσφέρουν το πνευματικό αγαθό τους δωρεάν σε όλους και να υποστηρίξουν προγράμματα και δράσεις για την εκπαίδευση, το περιβάλλον, την ψυχαγωγία παιδιών και ενηλίκων.

Χωρίς να αποκλείεται η εγκληματική ανοησία όσων σχεδιάζουν τη διάλυση των βιβλιοθηκών στην Ελλάδα, δεν μπορούμε ωστόσο να παραβλέψουμε τις συζητήσεις που γίνονται αυτές τις μέρες, οι οποίες φέρουν ως ηθικό αυτουργό και ιθύνοντα νου των σχεδιαζόμενων ενεργειών τον εμφανιζόμενο εδώ και μήνες… σωτήρα τους. Οι βιβλιοθήκες δεν χρειάζονται σωτήρες. Θεσμική θωράκιση, προσωπικό, υλικό και υπηρεσίες χρειάζονται. Για να κάνουν τη δουλειά τους.

Η συντήρησις του Έρωτος...*

Σήμερα το πρωί, μπαίνοντας στη δουλειά, πρόσεξα τους συντηρητές

που φροντίζουν τ' αγάλματα. Μου καρφώθηκε η ιδέα να

τους φωτογραφίσω. Πλησίασα λοιπόν μια κοπέλα με στολή

παραλλαγής και της είπα: 

"Μπορώ να σε φωτογραφίσω να συντηρείς τον Έρωτα;"

Δέχτηκε.

* Αφιερωμένο στον Τσαλαπετεινό. 

Ένα χρόνο μετά...

Πέρυσι, σαν σήμερα - 5 Ιουνίου -  είχα αναρτήσει εδώ ένα κείμενο με τίτλο "Άνεργος". Ελάχιστες μέρες πριν μας είχε ανακοινωθεί ξαφνικά η διακοπή της σύμβασης με την οποία εργαζόμαστε στη βιβλιοθήκη. Το πρόβλημα είχε προκύψει από την εφαρμογή ενός εκδικητικού νόμου της κυβέρνησης Παπαδήμου που "έβαζε χέρι" στα κληροδοτήματα των Πανεπιστημίων και επέβαλε όρους παράλογους στη διαχείρισή τους. Χρόνια τώρα  υπό αυτό το καθεστώς έχω συνηθίσει να δουλεύω  με διορία, να είμαι εργαζόμενος με αναστολή - όμως η αναγγελία ήταν ξαφνική, μόλις είχε ξεκινήσει μια καινούρια σύμβαση, νόμιζα πια πως θα έχω δουλειά για έναν ακόμη χρόνο.

Όσα ακολούθησαν εκείνη την αναγγελία μέχρι που το ζήτημα λύθηκε δεν θα μπορέσω ίσως να τα αφηγηθώ "δημόσια" - ήταν όμως ένα χρήσιμο μάθημα για μένα. Πάντα οι ακραίες συνθήκες βγάζουν την πραγματική ποιότητα των ανθρώπων στην επιφάνεια.

Δεν θα ξεχάσω την απελπισία εκείνων των ημερών. Ούτε τη μοναξιά που ένιωσα βλέποντας μια οικογένεια Ρώσων τουριστών να γελούν ευτυχισμένοι δίπλα μου. Το σημερινό σημείωμα δεν έχει σκοπό όμως να αναμοχλεύσει αυτά, αλλά έντιμα να πει ότι η αντίδραση όσων διάβασαν εκείνο το κείμενο εκείνες τις μέρες ήταν για μένα ένα πολύ σημαντικό στήριγμα και ένα γερό ανάχωμα στην απογοήτευση.

Και ήθελα κάπως να τους ευχαριστήσω γι' αυτό ένα χρόνο μετά.

Οι πασχαλίτσες της Αλέκας*

της Αλέκας Κωνσταντοπούλου

*Βέβαια ο καθένας φέρνει τα δικά του τρόπαια από την ομορφιά του κόσμου

Οι Ιφιγένειες στις βιβλιοθήκες

Τι γίνεται λοιπόν; Όταν ξαφνικά προκύπτει η είδηση και οι αναπαραγωγές της, τι κάνουμε; Εδώ και λίγες μέρες δημοσιεύματα αναφέρουν τη συγχώνευση 46 δημόσιων βιβλιοθηκών της χώρας με απώτερο στόχο την απόλυση εργαζομένων σε αυτές. Με τον τρόπο αυτό (εννοείται) πως θα σωθεί η χώρα και θα οδηγηθεί στην ανάκαμψη…

 Τι έρχεται να δημιουργήσει μια τέτοια είδηση; Ας προσπαθήσουμε κάπως να το περιγράψουμε.

Καταρχάς μια έντονη ανησυχία σε έναν πολύπαθο επαγγελματικό κλάδο, αυτό των βιβλιοθηκονόμων. Κατά δεύτερον ανησυχία στις βιβλιοθήκες που κάτω από άθλιες συνθήκες καλούνται να παίξουν ενισχυμένα το ρόλο της πληροφόρησης, της εκπαίδευσης, της παροχής πολιτιστικού προϊόντος σε περίοδο έντονης κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης και σε ένα διεθνώς μεταβατικό περιβάλλον στα ζητήματα τεχνολογίας της πληροφόρησης. Είναι τέλος και αυτοί που χρησιμοποιούν τις βιβλιοθήκες, δεν είναι λίγοι, μάλλον είναι πολλοί, που εκδήλωσαν την αγωνία τους για την ύπαρξή τους.

Ποιες συμπεριφορές παρατηρήθηκαν και παρατηρούνται αυτές τις μέρες; Αρκετοί συνάδελφοι ενεργοποιήθηκαν, ενημέρωσαν, αναπαρήγαγαν την είδηση, αντάλλαξαν απόψεις και πρότειναν δράσεις χρησιμοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολλοί επίσης σιώπησαν. Αν αυτή η σιωπή δηλώνει φόβο, εφησυχασμό, αδιαφορία, κυνισμό, ατομισμό ή αναλφαβητισμό δεν μπορούμε να το ξέρουμε. Υπάρχουν και αυτοί που επιχειρούν να διαψεύσουν, να διασπείρουν αντίθετες φήμες, να κατευνάσουν έχοντας ασαφείς προσβάσεις στα αρμόδια υπουργεία ή σαφείς προσβάσεις σε αυτά αλλά ασαφή πληροφόρηση.

 Ο μικρόκοσμος αυτός των βιβλιοθηκών και των βιβλιοθηκονόμων που θορυβούν αυτές τις μέρες είναι βέβαια ένας καθρέπτης της κοινωνίας. Πήραν φωτιά τα μπατζάκια μας (ή θα πάρουν όπου να ‘ναι) και ανακαλύπτουμε οι περισσότεροι τη φωτιά. Φωνάζουμε για το παράλογο της καταστροφής του πολιτιστικού μας προϊόντος, ζητούμε την αρωγή του κόσμου για να υπάρξει η ευδοκίμηση, απογοητευόμαστε, καταγγέλλουμε…

Κάποιοι από εμάς βρήκαμε τις Ιφιγένειες που θα θυσιαστούν για να πάρουν αέρα τα πανιά μας: είναι οι διοικητικοί υπάλληλοι, οι ανειδίκευτοι, οι εργαζόμενοι με συμβάσεις αορίστου χρόνου, οι αλεξιπτωτιστές των χρόνων της κομματικής πελατειοκρατείας. Ο φασισμός μας, η συντήρηση, η αντίδραση, ο κοινωνικός αυτοματισμός ανθίζει αυτές τις μέρες. Βρήκαμε ποιος μας φταίει. Αποδεχόμαστε το δίλημμα (που κανείς δεν μας έθεσε ευθέως) «ή διάλυση ή αναβάθμιση», και απαντούμε σε αυτό: να απολυθούν όσοι δεν είναι σαν κι εμάς.

Κάποιοι από εμάς βρήκαμε τις Ιφιγένειες νομίζοντας πως είμαστε Αγαμέμνονες. Φτάνει. Θα έρθει σύντομα η σειρά και του Αγαμέμνονα να δολοφονηθεί στο λουτρό του. Δεν είμαστε οι μόνοι και αν δεν το καταλάβουμε αυτό θα μείνουμε μόνοι. Οφείλουμε πιστεύω να είμαστε σε εγρήγορση για τη σωτηρία των βιβλιοθηκών στη χώρα μας, να προετοιμάζουμε τη συντονισμένη απάντησή μας όταν οι ειδήσεις γίνουν επίσημες ανακοινώσεις. Δεν μπορούμε να αναθέσουμε τη σωτηρία στους άλλους (θεσμικούς και μη), πρέπει να δράσουμε κι εμείς. Οφείλουμε πιστεύω να ενώσουμε τις βιβλιοθήκες μας με όλους τους οργανισμούς που πλήττονται και κινδυνεύουν από τη διαλυτική μανία της κυβέρνησης. Οφείλουμε πιστεύω να καταλάβουμε πως πρέπει να πολεμήσουμε μαζί με όλους τους άλλους γύρω μας. όχι μόνο για τις βιβλιοθήκες, αλλά και για το αύριο της κοινωνίας μας.

«Οι υπάλληλοι, οι καημένοι…»*

[Αναδημοσίευση από το άρθρο του "Βιβλιοθηκάριου" στην "Αυγή της Κυριακής" 26/5/2013]

Σκυμμένος μέσα του, σιωπηλός, κρύβει ακόμη και τον ίσκιο του - αυτός ο τελευταίος θα πρόδιδε μια κάποια ύπαρξη. Άποψή του είναι η ασφάλεια, πράξη του είναι η σιωπή. Κάθεται εκεί και περιμένει. Αν τον ρωτήσει κανείς δείχνει τους άλλους: «ρωτήστε εκεί… ξέρουν». Είναι ο υπαλληλάκος. Όποιας βαθμίδας. Συνήθισε την καρέκλα του, την αγαπάει, φοβάται ό,τι κινείται, ό,τι αλλάζει. Θα την υπερασπιστεί με κάθε τρόπο, δεν θα την αφήσει όμως ποτέ για να διαδηλώσει σε ένα δρόμο. «Και τι θα πετύχουν;» θα σου πει. Αν πετύχουν βέβαια, θα ωφεληθεί κι αυτός και αυτό το ξέρει καλά. Αν αποτύχουν, εκείνος δεν θα έχει χάσει τίποτα. Δεν είναι όπως καταλαβαίνεις μόνο η σιωπή, είναι που ενεργά θα συνεργαστεί με όποιον του εξασφαλίσει μια μονιμότητα, με όποιο κόστος. Είναι πρόθυμος να συνεργαστεί, είναι πρόθυμος να θυσιάσει εσένα για να σωθεί.

Είναι και ο άλλος - ο μεγαλόσχημος, συνδικαλιστής χρόνια (του καθεστώτος), παράγοντας πολιτικός. Όταν γέννησε η γυναίκα σου, πήρε το φακελάκι, μέτρησε κιόλας αν του τα έδωσες όλα. Και εκείνη τη στιγμή πιο πολύ ντρεπόσουν εσύ, παρά αυτός. Ύστερα τον είδες σε μια διαδήλωση και θύμωσες. Αν δεν είσαι από αυτούς που είναι δεμένοι στις καρέκλες τους, τώρα με ποιους είσαι μαζί; Με αυτούς που τις λαδώνουν;

Είναι κι ο άλλος: ο Φώτης. Δούλευε ταξί για καιρό- είχε όμως και γραφείο σε ένα ίδρυμα. Κάρτα του χτύπαγε η Θεανώ, η οποία κατά τα άλλα έβγαζε φωτοτυπία το σταυρόλεξο και έκαναν αγώνα με τους υπόλοιπους ποιος θα το λύσει πρώτος στον όροφο. Ο Φώτης μια μέρα που απεργούσαν τα ταξί, εμφανίστηκε στο γραφείο. Κι όταν είδε κάποιον άλλο να κάθεται εκεί, άρχισε να φωνάζει.

Μια φορά έβλεπα απέναντί μου μια γυναίκα να κάθεται στο γραφείο της. Η οθόνη του υπολογιστή της είχε χαλάσει και την είχαν πάρει για επισκευή. Για 15 μέρες ερχόταν, καθόταν στην καρέκλα της και κοιτούσε μπροστά χωρίς να κάνει τίποτα. Ύστερα, όταν τελείωνε το ωράριο, σχολούσε.

Δεν έχει νόημα αυτό το… αγιολόγιο των τεμπέληδων και των φοβισμένων. Είναι πολλοί γύρω μου. Ποτέ δεν ήμουν από αυτούς- κι αυτό είναι ακλόνητη πολιτική άποψη. Θα υπερασπίζομαι όχι μόνο το δικαίωμά τους στην εργασία, αλλά και την υποχρέωσή τους να δουλεύουν. Γι’ αυτό το τελευταίο δεν αρκούν οι διαδηλώσεις όμως.

* από το ποίημα του Κ. Καρυωτάκη «Δημόσιοι υπάλληλοι»

Τα πρόσωπα της καρτερίας

Στα λούνα παρκ συναντάς και τα άλλα βλέμματα- όχι μονάχα τα άπληστα όσων διασκεδάζουν, αλλά και αυτά τα κάπως θλιμμένα, τα εξαναγκασμένα στη σιωπή. Των διασκεδαστών τα βλέμματα που υποπίπτουν στις αντιφάσεις της ζωής...